Mục tiêu 10.000 chuyên gia AI: bước mở khóa cho tham vọng công nghệ
Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo là kế hoạch xây dựng hệ thống đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nguồn nhân lực AI ở mọi cấp học và ngành nghề, nhằm hình thành lực lượng chuyên gia, kỹ sư và người lao động có khả năng ứng dụng, nghiên cứu, làm chủ công nghệ AI để phục vụ các ngành công nghệ chiến lược và quá trình chuyển đổi số của đất nước.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã ký Quyết định 1528/QĐ-TTg ngày 11/8/2026, phê duyệt Chương trình phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo (AI) đến năm 2030, tầm nhìn 2035. Trọng tâm của chương trình là đào tạo nhân lực AI theo quy mô, cơ cấu và chất lượng phù hợp nhu cầu các ngành công nghệ chiến lược, qua đó tăng cường tự chủ công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế số và xã hội số. Cốt lõi của chương trình là mục tiêu đào tạo ít nhất 10.000 nhân lực AI trình độ cao, trong đó 1.500 chuyên gia có khả năng nghiên cứu, phát triển và nắm vững công nghệ cốt lõi, dẫn dắt các dự án AI trọng điểm.
Quan điểm xuyên suốt là Việt Nam không được bằng lòng với vai trò người dùng cuối của trí tuệ nhân tạo mà phải xây dựng năng lực nội tại, phát triển công nghệ AI của riêng mình, nếu không muốn bị khóa ở đáy chuỗi giá trị.
Từ chiến lược AI quốc gia đến chương trình nhân lực: vì sao phải làm ngay?
Trí tuệ nhân tạo đang tăng trưởng theo cấp số nhân và tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội, từ sản xuất, dịch vụ đến giáo dục và quản trị nhà nước. Công nghệ AI đã góp phần nâng cao rõ rệt năng suất lao động và cải thiện chất lượng cuộc sống, với những ứng dụng cụ thể như thiết bị hỗ trợ người khiếm thị “nhìn thấy” không gian xung quanh để có thể nấu ăn, tìm đồ và thực hiện các kế hoạch hàng ngày dễ dàng hơn.
Ngay từ năm 2021, Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, với kỳ vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, phát triển giải pháp và ứng dụng AI trong khu vực ASEAN. Sau ba năm triển khai, chiến lược này mang lại những kết quả bước đầu đáng khích lệ, nhưng cũng phơi bày khoảng trống lớn về nhân lực công nghệ Việt Nam, nhất là ở phân khúc chuyên gia AI Việt Nam có khả năng phát triển công nghệ lõi.
Chương trình nhân lực mới là câu trả lời trực diện cho khoảng trống đó: nếu không nhanh chóng đào tạo nhân lực AI bài bản, mọi lợi ích từ AI sẽ dừng lại ở mức “dùng công cụ của người khác”, trong khi chuỗi giá trị cao nhất vẫn thuộc về các quốc gia sở hữu công nghệ.
Thiết kế chương trình: phổ cập cho số đông, tinh luyện cho 10.000 chuyên gia
Điểm đáng chú ý của chương trình phát triển công nghệ AI thông qua nhân lực là cách thiết kế nhiều tầng, vừa phổ cập, vừa tinh hoa. Mục tiêu không chỉ là 10.000 chuyên gia AI Việt Nam trình độ cao, mà còn là một lực lượng rộng lớn biết dùng và ứng dụng AI trong công việc hằng ngày, biến kỹ năng AI trở thành “kỹ năng phổ thông” của người lao động.
Đến năm 2030, 80% học sinh trung học và dự bị đại học được trang bị kiến thức, kỹ năng AI cơ bản; 100% sinh viên đại học và 80% học viên giáo dục nghề nghiệp được học AI ở mức phù hợp. Trong khu vực công, ít nhất 90% cán bộ, công chức, viên chức được đào tạo hoặc cập nhật kiến thức, kỹ năng AI; riêng ngành giáo dục đặt mục tiêu đạt 100%. Một lực lượng khoảng 100.000 giáo viên, giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục sẽ được đào tạo chuyên sâu để có thể hướng dẫn, hỗ trợ và truyền bá năng lực sử dụng, ứng dụng AI an toàn, hiệu quả, có trách nhiệm.
