Khi Liên hoan Moskva trở thành sân khấu cảm xúc Việt – Nga
Dàn nhạc Thính phòng trẻ Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh là một dàn nhạc trẻ Việt Nam gồm 26 nghệ sĩ học sinh, sinh viên và tài năng đang du học, đã biểu diễn tại Công viên Zaryadye ở Moskva trong khuôn khổ Liên hoan Dàn nhạc Trẻ Thế giới lần thứ tư, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam hiện diện tại một sân chơi dàn nhạc trẻ có quy mô quốc tế lớn như vậy. Điều đáng nói ở Liên hoan Moskva không chỉ là chuyện “tham gia một sự kiện âm nhạc tầm cỡ”, mà là cách những nghệ sĩ rất trẻ khiến khán giả Nga đổi vai: từ người xem trở thành người đồng hành cảm xúc. Trước hàng nghìn khán giả Nga và quốc tế, chương trình kết hợp nhạc kinh điển châu Âu với tác phẩm mang dấu ấn Việt Nam đã nhận những tràng pháo tay và tiếng “Bravo!” kéo dài sau mỗi tiết mục. Đó không phải phản ứng lịch sự, mà là sự công nhận dành cho một thế hệ nghệ sĩ bước ra thế giới bằng năng lực, chứ không bằng sự ưu ái.
Bản giao hưởng giữa Rossini, Vivaldi và những nốt nhạc Việt
Sức mạnh của dàn nhạc trẻ Việt Nam tại Liên hoan Moskva nằm ở lựa chọn âm nhạc thông minh: dùng ngôn ngữ châu Âu để mở cửa, rồi khéo léo đưa màu sắc Việt vào trái tim khán giả Nga. Chương trình tại Công viên Zaryadye được xây dựng với trục chính là các tác phẩm kinh điển như Sonata số 1 cung Sol trưởng của Rossini, Concerto Mùa đông trong Bốn mùa của Vivaldi, Concerto piano số 23 của Mozart, Concerto cho đàn hạc và dàn nhạc dây của Handel. Nhưng điểm nhấn lại là những khoảnh khắc âm nhạc Việt vang lên giữa trời Moskva: Trở về đất mẹ của Nguyễn Văn Thương, hai làn điệu dân ca Đi cấy và Trống cơm được chuyển soạn cho nhạc thính phòng. Khi soprano Phạm Phương Khanh hát liên khúc Nước Nga tổ quốc tôi và Việt Nam quê hương tôi bằng cả tiếng Nga lẫn tiếng Việt, sân khấu không còn là biên giới mà là cầu nối văn hóa, nơi khán giả Nga cảm nhận Việt Nam không qua diễn văn, mà qua hơi thở âm nhạc.
“Việt Nam vô địch”: khoảnh khắc khán giả Nga ôm chầm lấy nghệ sĩ trẻ
Không nhiều buổi biểu diễn quốc tế kết thúc bằng những tiếng hô “Việt Nam vô địch”. Tại Zaryadye, điều đó đã xảy ra và nói nhiều hơn mọi bài phát biểu. Sau mỗi tác phẩm, khán giả Nga liên tục đứng dậy, dành những tràng pháo tay và tiếng “Bravo!” kéo dài. Khi chương trình khép lại, hàng nghìn người ùa xuống phía trước sân khấu, vây quanh các nghệ sĩ trẻ, trong đó có cả cộng đồng người Việt tại Nga, vừa vỗ tay không ngớt, vừa hô vang “Việt Nam vô địch” để chúc mừng đoàn. Theo TS.NSND Đỗ Quốc Hưng, trưởng đoàn và Giám đốc Nhạc viện TP.HCM, đó là khoảnh khắc ông “vô cùng xúc động và tự hào” trước tình cảm nồng nhiệt mà khán giả Nga dành cho dàn nhạc trẻ. Với piano Tạ Quang Vũ, harpist Nguyễn Đặng Bảo Trâm hay violinist 15 tuổi Nguyễn Hiếu Doanh, những tiếng reo vang ấy biến buổi biểu diễn quốc tế thành một cột mốc nghề nghiệp: họ không chỉ được nghe, mà được yêu.
Gió lạnh Moskva và bản lĩnh của thế hệ nghệ sĩ mới
Điều kiện ngoài trời tại Công viên Zaryadye không hề dễ chịu: thời tiết khá lạnh, gió mạnh, các nghệ sĩ trẻ phải biểu diễn giữa những cơn gió thốc vào đàn, vào micro. Nhưng chính nghịch cảnh ấy lại phơi bày bản lĩnh. Nghệ sĩ piano Tạ Quang Vũ kể, khi những nốt nhạc đầu tiên vang lên, mọi bất tiện về thời tiết gần như biến mất, nhường chỗ cho sự tập trung và thăng hoa trên sân khấu. Đây là điều tôi xem là ý nghĩa sâu xa của những buổi biểu diễn quốc tế: dàn nhạc trẻ Việt Nam không được “bọc lót” trong phòng hòa nhạc lý tưởng, mà phải thích nghi với môi trường biểu diễn chuyên nghiệp, đa văn hóa, khắt khe. Thành công ở Moskva và sau đó là đêm diễn tại Sochi trước khi đoàn trở về Việt Nam cho thấy họ đủ nội lực để cọ xát với thế giới, chứ không chỉ xuất hiện như “gương mặt mới lạ” trên chương trình liên hoan.
Từ Zaryadye đến tương lai: âm nhạc như nhịp cầu văn hóa
Chuyến đi Liên hoan Dàn nhạc Trẻ Thế giới lần thứ tư không chỉ là một dấu mốc thành tích mà còn là lời nhắc: âm nhạc vẫn là nhịp cầu hiệu quả nhất giữa hai dân tộc có lịch sử gắn bó như Việt Nam và Nga. Đối với các nghệ sĩ trẻ, được biểu diễn ở Moskva là cơ hội nghề nghiệp quý giá, nhưng rộng hơn là trải nghiệm văn hóa sâu sắc, nơi họ cảm nhận trực tiếp thiện cảm mà người dân Nga dành cho Việt Nam suốt nhiều thập kỷ. NSND Quốc Hưng xem chuyến lưu diễn – hướng tới dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Nhạc viện TP.HCM – như một bước đi chiến lược: dàn nhạc trẻ Việt Nam hiện diện ở các sân khấu quốc tế không chỉ để “đủ mặt bằng hữu nghị”, mà để kể câu chuyện Việt Nam bằng âm thanh. Từ Zaryadye đến Sochi, mỗi tiếng vỗ tay của khán giả Nga là một viên gạch đặt thêm cho cây cầu văn hóa ấy. Nếu chúng ta muốn âm nhạc Việt Nam có chỗ đứng ngoài biên giới, những trải nghiệm như thế cần trở thành thường xuyên, không phải ngoại lệ.
