AI hành chính công: Gia Lai muốn thay đổi cách vận hành chính quyền
Kế hoạch tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động hành chính công của Gia Lai là chương trình chuyển đổi số Gia Lai quy mô lớn, đặt mục tiêu biến AI thành năng lực cốt lõi của chính quyền địa phương, từ xử lý hồ sơ, cung cấp dịch vụ công trực tuyến đến hỗ trợ ra quyết định, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng phục vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Điểm mấu chốt của kế hoạch là tính bắt buộc và tần suất sử dụng: đến năm 2030, 100% cán bộ, công chức, viên chức phải sử dụng nền tảng hỗ trợ công vụ AI hằng tuần, chứ không chỉ dừng ở vài mô hình thí điểm. Đây là bước ngoặt tư duy: coi AI như “công cụ lao động” mới của bộ máy nhà nước. Nếu thực hiện nghiêm túc, điều này sẽ buộc các cơ quan phải số hóa quy trình, làm sạch dữ liệu và thay đổi thói quen làm việc vốn phụ thuộc giấy tờ, kinh nghiệm cá nhân. Tuy nhiên, Gia Lai cũng khẳng định rõ ràng: AI hành chính công chỉ có tính chất hỗ trợ, không được dùng làm căn cứ duy nhất để ban hành quyết định ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đây là ranh giới quan trọng để tránh rơi vào “hành chính tự động” thiếu trách nhiệm, đồng thời giữ vai trò trung tâm của con người trong quản lý nhà nước.
Từ hồ sơ giấy sang dịch vụ công trực tuyến có AI: Người dân được gì?
Nếu nhìn từ phía người dân, tham vọng 100% dịch vụ công trực tuyến được tích hợp, hỗ trợ bởi AI và 100% hồ sơ thủ tục hành chính được AI hỗ trợ xử lý không chỉ là khẩu hiệu công nghệ. Nó báo hiệu một giai đoạn mà mỗi lần làm thủ tục – từ đăng ký kinh doanh, cấp phép xây dựng đến hồ sơ đất đai – đều có hệ thống hỗ trợ công vụ AI đứng phía sau, tự động kiểm tra tính đầy đủ, gợi ý biểu mẫu, nhắc lỗi thường gặp và phân luồng hồ sơ. Tỉnh đặt mục tiêu mức độ hài lòng của người dân, tổ chức đối với dịch vụ công có ứng dụng AI tăng tối thiểu 30% so với năm 2026. Đó là con số tham vọng, nhưng hợp lý nếu AI thực sự giúp giảm thời gian chờ, hạn chế phải đi lại nhiều lần và minh bạch hơn trong trạng thái xử lý hồ sơ. Trung tâm giám sát, điều hành thông minh của tỉnh sẽ được nâng cấp theo hướng tích hợp AI để phân tích, dự báo, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định. Nếu vận hành tốt, người dân không chỉ thấy quy trình nhanh hơn mà còn cảm nhận rõ hơn trách nhiệm giải trình của chính quyền. Giai đoạn 2026-2027, Gia Lai tập trung rà soát dữ liệu, chuẩn hóa dữ liệu ưu tiên, triển khai nền tảng AI hỗ trợ công vụ và thí điểm các bài toán đủ điều kiện trước khi mở rộng. Cách đi này cho thấy tỉnh hiểu rằng dịch vụ công trực tuyến có AI không thể xây trên dữ liệu lộn xộn; chất lượng dữ liệu sẽ quyết định chất lượng trải nghiệm của người dân.