Song song, chương trình nhắm tới ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ đại học trở lên, đủ khả năng ứng dụng AI trong các ngành, lĩnh vực then chốt, 10.000 nhân lực AI trình độ cao (nhà nghiên cứu, kỹ sư, chuyên gia), trong đó 1.500 người nắm vững công nghệ cốt lõi. Đây là “đội đặc nhiệm” để Việt Nam không bị mắc kẹt ở tầng ứng dụng đơn giản.
Hệ sinh thái đào tạo nhân lực AI: kết nối trường học, doanh nghiệp và hạ tầng dữ liệu
Một chiến lược AI 2030 chỉ có ý nghĩa nếu gắn với một hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng thực tế. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành hệ thống giáo dục tích hợp AI ở tất cả các cấp học; 100% cơ sở giáo dục đại học ban hành quy định về sử dụng AI trong đào tạo, nghiên cứu, đánh giá. Cùng lúc, sẽ xây dựng ít nhất 10 trung tâm đào tạo, nghiên cứu AI chuyên sâu, trong đó 5–7 trung tâm đạt trình độ tiên tiến trong khu vực, và phát triển tối thiểu 25 trường đại học thành các trung tâm đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo về AI.
Không chỉ là chuyện chương trình học, chương trình quốc gia này còn yêu cầu kết nối đào tạo nhân lực AI với doanh nghiệp và thị trường lao động, phát triển hạ tầng dùng chung và dữ liệu phục vụ nghiên cứu, triển khai, đồng thời xây dựng khung năng lực quốc gia về AI để làm chuẩn đánh giá, công nhận năng lực. Nhìn tới 2035, mục tiêu là hình thành hệ sinh thái nhân lực AI hiện đại, bền vững, đủ sức thích ứng với biến động công nghệ và hội nhập quốc tế, nơi kỹ năng sử dụng, ứng dụng AI trở thành năng lực phổ biến trong lực lượng lao động.
Điểm mạnh của thiết kế này là hướng đến một hệ sinh thái nhân lực công nghệ Việt Nam, chứ không chỉ vài “điểm sáng” rời rạc; tuy nhiên, thành công hay không sẽ phụ thuộc vào việc gắn kết thực chất với nhu cầu của doanh nghiệp và ngành công nghệ chiến lược.
Làm sao để không trở thành người dùng cuối của AI?
Dù nền tảng chính sách đã hình thành, câu hỏi lớn vẫn là: Việt Nam sẽ đứng ở đâu trong chuỗi giá trị AI toàn cầu? Các chuyên gia trong nước nhấn mạnh, Việt Nam cần tự chủ và bứt phá từ trí tuệ nhân tạo tạo sinh, không nên là người dùng cuối của công nghệ nước ngoài mà nên tự tạo công nghệ cho chúng ta, “công nghệ Việt cho người Việt”.
Điều này đòi hỏi ba trụ cột: con người, tài nguyên, công cụ. Con người là 10.000 chuyên gia AI Việt Nam và hàng triệu lao động hiểu AI; tài nguyên là dữ liệu và hạ tầng tính toán; công cụ là các nền tảng, mô hình, sản phẩm AI do doanh nghiệp trong nước phát triển. Các doanh nghiệp công nghệ trong nước khẳng định Việt Nam có cơ hội bắt kịp trí tuệ nhân tạo toàn cầu và hình thành một nền công nghiệp AI mới, nhưng chỉ khi chính sách đào tạo nhân lực AI gắn chặt với nhu cầu thực tế và tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia từ khâu đào tạo đến nghiên cứu, thử nghiệm.
Kết luận, mục tiêu đào tạo ít nhất 10.000 nhân lực AI trình độ cao và 1.500 chuyên gia nắm vững công nghệ cốt lõi là tham vọng nhưng không phải xa vời. Đây là điều kiện cần để chiến lược AI 2030 không dừng ở khẩu hiệu và để Việt Nam tiến từ người dùng cuối lên người sáng tạo công nghệ.
