Cận thị không còn là chuyện “lớn lên rồi tính”
Cận thị ở trẻ em là tình trạng mắt khó nhìn rõ các vật ở xa do tật khúc xạ, ngày càng xuất hiện sớm hơn, tiến triển nhanh hơn và gắn chặt với lối sống màn hình số, thiếu hoạt động ngoài trời, cùng điều kiện học tập – chiếu sáng không phù hợp trong môi trường đô thị hiện đại. Tọa đàm “Giải pháp nâng cao thị lực thời hiện đại” diễn ra ngày 6/8 với sự tham gia của cơ quan quản lý, chuyên gia nhãn khoa và các đơn vị chăm sóc thị lực đã gióng lên hồi chuông báo động: tật khúc xạ, đặc biệt cận thị, đang trẻ hóa nhanh và gia tăng mạnh ở các đô thị lớn. Khi thị lực suy giảm, trẻ không chỉ đau đầu, mỏi mắt, giảm khả năng tiếp thu bài học mà còn ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng nguồn nhân lực trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
Con số biết nói: Cận thị đang thành “dịch” trong giới trẻ đô thị
Nếu cha mẹ vẫn nghĩ cận thị chỉ là chuyện đeo thêm cái kính, những số liệu mới nhất sẽ khiến phải suy nghĩ lại. Các nghiên cứu ghi nhận khoảng 26,6% học sinh trung học ở khu vực thành thị mắc cận thị, trong khi ở nông thôn tỷ lệ này là 14,2-16,3%. Khảo sát tại một số nơi cho thấy tỷ lệ tật khúc xạ ở trẻ em Hà Nội lên tới 51%, còn tại TP Hồ Chí Minh chạm mốc 75,6%. Một đánh giá khác ghi nhận năm 2024, tật khúc xạ ở trẻ ở mức 47%, chủ yếu là cận thị. Cả nước ước tính có 3-5 triệu trẻ em từ 5 đến 15 tuổi mắc tật khúc xạ. Một câu nói đáng nhớ từ chuyên gia là: “Nếu không có giải pháp can thiệp hiệu quả, đến năm 2050 có tới 90% trẻ em có nguy cơ mắc cận thị”. Đây không còn là vấn đề cá nhân, mà là bài toán sức khỏe cộng đồng.
Gen Z dán mắt vào màn hình: Thói quen nhỏ, hậu quả lớn
Điều nguy hiểm là phần lớn nguyên nhân gây tật khúc xạ trẻ hóa lại xuất phát từ những thói quen tưởng như vô hại trong gia đình. Giới trẻ đang sử dụng điện thoại thông minh, máy tính bảng và máy tính trong thời gian dài, ở cự ly rất gần để vừa học vừa giải trí. Thời gian nhìn gần kéo dài, trong khi hoạt động ngoài trời giảm mạnh; nhiều trường ở thành phố gần như không có sân chơi, khiến trẻ thiếu tầm nhìn thoáng và ánh sáng tự nhiên. Ngồi học sai tư thế, nằm, bò đọc sách, học trong phòng thiếu ánh sáng hoặc ánh sáng không đạt chuẩn càng bào mòn thị lực mỗi ngày; gần 23% phòng học bị ghi nhận không đảm bảo chiếu sáng. Cận thị nặng nếu không được chỉnh kính, khám định kỳ và quản lý tốt có thể dẫn đến những bệnh lý đáy mắt nguy hiểm, suy giảm thị lực không thể phục hồi.
Thị lực và tương lai số: Vì sao cha mẹ không thể xem nhẹ
Trong bối cảnh học tập, làm việc, giải trí ngày càng gắn với màn hình số, bảo vệ thị lực trẻ không còn là việc riêng của ngành y mà là yêu cầu sống còn của xã hội chuyển đổi số. Tật khúc xạ gia tăng ở học sinh cuối cấp, sinh viên, người lao động trẻ – những nhóm phải học tập và làm việc với thiết bị điện tử liên tục, ít vận động ngoài trời và chịu áp lực học tập, công việc cao. Suy giảm thị lực khiến trẻ mỏi mắt, đau đầu, khó tập trung, giảm khả năng tiếp thu kiến thức và hạn chế tham gia hoạt động thể chất. Về dài hạn, điều này tác động trực tiếp đến năng suất lao động, chất lượng học tập và cả sức cạnh tranh của nguồn nhân lực trẻ. Khi Gen Z là lực lượng chính của nền kinh tế số, một thế hệ cận thị nặng sẽ là “chi phí ẩn” khổng lồ mà xã hội phải gánh.
Năm điều cha mẹ cần làm ngay để bảo vệ thị lực trẻ
Điểm tích cực là nhiều giải pháp bảo vệ thị lực trẻ lại vô cùng đơn giản nếu cha mẹ kiên quyết thay đổi thói quen của cả gia đình. Thứ nhất, xây dựng thói quen học tập khoa học: ngồi đúng tư thế, giữ khoảng cách từ mắt đến sách 30-35cm, bảo đảm đủ ánh sáng tiêu chuẩn trong phòng học. Thứ hai, quản lý chặt thời gian dùng màn hình số; chỉ dùng điện thoại, máy tính khi cần cho học tập, hạn chế giải trí, tuyệt đối không cho trẻ “ôm” thiết bị trước khi ngủ. Thứ ba, áp dụng quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, cho mắt nghỉ 20 giây và nhìn một vật cách khoảng 6m để mắt thư giãn. Thứ tư, tăng hoạt động ngoài trời trẻ em ít nhất 1-2 giờ mỗi ngày; ánh sáng mặt trời là “liều thuốc” giúp làm chậm tiến triển cận thị. Thứ năm, đưa trẻ đi khám mắt định kỳ, chỉnh kính đúng số và giáo dục trẻ tự ý thức bảo vệ mắt. Nếu cha mẹ không thay đổi, Gen Z sẽ tiếp tục là thế hệ phải trả giá bằng chính đôi mắt của mình.
