Từ danh nghĩa thành phố trực thuộc Trung ương đến yêu cầu tái định vị kinh tế
Quảng Ninh dự án đầu tư hiện đang bước vào một làn sóng kích hoạt mới: 24 dự án cấp tỉnh với tổng vốn khoảng 46.816 tỷ đồng được khởi công và khánh thành đồng loạt nhân dịp địa phương được nâng cấp thành phố trực thuộc Trung ương, đi cùng 16 dự án riêng biệt với tổng vốn hơn 16.000 tỷ đồng được trao quyết định đầu tư, tạo nên một gói hạ tầng Quảng Ninh đa ngành và định hình lại vai trò động lực tăng trưởng trong vùng. Vấn đề không chỉ là nhiều tiền hơn hay nhiều công trình hơn. Quyết định trở thành thành phố trực thuộc Trung ương đặt Quảng Ninh trước áp lực phải chứng minh vị thế bằng chất lượng phát triển mới, chứ không chỉ bằng những lễ công bố và chương trình nghệ thuật rầm rộ. Cách tỉnh chọn chào mừng cột mốc này bằng một ma trận dự án cho thấy mục tiêu rõ ràng: dùng đầu tư có chủ đích để mở rộng không gian kinh tế, nâng cấp hạ tầng và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, hiện đại, thay vì kéo dài mô hình tăng trưởng cũ dựa vào khai thác tài nguyên.
Danh mục dự án đa ngành: mảnh ghép cho một cấu trúc tăng trưởng mới
Nếu nhìn nhanh, làn sóng Quảng Ninh dự án đầu tư lần này có thể bị hiểu là “mở rộng công nghiệp cho kịp vị thế thành phố trực thuộc Trung ương”. Nhưng danh mục chi tiết lại kể câu chuyện khác: một cấu trúc tăng trưởng tìm cách cân bằng sản xuất, dịch vụ và phúc lợi xã hội. Ở khối công nghiệp, các khu công nghiệp như Bạch Đằng II với diện tích hơn 420 ha và vốn 5.000 tỷ đồng, cùng VSIP Quảng Ninh, Green Bay Tech và các khu tại Uông Bí, Vân Đồn tạo ra quỹ đất sản xuất mới, hướng tới công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao. Song song, 16 dự án được kích hoạt bổ sung những mảnh ghép y tế, nhà ở xã hội, du lịch nghỉ dưỡng, xử lý môi trường, khai khoáng và cả chăn nuôi tập trung. Cách tỉnh gài bệnh viện đa khoa, nhà ở xã hội ở Uông Bí, dự án du lịch nghỉ dưỡng sinh thái rừng biển tại Vân Đồn cùng các cụm công nghiệp mới tại Bình Liêu và Thống Nhất cho thấy tham vọng rõ ràng: phát triển hạ tầng Quảng Ninh không chỉ để hút nhà máy, mà để thiết lập một hệ sinh thái đô thị – công nghiệp – du lịch Quảng Ninh có khả năng tự nuôi dưỡng tăng trưởng.
Công nghiệp và hạ tầng: từ "nâu" sang "xanh" hay chỉ là mở rộng quy mô?
Trong số 24 dự án được khởi công, khánh thành, nhóm hạ tầng công nghiệp chiếm trọng tâm, cả về diện tích lẫn vốn đầu tư. Theo phát biểu của lãnh đạo tỉnh tại lễ khởi công Khu công nghiệp Bạch Đằng II, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương phải được thể hiện bằng “nền kinh tế có năng suất, sức cạnh tranh và khả năng chống chịu cao hơn; hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại hơn; và quan trọng nhất là bằng đời sống nhân dân ngày càng ấm no, hạnh phúc”. Về mặt định hướng, Quảng Ninh tuyên bố tiếp tục chuyển từ “nâu” sang “xanh”, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với công nghiệp chế biến chế tạo, công nghệ cao, kinh tế biển và logistics. Tuy nhiên, sự xuất hiện song song của các dự án công nghiệp, khai khoáng cùng cụm công nghiệp mới cho thấy bài toán không hề đơn giản: tỉnh phải vừa duy trì động lực tăng trưởng hiện tại, vừa dịch chuyển sang mô hình xanh hơn. Thành bại sẽ nằm ở cách các khu công nghiệp mới vận hành: nếu chỉ trở thành nơi tập trung các ngành tiêu tốn năng lượng, giá trị gia tăng thấp, thì làn sóng đầu tư này sẽ tạo ra sản lượng, nhưng khó tạo ra chất lượng phát triển mới mà Quảng Ninh kỳ vọng.
