Ranh giới giữa kỷ luật học đường và trách nhiệm pháp luật
Bạo lực học đường là hành vi gây tổn hại hoặc đe dọa an toàn thể chất, tinh thần và danh dự của học sinh, giáo viên trong môi trường giáo dục; cách xử lý phải căn cứ tính chất vụ việc và tuân thủ pháp luật. Tại họp báo Chính phủ sáng 4-11, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đoàn Trung Kiên trả lời câu hỏi về các vụ việc bạo lực học đường, trong đó có trường hợp học sinh hành hung giáo viên, và yêu cầu phòng ngừa, can thiệp kịp thời. Thông điệp đáng chú ý không chỉ là xử lý nghiêm, mà là xác định đúng thẩm quyền: nếu vụ việc có dấu hiệu tội phạm, nhà trường phải chuyển cơ quan có thẩm quyền giải quyết, không được bao che, che giấu hay khép lại bằng một cuộc xử lý nội bộ. Đây không phải lựa chọn tùy nghi của trường. Giải quyết nội bộ có thể phù hợp với những vi phạm cần giáo dục, hỗ trợ và kỷ luật theo quy định; nhưng không thể thay thế quy trình pháp luật khi vụ việc đã có dấu hiệu tội phạm.
Ứng phó trước mắt không đồng nghĩa với xử lý thay cơ quan chức năng
Yêu cầu chuyển cơ quan chức năng không làm giảm trách nhiệm tức thời của nhà trường. Khi bạo lực xảy ra, trường cần chặn hành vi, bảo đảm an toàn, sơ cứu hoặc cấp cứu người bị ảnh hưởng, phối hợp thông báo cho gia đình và cơ quan có thẩm quyền, đồng thời bảo quản thông tin, tài liệu cần thiết. Các bước này nhằm bảo vệ người bị hại và giữ lại căn cứ để vụ việc được xem xét đúng đắn; chúng không trao cho nhà trường quyền kết luận thay cơ quan có thẩm quyền. Với những vụ không có dấu hiệu tội phạm, hướng xử lý bạo lực học đường vẫn cần can thiệp, giáo dục, tư vấn và giám sát phù hợp, thay vì mặc định mọi mâu thuẫn đều phải xử lý như án hình sự. Ngược lại, khi có dấu hiệu tội phạm, kỷ luật học sinh hay hòa giải giữa các bên không thể là lý do để trì hoãn việc chuyển vụ việc.
Sau sự việc, trách nhiệm cũng không dừng ở biên bản hay hình thức kỷ luật. Nhà trường cần phối hợp với gia đình, cơ sở y tế và chuyên gia để hỗ trợ tâm lý cho giáo viên, học sinh bị ảnh hưởng, theo dõi phục hồi và bảo đảm các em có thể tiếp tục học tập trong môi trường an toàn. Học sinh có hành vi bạo lực cũng cần được giáo dục, tư vấn, giám sát và hỗ trợ khắc phục hành vi để phòng ngừa tái diễn. Bảo vệ đời tư, danh dự, nhân phẩm và quyền lợi hợp pháp của các bên, nhất là trẻ em, phải đi cùng việc cung cấp thông tin và xử lý vụ việc.
Không bao che là phép thử trách nhiệm của nhà trường
Cấm bao che không chỉ nhắm đến hành vi cố ý giấu sự việc. Việc né tránh thông báo, giữ kín tài liệu hoặc kéo dài xử lý cũng có thể khiến người bị hại không được bảo vệ kịp thời và làm suy yếu khả năng xác minh. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết kế hoạch phối hợp với Bộ Công an về an toàn trường học đã được triển khai tại 34 tỉnh, thành phố; 95,66% cơ sở giáo dục đã ký kết phối hợp với công an địa phương. Con số này cho thấy mạng lưới phối hợp đã được thiết lập rộng, nhưng hiệu quả thật sự phụ thuộc vào việc nhà trường có chủ động gọi đúng cơ quan khi phát sinh dấu hiệu tội phạm hay không. Bộ cũng yêu cầu kiểm tra, làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu và cá nhân liên quan nếu để xảy ra bạo lực hoặc chậm xử lý vụ việc. Vì vậy, minh bạch và chuyển tin đúng thẩm quyền phải trở thành chuẩn mực quản lý, không phải phản ứng tùy lúc.
Phòng ngừa phải đi cùng quy trình rõ ràng
Ngăn bạo lực từ sớm vẫn là việc cần làm: giáo dục văn hóa ứng xử, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và tự bảo vệ; nhận diện bắt nạt trực tuyến; đồng thời phối hợp với cha mẹ để nắm bắt khó khăn tâm lý của học sinh. Nhưng phòng ngừa không thể trở thành lời giải thích để né xử lý khi sự việc đã xảy ra. Bộ cho biết đang rà soát việc thực hiện Thông tư số 19/2025 và sẽ tiếp thu ý kiến của nhà giáo, cơ sở giáo dục, phụ huynh, chuyên gia để xem xét sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế khi cần thiết. Bộ cũng tiếp tục rà soát quy định hiện hành, nghiên cứu đề xuất Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 80/2017 về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường. Những bước tiếp theo cần làm rõ quy trình tiếp nhận, chuyển tin, phối hợp xử lý và trách nhiệm từng cấp.
Kết luận cần được giữ rành mạch: nhà trường phải lập tức bảo vệ người bị ảnh hưởng và xử lý các vi phạm thuộc phạm vi giáo dục, nhưng không được dùng kỷ luật nội bộ để thay thế việc giải quyết theo pháp luật. Khi có dấu hiệu tội phạm, chuyển cơ quan có thẩm quyền là nghĩa vụ, không phải lựa chọn. Đó là điều kiện để xử lý bạo lực học đường công bằng, bảo vệ nạn nhân và buộc những người có trách nhiệm giải trình.
