Vật liệu cũ, vòng đời mới
Gỗ tàu cũ là vật liệu được tháo dỡ từ những con tàu hết thời gian hoạt động, sau đó kiểm tra, xử lý và chế tác thành đồ nội thất hoặc ngoại thất mới mà vẫn giữ lại dấu vết riêng của thân tàu. Giá trị của cách làm này không chỉ nằm ở việc tránh lãng phí: nó biến những thớ gỗ từng đi qua nắng gió, nước biển thành các món đồ có câu chuyện và cá tính mà gỗ mới khó thay thế. Khoảng 6 năm trước, khi tìm nguyên liệu trang trí khách sạn, nhà hàng và homestay, ông Lê Huỳnh Huyên ở phường Hội An Đông, Đà Nẵng chú ý đến những con tàu cũ nằm tại cảng cá. Gỗ lim, sến, kiền kiền còn chắc sau nhiều năm sử dụng, đồng thời mang sắc độ và đường vân riêng. Từ nguồn vật liệu tưởng như bỏ đi, ông mở hướng làm nội thất tái chế thủ công.

Tái chế bắt đầu từ việc đọc từng thanh gỗ
Tái sử dụng gỗ không phải chuyện đưa vật liệu cũ vào xưởng rồi cắt theo một mẫu có sẵn. Trước khi chế tác, thợ phải dò và gỡ đinh, sắt cùng các chi tiết kim loại; làm sạch sơn cũ; xử lý muối ngấm, cong vênh; rồi loại bỏ phần mục, hỏng và phân loại phần còn tốt. Công đoạn này đòi hỏi kiên nhẫn, bởi gỗ tàu thường cứng nhưng vẫn dễ nứt nếu bị ép vào hình dáng không phù hợp. Ông Huyên từng thử nắn những đoạn cong thành thẳng, nhưng gỗ bật trở lại, buộc phải sửa cách làm. Từ kinh nghiệm ấy, người thợ học cách men theo độ cong của mũi thuyền hay đà tàu để tạo chân bàn, ghế và đèn. Mỗi thanh gỗ cần được “đọc” riêng: kết cấu sản phẩm nên theo vật liệu, không phải ngược lại.

Vết tích cũ làm nên đồ gỗ độc bản
Điều đáng giữ nhất đôi khi chính là thứ đồ gỗ mới không có: lỗ đinh, vết xước, đường cong và mảng màu trầm do năm tháng tiếp xúc với biển để lại. Thợ mộc không cố xóa sạch mọi dấu hằn hay cắt bỏ phần gỗ có hình dáng khác thường; họ chọn cách biến những chi tiết ấy thành điểm nhấn. Một tấm gỗ hợp làm mặt bàn, tấm khác lại trở thành cánh tủ hoặc vật trang trí. Cách tiếp cận này khiến mỗi món đồ có hình hài riêng, thay vì lặp lại vẻ đồng đều của sản phẩm sản xuất hàng loạt. Lớp hoàn thiện cũng được cân nhắc: một số món dùng dầu lau chuyên dụng thay cho sơn bóng, vừa bảo vệ bề mặt vừa làm nổi màu và vân tự nhiên. Đến năm 2022, chiếc tủ đầu tiên làm từ vỏ tàu cũ ra đời, mở đường cho nhiều mẫu nội thất tái chế khác.

Từ bàn ghế đến không gian cộng đồng
Từ bàn, ghế, tủ, kệ, cửa gỗ đến xích đu, đèn trang trí, giường ngủ và tượng gỗ lũa, gỗ tàu cũ có thể đi vào nhiều không gian trong nhà lẫn ngoài trời. Mỗi sản phẩm có giá từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, tùy kích thước, chất liệu và độ cầu kỳ; đó là mức giá phản ánh phần vật liệu lẫn công sức xử lý, chế tác thủ công. Mô hình của ông Huyên tạo việc làm cho khoảng 40 lao động, từ khâu tháo dỡ và xử lý gỗ đến hoàn thiện sản phẩm. Dự án “Bến Tái Sinh” còn được chọn thí điểm tại Quảng trường Sông Hoài, dùng gỗ tàu thuyền cũ và kỹ thuật mộc địa phương để tạo không gian văn hóa sáng tạo cho người dân, du khách. Đây là hướng đi có sức thuyết phục: đồ gỗ độc bản vừa giữ dấu tích nghề biển, vừa cho vật liệu thêm một vòng đời hữu ích.







