Nhịp cầu lá dừa 3.400 tấn: biểu tượng mới của cầu đi bộ Sài Gòn
Cầu đi bộ Sài Gòn là công trình dành cho người đi bộ đầu tiên bắc qua sông Sài Gòn, với nhịp chính bằng thép hình lá dừa nặng khoảng 3.400 tấn được chế tạo tại cảng Đông Xuyên và vận chuyển bằng sà lan chuyên dụng theo lộ trình đường sông dài 124 km về trung tâm TP.HCM để hợp long, mở ra một trục kết nối mới giữa bờ Bến Bạch Đằng và Thủ Thiêm. Điểm đáng nói ở công trình này không chỉ là kích thước khổng lồ hay thiết kế vòm thép cong mềm mại mô phỏng lá dừa nước – loài cây đặc trưng của vùng sông nước Nam Bộ. Nó đánh dấu bước chuyển tư duy trong phát triển hạ tầng giao thông TP.HCM: coi không gian đi bộ và trải nghiệm đô thị bên sông là hạ tầng thiết yếu, chứ không phải tiện ích phụ. Việc lựa chọn một nhịp cầu đi bộ làm biểu tượng mới cho khu trung tâm cho thấy thành phố muốn dịch chuyển trọng tâm từ giao thông cơ giới sang giao thông thân thiện với người đi bộ. Cầu không chỉ giúp người dân "dạo bước dễ dàng giữa hai bờ sông Sài Gòn nhộn nhịp", mà còn gửi đi thông điệp rõ ràng: sông Sài Gòn phải trở lại đúng vai trò trục cảnh quan và giao thông mềm của đô thị.
Chiến dịch vận chuyển kết cấu cầu: 124 km đường sông và bài kiểm tra kỹ thuật
Hành trình vận chuyển kết cấu cầu từ cảng Đông Xuyên về trung tâm thành phố là một chiến dịch kỹ thuật hiếm thấy trong xây dựng đô thị Việt Nam. Rạng sáng 18/10, sà lan chuyên dụng chở tổ hợp kết cấu cầu chính cùng hệ khung đỡ nặng khoảng 3.400 tấn bắt đầu rời cảng Đông Xuyên, phường Rạch Dừa, theo lộ trình 124 km qua vịnh Ghềnh Rái và các tuyến sông Dinh, Thị Vải, Lòng Tàu, Nhà Bè trước khi tiến vào sông Sài Gòn. Theo phương án được Cảng vụ Hàng hải TP.HCM phê duyệt, tổ hợp nhịp chính rời nhà máy Đại Dũng tại cảng Đông Xuyên đúng 4 giờ sáng ngày 18/10, với lịch trình chi tiết đến từng giờ và chỉ được phép di chuyển vào ban ngày để bảo đảm an toàn hàng hải. Đoàn lai dắt gồm một tàu kéo chính công suất lớn, hai tàu hỗ trợ áp sát hai bên và một tàu dự phòng, tạo thành đội hình vận chuyển đồ sộ cho khối thép hình lá dừa nước. Quy định buộc mọi phương tiện thủy khác phải giữ khoảng cách an toàn tối thiểu 5 km với đoàn vận chuyển cho thấy mức độ rủi ro nếu có sự cố trên luồng. Đây là bài kiểm tra năng lực tổ chức vận chuyển kết cấu cầu siêu trường, siêu trọng bằng đường thủy – một năng lực mà TP.HCM sẽ cần thường xuyên nếu muốn tiếp tục xây dựng các công trình quy mô lớn dọc trục sông.
