Hạ tầng và trách nhiệm: Vấn đề không thể né tránh của Hà Nội
Trách nhiệm hạ tầng đối với các dự án chậm tiến độ Hà Nội, đội vốn dự án và khai thác kém hiệu quả là khái niệm chỉ toàn bộ nghĩa vụ pháp lý, chính trị và đạo đức của cơ quan nhà nước, lãnh đạo và chủ đầu tư trong việc bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả sử dụng hạ tầng giao thông Hà Nội, đồng thời chịu trách nhiệm giải trình khi xảy ra chậm trễ, điều chỉnh vốn nhiều lần hoặc lãng phí nguồn lực công. Hạ tầng, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia chứ không còn chỉ phục vụ sản xuất và đời sống. Vì vậy, yêu cầu làm rõ trách nhiệm với các dự án chậm, đội vốn không phải một lời nhắc chung chung, mà là thông điệp trực diện gửi tới các địa phương, đặc biệt là đô thị đầu tàu như Hà Nội, nơi mỗi điểm nghẽn hạ tầng đều tác động trực tiếp tới người dân và doanh nghiệp.
Tín hiệu từ Trung ương: Không còn xem nhẹ hiệu quả và trách nhiệm
Sáng 6/8, tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ về thực hiện các nghị quyết về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng hiệu quả đầu tư phải được đo bằng lợi ích thực tế mang lại cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Câu nói ấy đặt ra tiêu chuẩn mới cho mọi dự án: không còn chỗ cho tư duy chỉ tập trung giải ngân. Quan trọng hơn, ông yêu cầu phải làm rõ trách nhiệm khi dự án chậm tiến độ, nhiều lần điều chỉnh đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả. Đây là một tuyên bố mang tính "đường biên" cho các địa phương: nếu tiếp tục để tình trạng kéo dài, phần trả giá sẽ không chỉ là vài con số trong báo cáo, mà là trách nhiệm cụ thể của từng cấp lãnh đạo bị soi chiếu. Hà Nội, với vai trò trung tâm chính trị – hành chính, không thể đứng ngoài tinh thần ấy.
Vì sao Hà Nội cần một tư duy hạ tầng hoàn toàn khác?
Từ góc nhìn của người dân, hạ tầng giao thông Hà Nội không chỉ là chuyện kẹt xe hay ngập nước, mà là cảm giác bị mắc kẹt trong những dự án chậm tiến độ Hà Nội kéo dài năm này qua năm khác mà không rõ ai chịu trách nhiệm. Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu quy hoạch hạ tầng phải thống nhất với chiến lược phát triển và tổ chức không gian kinh tế, bảo đảm tầm nhìn dài hạn, liên kết ngành, vùng và thích ứng với biến động công nghệ, thị trường, dân số, khí hậu, ông đang nhắc các đô thị như Hà Nội rằng thời của những dự án manh mún, không gắn với bức tranh tổng thể đã hết. Một thành phố muốn tăng năng lực cạnh tranh phải coi hạ tầng là nền tảng của mọi chiến lược: từ logistics, đô thị thông minh đến hạ tầng số, dữ liệu và khoa học công nghệ. Nếu Hà Nội vẫn để các công trình trọng điểm đi theo quán tính "xin – cho" từng dự án, không gắn kết và không chịu áp lực giải trình, thì mọi tham vọng trở thành đầu tàu tăng trưởng sẽ chỉ nằm trên giấy.
Cơ chế giám sát mới: Từ dữ liệu, công nghệ đến trách nhiệm giải trình
Điểm quan trọng trong chỉ đạo lần này là yêu cầu khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về quy hoạch, dự án và tài sản kết cấu hạ tầng, đồng thời tăng ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong đầu tư, quản lý, vận hành. Điều đó, nếu được Hà Nội triển khai nghiêm túc, sẽ tạo nền tảng cho một cơ chế giám sát mới: mọi dự án hạ tầng giao thông Hà Nội đều có hồ sơ số, tiến độ rõ ràng, chi phí minh bạch, trách nhiệm từng đơn vị được ghi nhận. Chính quyền Thủ đô cần biến yêu cầu "làm rõ trách nhiệm" thành quy trình thường trực: chỉ quyết định đầu tư khi đủ điều kiện về quy hoạch, đất đai, mặt bằng, vốn, vật liệu, công nghệ, nhân lực và hạ tầng kết nối; trong suốt vòng đời dự án, phải có cơ chế kiểm soát rủi ro, không chạy theo tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, an toàn công trình. Như vậy, giám sát không còn là vài đoàn kiểm tra sau khi xảy ra sự cố, mà là cấu phần bắt buộc trong thiết kế chính sách.
Kết luận: Hà Nội phải chọn rõ bên – đổi mới hay trì trệ
Khi người đứng đầu Đảng, Nhà nước nhấn mạnh rằng những công trình được quyết định hôm nay sẽ định hình đất nước trong nhiều thập niên tới, ông cũng đang đặt Hà Nội trước một lựa chọn: tiếp tục để dự án chậm tiến độ Hà Nội, đội vốn dự án và khai thác kém hiệu quả trở thành "bình thường mới", hay coi đây là thời điểm bắt buộc phải thay đổi. Muốn nâng cao năng lực cạnh tranh, Thủ đô không thể chỉ trông chờ vào các gói đầu tư công, mà phải chủ động xây dựng cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình, thu hút vốn tư nhân trên cơ sở phân chia hợp lý lợi ích và rủi ro. Một hệ thống hạ tầng giao thông Hà Nội đồng bộ, thông minh, xanh và an toàn đến năm 2045 sẽ không tự xuất hiện; nó là kết quả của từng quyết định đúng về trách nhiệm hạ tầng được thực thi từ bây giờ, và của việc dám chấm dứt tình trạng "không ai chịu trách nhiệm" mỗi khi dự án chậm, đội vốn.
