Thông điệp chính: Hạ tầng hiện hữu mới là nút thắt của các dự án đường bộ
Các dự án đường bộ Việt Nam tại Hà Nội và TP.HCM hiện tượng trớ trêu là kinh phí đã bố trí, giải phóng mặt bằng đạt tỷ lệ rất cao, nhưng tiến độ vẫn ì ạch vì vướng vào hệ thống hạ tầng kỹ thuật hiện hữu như điện, nước, viễn thông và thoát nước; điều này cho thấy vấn đề không còn nằm chủ yếu ở tiền hay đất, mà ở năng lực điều phối và đồng bộ hóa hạ tầng giữa các ngành liên quan. Chậm tiến độ hạ tầng trong bối cảnh đô thị hóa nhanh không chỉ làm xấu hình ảnh quản lý đô thị mà còn kéo theo tổn thất kinh tế, ô nhiễm và bất an giao thông cho người dân sống hai bên đường. Đây là lúc phải nhìn thẳng vào những rào cản mang tính hệ thống thay vì đổ lỗi cho vài điểm nghẽn cục bộ.
Đường Tam Trinh: 99% mặt bằng nhưng vẫn có nguy cơ trễ hẹn
Dự án mở rộng đường Tam Trinh dài 3,5km tại Hà Nội gần như đã hoàn tất giải phóng mặt bằng với khoảng 99% diện tích, nhưng vẫn đứng trước nguy cơ chậm tiến độ vì hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm, nổi chưa được di dời dứt điểm. Theo kế hoạch, nền đường phải hoàn thành vào giữa tháng 10, thảm mặt đường trong tháng 12 và toàn bộ dự án kết thúc ngày 30.6.2027. Thế nhưng dọc tuyến vẫn còn 6 hộ dân chưa bàn giao mặt bằng và tới 26 lộ điện trung thế cùng hàng cột điện dày đặc khiến thi công bị chia cắt thành nhiều đoạn nhỏ, năng suất thấp. Đây là minh chứng rõ ràng cho thực tế: khi thiết kế nâng cấp đường Hà Nội không gắn với một chiến lược đồng bộ di dời, cải tạo hạ tầng kỹ thuật, thì tỷ lệ % giải phóng mặt bằng đẹp đến mấy cũng không cứu được tiến độ.
ĐT.744: Có kinh phí lớn nhưng thi công "vừa làm vừa nghẽn"
Trên tuyến ĐT.744 đoạn qua phường Tây Nam, việc thi công nâng cấp, mở rộng lên mặt đường 25m với tổng kinh phí được phê duyệt hơn 835 tỷ đồng vẫn diễn ra theo kiểu "cuốn chiếu", có mặt bằng đến đâu làm đến đó nên mặt đường nham nhở, lầy lội. Những hố sâu sau khi đào lắp cống thoát nước không được xử lý triệt để, mỗi trận mưa là toàn tuyến biến thành "lòng sông" với "ổ voi, ổ gà" khiến người dân phải né làn xe máy, tự cắm cây, đặt thùng rác cảnh báo nguy hiểm. Chuỗi chậm trễ trong giải phóng mặt bằng TP.HCM – từ chính sách hỗ trợ linh hoạt đến việc tạm dừng chi trả để rà soát pháp lý – tạo ra vòng luẩn quẩn: dân chưa nhận đủ hỗ trợ thì chưa giao đất, nhà thầu thì mòn mỏi chờ mặt bằng sạch. Kết quả là một dự án đường bộ Việt Nam có kinh phí không nhỏ nhưng để lại cảnh vừa thi công, vừa gây nghẽn và ngập.
Quốc lộ 13: Nỗ lực tăng mũi thi công nhưng vẫn vướng bài toán đồng bộ
Dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương đang được các nhà thầu huy động mạnh thiết bị, nhân lực, với 5 mũi thi công được tổ chức để chuẩn bị bước vào các hạng mục chính như khoan cọc, gia cố nền đất yếu và hệ thống thoát nước. Theo thông tin dự án, kế hoạch từ đầu tháng 10 sẽ triển khai các hạng mục này nhằm cải thiện năng lực giao thông trên trục huyết mạch thường xuyên ngập và ùn tắc. Tuy nhiên, công tác mặt bằng vẫn là yếu tố phải tiếp tục phối hợp xử lý. Tức là ngay cả với một dự án được tổ chức thi công bài bản hơn, bài toán đồng bộ giữa mở rộng mặt đường, nâng cấp thoát nước và di dời hạ tầng kỹ thuật vẫn chưa được giải xong. Nếu cách tiếp cận vẫn là "giao được phần nào làm phần đó", nguy cơ chậm tiến độ hạ tầng và tái diễn cảnh ngập, ùn tắc là rất rõ.
Kết luận: Cần thay đổi tư duy từ "mặt bằng sạch" sang "hạ tầng đồng bộ"
Ba câu chuyện Tam Trinh, ĐT.744 và Quốc lộ 13 cho thấy mô hình chung của các dự án đường bộ Việt Nam hiện nay: tiền không hẳn thiếu, mặt bằng dần được giải quyết, nhưng hạ tầng hiện hữu – từ điện, nước, viễn thông đến thoát nước – là rào cản thật sự. Nếu vẫn coi giải phóng mặt bằng là thành tích chính, mà bỏ qua việc thiết kế cơ chế phối hợp ràng buộc giữa các đơn vị quản lý hạ tầng, các dự án nâng cấp đường Hà Nội và TP.HCM sẽ tiếp tục trễ hẹn với người dân. Cần chuyển trọng tâm quản lý sang khái niệm "hạ tầng đồng bộ": quy hoạch lại hệ thống kỹ thuật song song với thiết kế đường, thống nhất lịch di dời, và gắn trách nhiệm pháp lý, tài chính của từng ngành. Khi đó, câu hỏi "vì sao cứ chậm tiến độ hạ tầng" mới có cơ hội được trả lời bằng hành động, không chỉ bằng các cam kết trên giấy.