Sà lan 3.400 tấn và bài toán an toàn hàng hải
Đằng sau hình ảnh khối thép lá dừa nằm gọn trên sà lan là cả một hệ thống tính toán an toàn hàng hải. Việc chuyên chở được giao cho sà lan Trung Nam S05 do Vietrantimex vận hành, với sức tải trên 14.000 tấn – dư địa cần thiết để mang theo nhịp chính dài 187 m cùng hệ khung đỡ, tổng trọng lượng lên tới 3.400 tấn. Lịch trình được chia thành các chặng rõ ràng, có điểm neo đậu bắt buộc. Đến 17 giờ chiều ngày đầu, sà lan phải neo lại và chờ đến 5 giờ sáng hôm sau mới được đi tiếp vì toàn bộ hành trình chỉ được cấp phép thực hiện dưới ánh sáng ban ngày. Đây không phải sự thận trọng quá mức, mà là yêu cầu tối thiểu khi một "khối kiến trúc khổng lồ" đi ngược dòng qua nhiều luồng sông hẹp, cầu vượt và khu vực giao cắt giao thông thủy. Quy định phong tỏa luồng sông Sài Gòn liên tục từ 2 giờ sáng đến 18 giờ chiều trong hai ngày 21 và 22/10 để phục vụ công tác nâng và lắp đặt nhịp chính vào vị trí hợp long cũng là một quyết định khó nhưng cần thiết. Nó đặt an toàn lên trên tiện lợi, đồng thời buộc thành phố phải phối hợp chặt với các doanh nghiệp vận tải thủy để giảm thiểu gián đoạn.
Tác động tới hạ tầng giao thông TP.HCM và đời sống đô thị
Từ góc độ người dân, chiến dịch vận chuyển này trước mắt là những ngày luồng sông bị phong tỏa, tàu thuyền phải đi vòng và giữ khoảng cách 5 km với đoàn vận chuyển. Nhưng nhìn xa hơn, đó là cái giá hợp lý để đổi lấy một cấu phần mới trong hạ tầng giao thông TP.HCM. Khi cầu đi bộ Sài Gòn hoàn thành, nó không chỉ là một lối đi giữa hai bờ, mà là một tuyến giao thông mềm kết nối hệ thống bến tàu, đường bộ và không gian công cộng ven sông. Tập đoàn Đại Dũng thực hiện gói thầu số 2 và trực tiếp lo công tác lai dắt, trong khi Tổng Công ty Xây dựng Số 1 đảm nhận phần đường dẫn, kết cấu cầu và các hạng mục phụ trợ. Ngay sau khi hợp long, đơn vị thi công sẽ hoàn thiện mặt cầu, lan can và cảnh quan hạ tầng kỹ thuật. Dù thời điểm khánh thành chưa được công bố, giới chức khẳng định khi hoàn thiện, công trình sẽ trở thành một biểu tượng kiến trúc mới, giúp người dân dạo bước dễ dàng giữa hai bờ sông Sài Gòn. Vấn đề đặt ra là thành phố có tận dụng được cầu đi bộ như một mắt xích trong mạng lưới giao thông đa phương thức hay chỉ dừng ở mức "điểm check-in". Nếu được kết nối tốt với hệ thống xe buýt, metro tương lai và bến tàu, cầu sẽ giúp giảm áp lực lên đường bộ, khuyến khích người dân chuyển sang các hình thức di chuyển bền vững hơn.
Hợp long lịch sử và thông điệp cho tương lai đô thị bên sông
Theo kế hoạch, công đoạn mang tính quyết định của toàn bộ dự án là việc nâng và lắp đặt nhịp chính vào vị trí hợp long sẽ diễn ra ngày 21/10, dưới sự giám sát của ban chỉ đạo cấp thành phố do Phó Chủ tịch UBND Hoàng Nguyên Dinh làm trưởng ban. Đây không chỉ là cột mốc kỹ thuật, mà là khoảnh khắc TP.HCM chính thức đặt viên gạch đầu tiên cho mạng lưới cầu đi bộ qua sông. Ngay sau hợp long, công trình sẽ bước vào giai đoạn hoàn thiện mặt cầu, lan can và cảnh quan hạ tầng kỹ thuật. Nếu thành phố tiếp tục đầu tư các không gian công cộng hai bên bờ, kết nối cầu với công viên, quảng trường, bến tàu, thì cầu đi bộ Sài Gòn có thể trở thành tâm điểm của một "trục đi bộ bên sông" – điều mà người dân đã mong chờ từ lâu. Hành trình 124 km của khối thép lá dừa vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một dự án xây dựng. Nó cho thấy TP.HCM sẵn sàng chấp nhận những thách thức kỹ thuật phức tạp để đổi lấy một đô thị thân thiện hơn với người đi bộ, tôn trọng dòng sông và coi hạ tầng giao thông không chỉ là đường xe chạy, mà là không gian sống. Câu hỏi tiếp theo không còn là "có làm được hay không", mà là "thành phố sẽ làm thêm gì để cầu đi bộ thực sự sống cùng người dân".
