Nhịp cầu 3.400 tấn: từ biểu tượng kiến trúc đến bài toán logistics
Lai dắt cầu đi bộ qua sông Sài Gòn là quá trình vận chuyển nhịp cầu chính nặng 3.400 tấn bằng sà lan chuyên dụng, được tàu kéo điều khiển trên các luồng hàng hải trọng yếu, với tốc độ, thời gian và vùng hạn chế giao thông được kiểm soát chặt chẽ để bảo đảm an toàn hàng hải và giảm xung đột với giao thông TP.HCM. Đây không chỉ là một công đoạn thi công, mà là phép thử năng lực tổ chức của cả hệ thống. Trước đó, lúc 2 giờ 15 sáng 16.10, khối vòm thép chính khoảng 1.400 tấn cùng khung đỡ 2.000 tấn đã được hạ thủy xuống sà lan TRUNG NAM S 05 tại cảng Đông Xuyên, đạt tổng tải trọng 3.400 tấn. Nhịp chính dài 187 m, kết cấu vòm thép không gian uốn lượn hình lá dừa nước, được đánh giá là thiết kế độc đáo bậc nhất hiện nay. Đằng sau vẻ mềm mại là một khối thép khổng lồ đòi hỏi tổ chức vận chuyển ở cấp độ “chiến dịch”.
Hai ngày lai dắt trên luồng hàng hải: vì sao phải ưu tiên tuyệt đối an toàn
Quyết định cho phép lai dắt sà lan chở nhịp chính cầu đi bộ qua sông Sài Gòn được Cảng vụ Hàng hải TP.HCM phê duyệt kèm phương án bảo đảm an toàn hàng hải chi tiết. Hành trình từ nhà máy Đại Dũng ở Khu công nghiệp Đông Xuyên đến công trường giữa trung tâm thành phố kéo dài hai ngày, chỉ được thực hiện ban ngày từ 5 giờ đến 18 giờ, trong điều kiện thời tiết tốt và khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật. Tốc độ đoàn lai kéo phải luôn không nhỏ hơn 3 hải lý/giờ để không làm tắc nghẽn luồng chung. Khu vực từ cầu K14 – K15C (bến cảng Bến Nghé), cầu Phú Mỹ, khúc cua mũi Đèn Đỏ đến cầu Bình Khánh bị cấm tránh vượt, biến một phần mạng lưới hàng hải sầm uất thành “đường ưu tiên” cho nhịp cầu. Cách làm này cho thấy thành phố chấp nhận đánh đổi năng lực khai thác luồng trong ngắn hạn để bảo vệ tuyệt đối an toàn cho một cấu kiện siêu trọng.
Bộ máy điều phối đa tầng: khi một nhịp cầu kéo theo cả hệ thống
Đằng sau đoàn tàu kéo là một bộ máy điều phối nhiều tầng hiếm khi người dân nhìn thấy. Cảng vụ Hàng hải TP.HCM không chỉ phê duyệt phương án mà còn yêu cầu Công ty cổ phần vận tải đa phương thức Vietranstimex bố trí bốn người chỉ huy đoàn lai kéo, chịu trách nhiệm xuyên suốt hành trình. Hoa tiêu được chia hai chặng: một đơn vị dẫn từ sông Dinh đến phao số 0 luồng Vũng Tàu – Thị Vải, đơn vị khác tiếp quản qua luồng Soài Rạp, khu vực SR-05 đến công trường, với quy định bàn giao rõ ràng. Dọc tuyến, lực lượng chỉ huy, cảnh giới, dẹp luồng được bố trí để kiểm soát các khúc cua, bến khách, bến phà ngang sông và công trình đang thi công. UBND TP.HCM còn lập Ban chỉ đạo do lãnh đạo thành phố đứng đầu để hỗ trợ toàn bộ công tác hạ thủy, lai dắt và lắp dựng nhịp cầu chính, bảo đảm tiến độ và an toàn. Cách huy động này cho thấy thành phố coi đây là một chiến dịch hạ tầng, không phải một chuyến vận tải đơn lẻ.
Tác động lên giao thông TP.HCM và đời sống đô thị
Trong hai ngày lai dắt, các khu vực cấm tránh vượt và yêu cầu tàu thuyền không gây cản trở đoàn lai kéo khiến luồng hàng hải phải vận hành trong trạng thái “thắt lưng buộc bụng”. Với một thành phố phụ thuộc mạnh vào vận tải thủy cho hàng hóa, đây là cú nén tạm thời lên giao thông TP.HCM, buộc doanh nghiệp vận tải điều chỉnh lịch trình và chấp nhận chậm trễ. Tuy nhiên, lợi ích dài hạn rõ ràng hơn nhiều. Cầu đi bộ qua sông Sài Gòn, có tổng kinh phí gần 1.000 tỉ đồng do Nutifood tài trợ toàn bộ, sẽ kết nối phố đi bộ Nguyễn Huệ, công viên Bến Bạch Đằng với khu đô thị mới Thủ Thiêm, giải quyết bài toán giao thông đi bộ và bổ sung một không gian công cộng đẳng cấp cho người dân, du khách. Khi hoàn thành, cây cầu không chỉ nối hai bờ mà còn tạo một điểm hẹn mới để chiêm ngưỡng nhịp sống năng động của thành phố từ giữa dòng sông.
Từ chiến dịch lai dắt đến tương lai quy hoạch sông Sài Gòn
Theo kế hoạch, sà lan sẽ về khu neo đậu phía bờ Thủ Thiêm lúc 18 giờ ngày 19.10, chờ hợp long trên sông Sài Gòn vào ngày 21.10. Mốc thời gian dày đặc này cho thấy thành phố muốn rút ngắn khoảng cách từ công trình biểu tượng đến trải nghiệm thực tế của người dân. Nhưng chiến dịch lai dắt cầu đi bộ cũng phơi bày một thực tế: mỗi dự án lớn bám sông đều đòi hỏi “đặc quyền” trên luồng, kéo theo xáo trộn không nhỏ cho vận tải thủy. Nếu TP.HCM tiếp tục phát triển dày đặc công trình dọc sông Sài Gòn mà không nâng cấp hạ tầng hàng hải, xung đột giữa không gian công cộng và luồng hàng hóa sẽ ngày càng gay gắt. Cầu đi bộ lá dừa nước có thể là biểu tượng đẹp, nhưng bài học quan trọng hơn nằm ở cách thành phố tổ chức, phân chia hợp lý dòng chảy trên mặt nước – giữa du lịch, đi bộ và vận tải – trong những dự án tiếp theo.