Du lịch, đô thị và phúc lợi xã hội: liệu người dân có là trung tâm?
Trong chiến lược tái định vị, du lịch Quảng Ninh không bị bỏ quên. Các tổ hợp khách sạn, thương mại dịch vụ tại Quang Hanh, trung tâm hội nghị, du lịch nghỉ dưỡng ở khu 8, dự án nghỉ dưỡng sinh thái Hòn Giai ở Vân Đồn cùng chương trình “Quảng Ninh – chào thành phố mới” với ưu đãi lưu trú, ăn uống, vui chơi cho thấy nỗ lực giữ vị thế điểm đến du lịch trọng điểm vùng. Song song, nhà ở xã hội tại Uông Bí, bệnh viện đa khoa tại Tuần Châu, dự án xử lý nước thải tại Khu đô thị dịch vụ Hùng Thắng, nhà văn hóa khu Nội Hoàng… là những biểu hiện cụ thể của chủ trương lấy đời sống nhân dân làm thước đo cho vị thế mới. Điểm tích cực là tỉnh không nhìn hạ tầng Quảng Ninh như các tuyến đường, khu công nghiệp tách rời người dân, mà gài vào đó các dự án văn hóa, y tế, nhà ở. Tuy vậy, rủi ro luôn tồn tại: nếu việc triển khai chậm, chất lượng thấp hoặc ưu tiên nhà đầu tư hơn nhu cầu cộng đồng, các dự án này có thể trở thành những khối bê tông xa lạ, thay vì nguồn lực cải thiện điều kiện sống.
Làn sóng đầu tư có đủ biến Quảng Ninh thành động lực phát triển mới?
Việc đồng loạt khởi công, khánh thành 24 dự án với tổng vốn hơn 46.800 tỷ đồng cùng việc trao quyết định cho 16 dự án mới vượt 16.000 tỷ đồng là một tuyên ngôn chính trị – kinh tế mạnh mẽ: Quảng Ninh muốn dùng đầu tư để tự tái định vị sau khi lên thành phố trực thuộc Trung ương. Theo quan điểm của lãnh đạo tỉnh, mỗi công trình phải “trở thành năng lực sản xuất, kinh doanh và nguồn lực mới cho địa phương”, không dừng ở con số vốn giải ngân. Điều này đặt ra hai yêu cầu rất cụ thể: nhà đầu tư phải nhanh chóng hoàn thiện hồ sơ, huy động vốn, triển khai đúng cam kết; các sở, ngành phải đồng hành, tháo gỡ vướng mắc và giám sát chất lượng. Nhìn tổng thể, danh mục Quảng Ninh dự án đầu tư hiện nay có tiềm năng tạo nền tảng cho một động lực tăng trưởng mới: công nghiệp chế biến chế tạo, dịch vụ logistics, du lịch chất lượng cao và hệ thống đô thị có hạ tầng tương xứng. Nhưng để những tiềm năng này chuyển thành hiện thực, tỉnh sẽ phải kiên định với mục tiêu phát triển xanh, đặt phúc lợi người dân lên trên lợi ích ngắn hạn và coi việc nâng cấp thành phố trực thuộc Trung ương là khởi đầu của một quá trình cải tổ, chứ không phải điểm kết thúc của một chiến dịch thi đua.