Chuyển đổi số Gia Lai: AI đi vào nông nghiệp, y tế, giáo dục và quản lý thị trường
Điểm đáng chú ý của chuyển đổi số Gia Lai là không dàn trải, mà yêu cầu từng sở, ngành chọn bài toán cụ thể, xác định rõ dữ liệu đầu vào, sản phẩm, tiến độ, nguồn lực và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả. Trong nông nghiệp, tài nguyên và môi trường, AI được định hướng dùng để dự báo dịch bệnh, thời tiết, cháy rừng, sạt lở, lũ quét; truy xuất nguồn gốc sản phẩm chủ lực; phát triển nông nghiệp chính xác và quản lý rừng, tài nguyên nước. Đây là những vấn đề rất “đời sống”, nơi người nông dân và cộng đồng dễ thấy lợi ích nếu cảnh báo sớm và dữ liệu chính xác. Ở y tế, AI hỗ trợ quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử, quản lý bệnh viện, phân luồng người bệnh, điều phối nguồn lực, cảnh báo dịch bệnh và chăm sóc từ xa. Trong giáo dục, công nghệ này được dùng để hỗ trợ học tập, giúp giáo viên xây dựng bài giảng, học liệu số và quản lý giáo dục dựa trên dữ liệu. AI cũng được định hướng ứng dụng trong thương mại điện tử, quản lý thị trường, chống hàng giả; giao thông, xây dựng, đô thị; dự báo thị trường lao động, kết nối cung – cầu việc làm và hỗ trợ thực hiện chính sách an sinh xã hội. Nếu các ứng dụng này đi vào thực tế, AI hành chính công sẽ không còn là câu chuyện nội bộ công sở, mà trở thành lớp hạ tầng số mới cho kinh tế – xã hội của tỉnh, từ chợ truyền thống đến bệnh viện, trường học.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa trong hệ sinh thái AI: Cơ hội hay gánh nặng?
Gia Lai không giới hạn AI trong khu vực công mà dành riêng nhóm nhiệm vụ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã tiếp cận và sử dụng AI. Tỉnh dự kiến giới thiệu các sản phẩm, giải pháp AI phù hợp; bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho mạng lưới tư vấn viên chuyển đổi số và cán bộ nòng cốt của doanh nghiệp; khảo sát nhu cầu để chọn đối tượng hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu, tích hợp và duy trì giải pháp AI. Hiệu quả hỗ trợ được đo không chỉ bằng số lượng đơn vị tham gia, mà bằng tỷ lệ tiếp tục sử dụng AI sau hỗ trợ, mức tăng năng suất, giảm chi phí, rút ngắn thời gian xử lý, tăng doanh thu hoặc nâng chất lượng dịch vụ. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu thu hút, hình thành tối thiểu 3 doanh nghiệp AI, doanh nghiệp khởi nghiệp AI hoặc doanh nghiệp công nghệ số có sản phẩm AI “Make in Việt Nam” trên địa bàn. Đây là mục tiêu còn khiêm tốn nếu so với các trung tâm công nghệ lớn, nhưng hợp với xuất phát điểm của Gia Lai. Vấn đề là doanh nghiệp có coi AI là công cụ tăng sức cạnh tranh, hay là gánh nặng chi phí và thay đổi quy trình. Cách tỉnh ưu tiên khai thác, thuê và sử dụng các nền tảng, dịch vụ AI dùng chung của quốc gia và doanh nghiệp, tránh đầu tư riêng lẻ, dàn trải tại từng cơ quan, đơn vị cho thấy nỗ lực giảm gánh nặng đầu tư ban đầu.
Đào tạo con người và bảo vệ dữ liệu: Điều kiện để AI không thành “con dao hai lưỡi”
Để mục tiêu 100% cán bộ dùng AI hỗ trợ công vụ hằng tuần không biến thành hình thức, Gia Lai đặt trọng tâm vào đào tạo và kỹ năng số. Tỉnh sẽ tập huấn AI cho 100% cán bộ, công chức, viên chức cấp tỉnh và cấp xã; đồng thời phổ cập kỹ năng cho người dân, người lao động thông qua các khóa học trực tuyến mở, Tổ công nghệ số cộng đồng và phong trào “Bình dân học vụ số”, chú trọng thanh niên, lao động nông thôn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: không coi AI là đặc quyền của giới chuyên gia, mà là kỹ năng phổ thông mới. Các nhiệm vụ trong kế hoạch được phân công theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền; đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chủ quyền dữ liệu. Nếu nguyên tắc này được thực hiện nghiêm, AI sẽ gắn với trách nhiệm cụ thể, tránh tình trạng “đổ lỗi cho hệ thống”. Cuối cùng, việc khẳng định AI chỉ có tính chất hỗ trợ trong cơ quan nhà nước là lời nhắc quan trọng: công nghệ có thể tăng tốc xử lý, nhưng đạo đức công vụ, minh bạch và trách nhiệm giải trình vẫn phải do con người giữ. Gia Lai đang đặt cược vào một mô hình chính quyền hiện đại, hiệu quả hơn nhờ AI; thành công hay không sẽ phụ thuộc vào cách tỉnh biến kế hoạch trên giấy thành thay đổi thực tế trong từng hồ sơ, từng dịch vụ công trực tuyến.
