Đà tăng 20%: bước ngoặt của hàng Việt tại thị trường Bắc Mỹ
Xuất khẩu sang Canada là xu hướng hàng hóa Việt Nam gia tăng hiện diện tại thị trường Bắc Mỹ, với kim ngạch và cơ cấu mặt hàng chuyển dịch mạnh sang các sản phẩm công nghiệp chế biến, máy móc điện tử, thể hiện năng lực cạnh tranh mới của doanh nghiệp Việt cả về chất lượng, công nghệ và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Kết quả 7 tháng gần đây cho thấy hàng Việt Nam tăng trưởng không còn dựa chủ yếu vào các mặt hàng truyền thống mà đang mở rộng sang các sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao, phù hợp với nhu cầu sản xuất và chuyển đổi số của Canada. Xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Canada sau 7 tháng đạt hơn 5,05 tỷ USD, tăng 20,42% so với cùng kỳ. Con số này cho thấy hàng Việt Nam đang duy trì sức cạnh tranh khá tốt tại thị trường Bắc Mỹ, trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu của Canada vẫn tương đối ổn định. Đà tăng 2 chữ số trong một thị trường phát triển, cạnh tranh cao không phải là câu chuyện may mắn, mà phản ánh một bước dịch chuyển chiến lược: từ bán nhiều sang bán những mặt hàng có giá trị cao hơn. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng cũng là lời nhắc rằng doanh nghiệp Việt phải coi Canada như một “phòng thử nghiệm” cho chiến lược thâm nhập sâu hơn vào toàn bộ thị trường Bắc Mỹ.
Máy móc và điện tử: động lực mới cho hàng Việt tăng trưởng
Điểm tiên quyết trong câu chuyện hàng Việt Nam tăng trưởng tại Canada là sự nổi lên của nhóm máy móc điện tử như những đầu tàu xuất khẩu. Máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng hiện nằm trong số những ngành hàng tăng trưởng nổi bật nhất. Đồng thời, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cũng ghi nhận mức tăng mạnh, cho thấy doanh nghiệp Việt đã bước đầu tìm được chỗ đứng ở phân khúc có yêu cầu kỹ thuật và tiêu chuẩn cao. Trong 7 tháng, nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt kim ngạch 733,3 triệu USD, tăng 54,92%; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 715,18 triệu USD, tăng 44,52% so với cùng kỳ. Những tỷ lệ tăng này vượt xa mức tăng chung hơn 20%, chứng tỏ đây là động lực chính của đà xuất khẩu sang Canada. Khi các sản phẩm công nghiệp, điện tử và máy móc tăng nhanh trong khi một số mặt hàng truyền thống đi xuống, tỷ trọng những sản phẩm có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng và khả năng phục vụ sản xuất đang được nâng lên rõ rệt. Xu hướng này là tích cực: Việt Nam không thể mãi là nhà cung cấp nguyên liệu thô hoặc hàng giá rẻ nếu muốn bám trụ lâu dài tại thị trường Bắc Mỹ.
Canada trong bức tranh thị trường Bắc Mỹ và vai trò của CPTPP
Nếu trước đây doanh nghiệp Việt thường nhìn thị trường Bắc Mỹ qua lăng kính Hoa Kỳ, thì những con số từ Canada đang nhắc lại một thực tế: đây là một cực cầu không thể bỏ qua. Canada ngày càng trở thành thị trường quan trọng đối với hàng hóa Việt Nam, khi kim ngạch tăng trưởng trên 20% và cơ cấu mặt hàng dịch chuyển sang các sản phẩm phục vụ sản xuất, điện tử và máy móc. Trong bối cảnh Canada có xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào một số nguồn cung truyền thống, cửa sổ cơ hội cho Việt Nam càng rộng hơn. Một nền tảng quan trọng hỗ trợ hoạt động thương mại song phương là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), được thực thi với Việt Nam và Canada từ tháng 1/2019. Việc cắt giảm thuế quan đã cải thiện đáng kể điều kiện tiếp cận thị trường, tạo thêm lợi thế cho doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình mở rộng xuất khẩu sang Canada. Tuy nhiên, ưu đãi thuế không phải lợi thế vĩnh viễn. Khi các đối tác khác trong CPTPP cũng tận dụng các cam kết tương tự, năng lực cạnh tranh thực sự sẽ nằm ở chất lượng sản phẩm, năng lực công nghệ và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc.
Áp lực nâng chất lượng tăng trưởng từ thị trường Hoa Kỳ
Đà tăng xuất khẩu sang Canada không thể tách rời bối cảnh rộng hơn của hàng Việt tại thị trường Bắc Mỹ, nơi Hoa Kỳ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất. Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi không chỉ mở rộng về quy mô thương mại, mà còn nâng cao chất lượng tăng trưởng. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ đang được dẫn dắt bởi các nhóm hàng có hàm lượng công nghệ và công nghiệp chế biến cao như máy vi tính, sản phẩm điện tử, linh kiện và máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng. Điều này tạo ra một chuẩn mực mới cho năng lực sản xuất, buộc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào công nghệ và tự động hóa. Tuy vậy, môi trường chính sách tại Hoa Kỳ cũng cho thấy mặt kia của áp lực. Việc Hoa Kỳ áp thuế 12,5% từ ngày 24/7 đối với một số hàng hóa của Việt Nam theo Mục 301, Đạo luật Thương mại năm 1974 liên quan đến lao động cưỡng bức, thay thế mức thuế toàn cầu tạm thời 10% theo Mục 122, có thể là rào cản khiến triển vọng xuất khẩu gặp khó. Điều này cho thấy lợi thế giá không còn là nền tảng duy nhất. Thị trường Hoa Kỳ ngày càng coi trọng xuất xứ, truy xuất nguồn gốc, ESG, giảm phát thải, năng lượng sạch và minh bạch chuỗi cung ứng. Đây cũng sẽ sớm là yêu cầu bắt buộc tại Canada, nếu doanh nghiệp Việt muốn giữ đà tăng trưởng xuất khẩu sang Canada trong dài hạn.
Kết luận: Canada là bài kiểm tra cho chiến lược nâng cấp hàng Việt
Nhìn từ đà xuất khẩu sang Canada, có thể thấy hàng Việt Nam đang bước khởi đầu của một chiến lược mới: tăng trưởng bằng chất lượng và công nghệ chứ không chỉ bằng sản lượng. Hàng Việt tăng tốc tại thị trường Canada, với loạt nhóm máy móc, thiết bị và sản phẩm điện tử đóng góp lớn vào đà tăng trưởng, phản ánh nỗ lực dịch chuyển lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị. Đồng thời, những mặt hàng truyền thống như cà phê, túi xách hay dệt may giảm kim ngạch cho thấy mô hình cũ đã chạm trần ở một thị trường phát triển, tiêu chuẩn cao. Cơ hội từ CPTPP và nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng của Canada là rõ ràng, nhưng dư địa đi cùng yêu cầu ngày càng cao về công nghệ, ESG và minh bạch nguồn gốc. Nếu doanh nghiệp Việt biết tận dụng đà tăng của máy móc điện tử để đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển nhà máy thông minh và xây dựng thương hiệu riêng, Canada sẽ không chỉ là “thị trường xuất khẩu sang Canada” đầy tiềm năng, mà còn là bàn đạp để hàng Việt Nam khẳng định vị thế tại toàn bộ thị trường Bắc Mỹ trong nhiều năm tới.
