Hợp tác năng lượng là con bài ngoại giao, chưa phải thỏa thuận thương mại
Hợp tác dầu khí Mỹ–Nga là khả năng khôi phục các dự án và dòng chảy năng lượng giữa hai nước, được cân nhắc như một phần của nỗ lực ngoại giao nhằm tìm lối chấm dứt xung đột tại Ukraine. Washington và Moskva đang xem xét tạo điều kiện để các tập đoàn dầu khí Mỹ quay lại thị trường Nga, nhưng hiện chưa có thỏa thuận nào được hoàn tất.
Điểm đáng chú ý không nằm ở danh sách dự án dài, mà ở cách năng lượng được đặt vào bàn đàm phán như lợi ích kinh tế có thể đổi lấy tiến triển chính trị. Washington muốn dùng triển vọng đầu tư để khuyến khích Moskva tham gia đàm phán; theo quan chức Mỹ, các liên doanh mới chỉ có thể triển khai sau khi chiến sự kết thúc. Vì vậy, những đề xuất hiện nay là tín hiệu về hướng đi hơn là lời hứa nguồn cung sắp trở lại. Với người tiêu dùng, tác động nếu có sẽ đến qua nguồn cung nhiên liệu, giá dầu diesel và chi phí vận chuyển, nhưng chưa thể suy ra mức giảm cụ thể.
Sakhalin-1 và Druzhba: tài sản cũ, bài toán chưa giải
Dự án Sakhalin-1 là phép thử khó nhất cho lời bàn về hợp tác dầu khí: ExxonMobil từng là doanh nghiệp Mỹ duy nhất tham gia dự án quy mô lớn này, nhưng hoạt động bị gián đoạn và Moskva tiếp quản 30% cổ phần của tập đoàn. ExxonMobil đã đàm phán về bồi thường, song tuyên bố chưa có kế hoạch nối lại hoạt động tại Nga. Không thể xem việc khôi phục liên doanh là bước quay lại đơn giản; quyền sở hữu, bồi thường, điều kiện đầu tư và bảo vệ tài sản phải được giải quyết trước.
Đường ống Druzhba cũng được nhắc tới như tuyến có thể đưa dầu Nga trở lại châu Âu, nơi hệ thống này từng giữ vai trò quan trọng trong nguồn cung. Nhưng một tuyến ống còn hiện hữu không đồng nghĩa hàng hóa có thể lưu thông: chính sách năng lượng của Liên minh châu Âu, các lệnh trừng phạt và sự sẵn sàng của doanh nghiệp đều là điều kiện quyết định. Nếu dòng chảy được khôi phục, cơ cấu nguồn cung và chi phí logistics có thể thay đổi; hiệu quả thực tế vẫn tùy lượng dầu được phép giao dịch và nhu cầu thị trường.
Khí đốt: Alaska, Ukraine và những cửa ngõ châu Âu bị khóa
Trong bức tranh năng lượng Mỹ Nga, đề xuất khí tự nhiên hóa lỏng tại Alaska có sự tham gia của Novatek mở ra khả năng hợp tác ngoài các tuyến xuất khẩu truyền thống. Tuy nhiên, thông tin được nêu chưa xác định công suất, quy mô đầu tư hay cơ cấu tham gia; bởi vậy, đây vẫn là ý tưởng sơ bộ, không phải dự án đã sẵn sàng triển khai.
Một phương án khác là đưa khí Nga trở lại châu Âu qua Ukraine, có thể thông qua đơn vị trung gian của Mỹ. Tuyến trung chuyển đã dừng ngày 1/1/2025 sau khi Kiev không gia hạn thỏa thuận với Moskva. Washington muốn khôi phục dòng khí, nhưng Điện Kremlin nói hoàn cảnh hiện tại khiến việc đó không thể thực hiện; khả năng trong tương lai còn tùy người mua, người bán và năng lực cung ứng. Hạ tầng Nord Stream còn lại cũng được bàn tới, song EU đang giảm phụ thuộc vào khí Nga và Đức bác bỏ khôi phục Nord Stream 2.
Dầu diesel có thể đi trước, nhưng không xóa được rào cản dài hạn
Diễn biến thương mại gần hơn cho thấy năng lượng có thể trở thành công cụ điều chỉnh nguồn cung trước khi các dự án lớn được khôi phục. Ngày 9/10, Tổng thống Donald Trump nói Nga đồng ý cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và quốc tế; chính quyền Mỹ sau đó tạm nới một số biện pháp trừng phạt để tạo điều kiện cho giao dịch. Washington muốn tăng nguồn cung và kiềm chế giá dầu diesel, nhưng việc nới lỏng có giới hạn không đồng nghĩa các doanh nghiệp đã sẵn sàng đầu tư lâu dài.
Các rào cản vẫn chồng lên nhau: lập trường đàm phán của Nga, quy định trừng phạt, bất ổn về quyền sở hữu và sự dè dặt của doanh nghiệp Mỹ. Washington muốn đạt thỏa thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng trước vòng đàm phán ba bên dự kiến tại Abu Dhabi trong tháng 11, trong khi Moskva phản đối một lệnh ngừng bắn tạm thời và nói muốn hòa bình lâu dài. Kết luận thực tế là Sakhalin-1, Druzhba và các dự án khí đốt chưa tạo thành lộ trình khôi phục chắc chắn. Chỉ khi có dàn xếp chính trị và quy tắc pháp lý rõ ràng, những đề xuất này mới có thể chuyển từ tín hiệu ngoại giao thành hoạt động kinh doanh.
