Ba bệnh cùng mùa, nhưng mức độ rủi ro không giống nhau
Bệnh chồng bệnh là tình trạng nhiều bệnh truyền nhiễm lưu hành cùng thời điểm, khiến mỗi gia đình phải đối mặt đồng thời với nguy cơ lây nhiễm, biến chứng và khó khăn trong nhận diện dấu hiệu nguy hiểm. Cúm và sốt xuất huyết đang vào mùa, trong khi viêm não mô cầu được ghi nhận ở các ca rải rác; vì vậy, không nên hiểu “bùng phát đồng thời” là cả ba bệnh đều lan rộng như nhau. Cúm lây nhanh trong cộng đồng, còn sốt xuất huyết tăng theo mùa mưa khi muỗi sinh sôi. Não mô cầu ít gặp hơn, nhưng có thể gây bệnh nặng và tử vong nhanh, nên ca bệnh nghiêm trọng cần được xử lý khẩn cấp. Mức độ hiếm không đồng nghĩa với mức độ nguy hiểm thấp. Vi khuẩn này có thể hiện diện trong họng của khoảng 10–20% người khỏe mạnh, nhưng người mang vi khuẩn không nhất thiết mắc bệnh. Cách tiếp cận hợp lý là bình tĩnh, phòng từng đường lây và không bỏ qua dấu hiệu bất thường.
Cảnh giác với cúm A nặng, nhất là ở trẻ nhỏ
Một ca bệnh gần đây cho thấy cúm A không phải lúc nào cũng chỉ gây sốt, ho rồi tự khỏi: Bệnh viện Việt Nam – Thụy Điển Uông Bí vừa tiếp nhận và điều trị một trẻ 5 tuổi bị cúm A biến chứng viêm não hoại tử. Khi nhập viện, trẻ sốt trên 40°C, nôn, nói sảng, tay chân lạnh, nhịp tim lên tới 190 lần/phút và huyết áp tụt còn 80/40 mmHg. Viêm não hoại tử hiếm gặp nhưng có thể tiến triển nhanh, gây rối loạn ý thức, co giật, phù não, tổn thương não, di chứng lâu dài hoặc tử vong. Đây là lý do phụ huynh không nên chỉ nhìn vào kết quả hạ sốt để đánh giá trẻ đã an toàn. Cần đưa trẻ đi khám ngay nếu sốt cao kèm li bì, lơ mơ, khó đánh thức, nói sảng hoặc co giật; thở nhanh, khó thở, tím tái; tay chân lạnh, tim đập nhanh bất thường; nôn nhiều, tiểu ít hay đột ngột xấu đi. Bệnh nhi trong ca này được hồi sức tích cực và điều trị theo chỉ định.
Phòng cúm và sốt xuất huyết bằng cách chặn đúng đường lây
Với phòng ngừa cúm mùa, tiêm vắc xin hằng năm là ưu tiên, đặc biệt với trẻ dưới 6 tuổi, người trên 60 tuổi và người có bệnh nền. Tiêm chủng không thay thế các thói quen giảm lây: đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, rửa tay, tránh chạm tay chưa rửa lên mặt. Người mắc cúm nên ở nhà hoặc đeo khẩu trang, nghỉ học trong 4 ngày; từ ngày thứ năm có thể đi học lại bình thường. Nếu trong nhà có người mắc cúm, cần lưu ý người thân chưa có miễn dịch cũng có thể mắc bệnh. Với sốt xuất huyết nguy hiểm, biện pháp thiết thực là diệt muỗi, loại bỏ nơi muỗi sinh sản và theo dõi sát diễn biến bệnh. Bệnh có thể gây tử vong nếu không được theo dõi cẩn thận, đặc biệt ở người lớn. Nguồn tư vấn cũng khuyến nghị cân nhắc tiêm vắc xin sốt xuất huyết sớm từ 4 tuổi nếu có điều kiện. Hai bệnh cần hai cách phòng khác nhau; không nên trông đợi một biện pháp duy nhất bảo vệ trước mọi nguy cơ.
Não mô cầu: không tự xét nghiệm, không chờ triệu chứng nặng
Với viêm não mô cầu, xét nghiệm phết họng không phải cách để tự xác định ai đang mắc bệnh: vi khuẩn có thể cư trú ở người khỏe mạnh, nên kết quả dương tính ở họng không đủ để kết luận bệnh. Khi xuất hiện ca nhiễm trùng huyết, cơ quan y tế cần được báo để khoanh vùng và chỉ định kháng sinh dự phòng cho người tiếp xúc phù hợp; không nên tự mua thuốc uống. Vắc xin cũng cần được tư vấn theo nhóm vi khuẩn, bởi tiêm phòng một nhóm không bảo vệ trước nhóm còn lại. Tương tự, người sốt không nên tự dựa vào test cúm tại nhà để loại trừ bệnh hoặc quyết định điều trị: kết quả có thể sai nếu thao tác không đúng, và cách xử trí còn phụ thuộc thời điểm cùng triệu chứng. Hãy hỏi nhân viên y tế khi cần xét nghiệm. Chiến lược tốt nhất khi bệnh chồng bệnh là tiêm chủng phù hợp, vệ sinh đều đặn, diệt muỗi và đi khám sớm khi có dấu hiệu cảnh báo—không hoảng sợ, nhưng tuyệt đối không trì hoãn.
