Luật Phát triển đô thị: Không gian thể chế mới cho một đô thị đặc biệt
Luật Phát triển đô thị là khung pháp lý mới quy định cách quy hoạch, quản lý và phát triển các đô thị, trong đó xác lập rõ quyền hạn, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa chính quyền địa phương với các cơ quan Trung ương, tạo không gian thể chế linh hoạt hơn để các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh chủ động lựa chọn chính sách, huy động nguồn lực và tổ chức mô hình tăng trưởng phù hợp với đặc thù kinh tế – xã hội của mình.
Điểm cốt lõi là Luật Phát triển đô thị đã mở ra cơ hội để Thành phố Hồ Chí Minh phát huy mạnh hơn vai trò động lực phát triển. Khác với cách quản lý “một khuôn cho tất cả”, luật yêu cầu việc triển khai tại TPHCM phải xuất phát từ cơ chế dành cho đô thị đặc biệt, tránh áp dụng đồng loạt quy trình như các địa phương khác. Nói cách khác, đây là bước chuyển từ “xin – cho” sang “tự chủ có điều kiện”: thành phố được quyết nhiều hơn, nhưng cũng phải chứng minh năng lực chuẩn bị phương án, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm kết quả.
Theo Điều 10, TPHCM có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch tổng thể, nhưng phải lấy ý kiến các bộ và chủ thể liên quan trước khi phê duyệt. Điều 11 quy định việc phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao phải có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Điều này cho thấy tự chủ chính sách thành phố không đồng nghĩa “muốn làm gì thì làm”, mà là tự chủ trong khuôn khổ phối hợp bắt buộc với Trung ương. Quyền chủ động của thành phố cần được kết hợp với năng lực chuyên môn và khả năng kết nối của Trung ương để tạo ra quyết định phát triển chất lượng hơn.
Tự chủ chính sách: Từ quyền phê duyệt đến trách nhiệm tổ chức phát triển
Nếu chỉ nhìn Luật Phát triển đô thị như một văn bản phân quyền, TPHCM sẽ bỏ lỡ cơ hội lớn. Cốt lõi của tự chủ chính sách thành phố là khả năng chọn đúng ưu tiên, thiết kế chương trình phát triển khả thi và tổ chức thực hiện đến cùng. Thành phố chủ động tổ chức những đột phá bằng cách tập trung vào các chương trình có khả năng tháo gỡ điểm nghẽn, nâng năng suất và cải thiện đời sống, thay vì dàn trải nhiều đề án thiếu nguồn lực.
Luật buộc thành phố phải thay đổi cách làm việc với Trung ương. Việc thuộc quyền thành phố phải được xử lý chủ động; việc cần phối hợp phải có hồ sơ rõ, đầu mối và tiến độ cụ thể. Thành phố nên chủ động đề xuất kế hoạch phối hợp, xác định các nội dung cần trao đổi với từng bộ. Khi đó, đồng hành hiệu quả không còn là khẩu hiệu, mà là việc mỗi bên thực hiện đúng phần trách nhiệm, đúng thời điểm để nâng chất lượng quyết định phát triển.
Tác động cuối cùng phải đo bằng trải nghiệm của người dân và doanh nghiệp. Hiệu quả phối hợp cần được đo bằng kết quả phát triển: thời gian xử lý được rút ngắn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả, chi phí đi lại và kinh doanh giảm, khả năng tiếp cận dịch vụ tăng. Một khu vực quanh nhà ga chỉ thực sự thành công khi người dân đi lại thuận tiện, có thể tiếp cận nhà ở và dịch vụ, trong khi hạ tầng đủ sức đáp ứng nhu cầu. Nếu TPHCM không lấy tiêu chí này làm “bài thi”, tự chủ chính sách sẽ chỉ dừng ở việc thêm thủ tục, không tạo ra giá trị mới.
Hạ tầng kỹ thuật TPHCM và chuyển đổi mô hình tăng trưởng
Thành phố Hồ Chí Minh kinh tế giữ vai trò đầu tàu, đóng góp một phần tư GDP cả nước. Nhưng để duy trì vị thế này, thành phố không thể tiếp tục mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào mở rộng không gian đô thị và lao động giá rẻ. Luật Phát triển đô thị tạo điều kiện để TPHCM tái cấu trúc mô hình tăng trưởng quanh hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo.
Giao thông, logistics, môi trường hay đổi mới sáng tạo đều gắn với hạ tầng, nguồn lực và chính sách quốc gia. Vì vậy, thành phố phải kết nối các công cụ chính sách trong một phương án phát triển thống nhất: giao thông gắn với nhà ở, việc làm và dịch vụ; logistics gắn với sản xuất và thương mại; nghiên cứu gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Chẳng hạn, phát triển khu vực quanh một đầu mối giao thông công cộng đòi hỏi tính toán đồng thời khả năng kết nối, mật độ xây dựng, nhà ở, trường học, không gian công cộng và nguồn vốn.
