Xuất khẩu Việt Nam sang Canada: bước ngoặt ở ngưỡng hơn 5 tỷ USD
Xuất khẩu Việt Nam Canada là xu hướng thương mại trong đó hàng hóa, đặc biệt là sản phẩm công nghiệp Việt Nam như máy móc, thiết bị và sản phẩm điện tử, tăng tốc mở rộng thị phần thương mại Canada nhờ lợi thế hiệp định CPTPP, sự chuyển dịch cơ cấu hàng hóa và sức cạnh tranh ngày càng tăng của doanh nghiệp Việt trên thị trường Bắc Mỹ.
Điểm nhấn của bức tranh hiện nay là kim ngạch xuất khẩu sang Canada sau 7 tháng đã vượt hơn 5,05 tỷ USD, tăng 20,42% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy đà tăng không còn mang tính cục bộ mà là xu hướng có hệ thống. Con số này khẳng định hàng Việt không chỉ trụ vững mà đang tăng tốc ở một thị trường phát triển, nơi yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, xã hội và môi trường rất cao. Trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu của Canada tương đối ổn định, việc Việt Nam bứt lên cho thấy chúng ta đang chiếm được chỗ đứng rõ rệt về chất lượng và độ tin cậy, chứ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào lợi thế chi phí.
Máy móc, điện tử: từ nhóm phụ trợ thành động lực tăng trưởng chính
Nếu trước đây xuất khẩu Việt Nam sang Canada chủ yếu gắn với các mặt hàng tiêu dùng truyền thống, thì hiện nay máy móc điện tử tăng trưởng mạnh đang tái định nghĩa cấu trúc thương mại song phương. Nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đã vươn lên dẫn đầu với kim ngạch 733,3 triệu USD, tăng 54,92% so với cùng kỳ, trong khi máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 715,18 triệu USD, tăng 44,52%. Đây không chỉ là những con số ấn tượng mà còn là tín hiệu cho thấy năng lực sản xuất công nghiệp chế biến của Việt Nam đã bước sang một nấc thang mới.
Sự gia tăng mạnh của các nhóm hàng công nghiệp và công nghệ cho thấy tỷ trọng sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao đang chiếm vị trí ngày càng lớn trong danh mục xuất khẩu. Nói thẳng, Việt Nam đang chuyển từ vai trò "xưởng gia công" sang nhà cung cấp giải pháp và linh kiện phục vụ sản xuất, chuyển đổi số của Canada. Khi hóa chất tăng tới 135,09% và hạt điều tăng 54,09%, cùng với nhóm "hàng hóa khác" tăng 46,48%, bức tranh chung là một cơ cấu xuất khẩu đa dạng, ít lệ thuộc vào vài mặt hàng đơn lẻ.
Thị phần thương mại Canada: Việt Nam bước lên nhóm đối tác nhập khẩu hàng đầu
Một điểm mấu chốt ít được chú ý nhưng mang tính chiến lược là vị thế thị phần thương mại Canada của Việt Nam. Việt Nam hiện là đối tác nhập khẩu lớn thứ 7 của Canada trên thế giới, đồng thời đứng đầu ASEAN, chiếm 43,6% tổng kim ngạch nhập khẩu của Canada từ khu vực. Điều này có nghĩa Canada không còn xem hàng Việt như nguồn bổ sung bên lề, mà là một trụ cột trong quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp truyền thống.
Hiệp định CPTPP là chất xúc tác rõ ràng, khi việc cắt giảm thuế quan từ 1/2019 đã mở rộng cánh cửa tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào thuế, Việt Nam đã không thể duy trì nhịp tăng trưởng hai con số liên tiếp. Cái đang giúp hàng Việt trụ vững là khả năng đáp ứng ổn định về chất lượng, thời gian giao hàng, cùng sự chủ động của doanh nghiệp trong việc chuyển dịch sang sản phẩm công nghiệp Việt Nam có hàm lượng công nghệ cao. Canada muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng, Việt Nam sẵn sàng cung cấp từ máy móc, thiết bị điện tử đến linh kiện phục vụ sản xuất và chuyển đổi số.
Sức cạnh tranh hàng Việt: mặt trái của tăng trưởng và yêu cầu nâng chuẩn
Xuất khẩu Việt Nam Canada tăng hơn 20% là thành tích, nhưng bên trong lại là câu chuyện cạnh tranh khốc liệt. Trong khi máy móc và điện tử tăng mạnh, một loạt mặt hàng truyền thống bị thu hẹp: cà phê giảm 45,7%, túi xách, ví, vali, mũ và ô dù giảm 14,64%, máy ảnh, máy quay phim và linh kiện giảm 13,08%, dệt may giảm nhẹ 1,22%. Diễn biến trái chiều này cho thấy sức cạnh tranh hàng hóa Việt Nam tại thị trường Canada ngày càng tăng ở các phân khúc có hàm lượng công nghệ cao, nhưng đồng thời đặt áp lực đổi mới lên những ngành dựa vào lợi thế lao động giá rẻ.
Kết quả sau 7 tháng cho thấy hàng hóa Việt Nam đang duy trì sức cạnh tranh khá tốt tại thị trường Bắc Mỹ, dù yêu cầu về kỹ thuật và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe. Tuy vậy, doanh nghiệp Việt không thể dừng lại ở việc tăng sản lượng. Các điều kiện về phòng vệ thương mại, quy tắc xuất xứ, cùng các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang trở thành "vé vào cửa" mới. Nếu không nâng chuẩn, những lợi thế hiện tại có thể bị bào mòn khi Canada siết chặt yêu cầu với tất cả nhà cung cấp, bất kể mức thuế ưu đãi.
Đa dạng hóa chiến lược xuất khẩu và tác động cạnh tranh toàn cầu
Sự mở rộng thị phần tại Canada không phải là kết quả ngẫu nhiên, mà phản ánh rõ chiến lược xuất khẩu đa dạng của doanh nghiệp Việt Nam. Việc các nhóm công nghiệp, điện tử và máy móc tăng nhanh trong khi một số mặt hàng truyền thống đi xuống cho thấy tỷ trọng sản phẩm phục vụ sản xuất, chuyển đổi số và chuỗi cung ứng toàn cầu đang được nâng lên có chủ đích. Doanh nghiệp Việt đã bắt đầu xem Canada như "bàn đệm" để kiểm chứng năng lực cạnh tranh toàn cầu của sản phẩm công nghiệp Việt Nam, thay vì chỉ là thị trường tiêu thụ hàng gia công giá rẻ.
Xu hướng này có tác động vượt ra ngoài phạm vi một thị trường. Khi Việt Nam chứng minh được khả năng cung cấp máy móc, thiết bị, sản phẩm điện tử và linh kiện với chất lượng ổn định cho Canada, chúng ta đồng thời nâng uy tín trong mắt các đối tác Bắc Mỹ khác. Triển vọng kim ngạch thương mại song phương hướng tới khoảng 8,5–9 tỷ USD không chỉ là mục tiêu số liệu, mà là phép thử cho năng lực dịch chuyển của nền sản xuất Việt Nam lên nấc thang giá trị cao hơn. Nếu doanh nghiệp tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm, nâng giá trị gia tăng và đáp ứng tốt các yêu cầu ESG, lợi thế cạnh tranh tại Canada có thể trở thành bàn đạp để Việt Nam tham gia sâu hơn vào cuộc chơi cung ứng công nghiệp toàn cầu.