Để duy trì động lực phát triển bền vững với tầm nhìn đến năm 2050, Thành phố Hồ Chí Minh đang tăng tốc hàng loạt dự án từ metro, cảng biển, sân bay cho đến hạ tầng năng lượng sạch, hạ tầng số và các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là các công trình kỹ thuật, mà là nền tảng cho một mô hình tăng trưởng mới: đô thị nén gắn với giao thông công cộng, kinh tế dịch vụ chất lượng cao, và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nếu thành phố không gắn hạ tầng với cấu trúc việc làm và nhà ở, nguy cơ “đầu tư lớn, hiệu quả nhỏ” vẫn hiện hữu.
Huy động vốn đầu tư và định vị TPHCM là điểm đến dòng vốn chất lượng cao
Luật Phát triển đô thị chỉ có ý nghĩa khi TPHCM biến quyền tự chủ thành năng lực huy động vốn đầu tư mới cho phát triển. Thành phố mở rộng vòng tay đón chào và ưu tiên thu hút dòng vốn chất lượng cao vào các lĩnh vực chiến lược gồm công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng xanh và sản xuất công nghệ cao, logistics và dịch vụ tài chính. Đây là lựa chọn đúng, vì nó gắn trực tiếp với chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng năng suất.
Việc đẩy mạnh xây dựng và phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) được coi là trụ cột chiến lược nhằm kết nối dòng vốn toàn cầu với nền kinh tế trong nước. Điểm đáng chú ý của các thương vụ tài chính gần đây là cho thấy tiềm năng của VIFC-HCMC trong việc tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn quốc tế, phục vụ các kế hoạch mở rộng hoạt động và phát triển kinh doanh. Cơ quan điều hành dự kiến sẽ tiếp tục công bố thêm thông tin về các thương vụ và tổ chức tiếp theo vào cuối tháng 10.
Theo Báo cáo Chỉ số Trung tâm Tài chính Toàn cầu lần thứ 40 (GFCI 40), Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt 692 điểm, vươn lên vị trí thứ 67 trên tổng số 117 trung tâm tài chính toàn cầu, tăng 17 bậc so với kỳ đánh giá GFCI 39. Đây là tín hiệu cho thấy định vị TPHCM là điểm đến của dòng vốn chất lượng cao trong khu vực đang dần trở thành hiện thực. Nền tảng vĩ mô vững chắc cùng tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đang tạo điều kiện thuận lợi để Thành phố Hồ Chí Minh củng cố niềm tin với các nhà đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, để giữ đà này, thành phố phải duy trì chính sách nhất quán và nâng chất lượng hạ tầng thể chế, không chỉ hạ tầng bê tông.
Từ khung luật đến đời sống: TPHCM cần làm gì tiếp theo?
Luật Phát triển đô thị đã mở cửa, nhưng TPHCM có biến được không gian thể chế mới thành lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp hay không là câu chuyện khác. Nhằm hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh thành phố không chỉ dừng lại ở các định hướng trên giấy, mà đang tiên phong áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để tối ưu hóa môi trường đầu tư.
Với cơ chế thông thoáng, Thành phố quyết tâm tháo gỡ mọi nút thắt về thủ tục hành chính, cam kết luôn đi đầu trong cải cách để tạo lập một môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn, có tính dự báo cao và đồng hành trọn vẹn cùng sự thịnh vượng của các nhà đầu tư. Nhưng cam kết chỉ có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được thời gian xử lý thủ tục ngắn hơn, chi phí đi lại và kinh doanh giảm, khả năng tiếp cận dịch vụ tăng.
Kinh tế thế giới đang bước vào chu kỳ tái phân bổ nguồn vốn lớn. Trong bức tranh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm đến có nhiều lợi thế cạnh tranh nhờ tốc độ phát triển hạ tầng nhanh chóng, định hướng phát triển công nghệ rõ ràng và sự cam kết mạnh mẽ từ phía các cơ quan quản lý trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp. Nếu TPHCM không tận dụng được giai đoạn “cửa sổ vàng” này để hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng thể chế và mô hình tăng trưởng, thành phố sẽ đánh mất lợi thế vào tay các trung tâm khác trong khu vực. Ngược lại, nếu làm tốt, Luật Phát triển đô thị sẽ là bệ phóng để TPHCM bước lên một nấc thang phát triển mới, xứng đáng với vai trò đầu tàu kinh tế quốc gia.
