Đối tác Chiến lược Việt Nam-Canada: bước ngoặt ngoại giao và thông điệp chiến lược
Đối tác Chiến lược Việt Nam Canada là cấp quan hệ ngoại giao mới được hai nước thống nhất thiết lập trong chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada, phản ánh sự tin cậy chính trị cao hơn, hợp tác sâu hơn trên nhiều lĩnh vực từ thương mại, công nghệ, an ninh đến giáo dục, trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đang tái cấu trúc mạnh mẽ về kinh tế và địa chính trị. Điểm cần nhấn mạnh là đây không chỉ là một lần “nâng cấp quan hệ ngoại giao” mang tính nghi thức, mà là quyết định chiến lược của cả hai bên. Chuyến thăm chính thức đầu tiên của một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tới Canada kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973 cho thấy mức độ ưu tiên mới trong quan hệ Việt Nam Canada. Cuộc hội đàm giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Mark Carney tại Ottawa đặt nền cho một kỷ nguyên hợp tác sâu rộng, thực chất, gắn với tăng trưởng cùng có lợi và phát triển bền vững. Trong bối cảnh cả hai nước đều muốn đa dạng hóa thị trường, xây dựng chuỗi cung ứng bền hơn trước các cú sốc toàn cầu, việc nâng cấp lên Đối tác Chiến lược là lựa chọn chủ động, mang tính tính toán lâu dài.
Từ thương mại hàng hóa đến hợp tác công nghệ, giáo dục và an ninh
Quan hệ Việt Nam Canada khởi đầu với thương mại hàng hóa, nhưng trụ cột của Đối tác Chiến lược cho thấy hai bên đang dịch chuyển sang cấu trúc hợp tác toàn diện hơn. Canada xem Việt Nam là đối tác kinh tế quan trọng nhất của mình trong ASEAN về trao đổi hàng hóa, và kim ngạch hai chiều tăng nhanh là một chỉ báo rõ ràng cho thấy lợi ích chung đang hội tụ. Việc Việt Nam giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng CPTPP càng củng cố vị trí của Việt Nam trong chiến lược đa dạng hóa thương mại của Canada. Điều đáng chú ý hơn cả là tám trụ cột Đối tác Chiến lược mở rộng hợp tác sang chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo, quốc phòng–an ninh–hàng hải–tư pháp, cũng như giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân. Đây là ba “vùng hợp tác mới” – công nghệ, an ninh và giáo dục – sẽ định hình chiều sâu của Việt Nam Canada đối tác chiến lược trong thập niên tới. Hợp tác về an ninh năng lượng, môi trường, tăng trưởng bền vững và an ninh lương thực cho thấy hai bên cùng nhìn nhận các thách thức toàn cầu như vấn đề chiến lược chung, chứ không chỉ là cơ hội kinh tế.
Vai trò Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và hợp tác chiến lược khu vực
Hiểu Đối tác Chiến lược Việt Nam-Canada mà tách khỏi bức tranh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương là bỏ qua phần quan trọng nhất của câu chuyện. Canada chính thức xem Việt Nam là một mắc xích chủ chốt trong chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của mình, đặc biệt là trong nỗ lực đa dạng hóa thương mại, tăng cường kết nối kinh tế và xây dựng chuỗi cung ứng vững hơn trước gián đoạn toàn cầu. Câu hỏi “Canada nhìn về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương: Việt Nam ở đâu?” đã có lời đáp: Việt Nam là đối tác kinh tế hàng đầu của Canada ở ASEAN và là điểm tựa quan trọng trong mạng lưới hợp tác chiến lược khu vực. Hai nước chia sẻ cam kết đề cao luật pháp quốc tế, ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN, và phối hợp giữa Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Canada với Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Hợp tác khu vực và đa phương được đẩy mạnh tại các diễn đàn như Liên hợp quốc, APEC, các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, Cộng đồng Pháp ngữ và CPTPP, chính là “khung” để Việt Nam Canada đối tác chiến lược phát huy tác dụng vượt ra ngoài song phương.
Tám trụ cột hợp tác: từ chuỗi cung ứng, năng lượng đến giáo dục
Điểm khác biệt căn bản của Đối tác Chiến lược so với cấp Đối tác toàn diện trước đây nằm ở tính hệ thống: tám trụ cột không phải là danh sách mong muốn, mà là khung hành động cụ thể để hiện thực hóa lợi ích đan xen. Hai bên không chỉ nói về thương mại, đầu tư, tài chính và kinh tế, mà còn thiết lập các cơ chế cho giao thông vận tải, quản lý chuỗi cung ứng và hạ tầng – những yếu tố quyết định cuộc chơi công nghiệp mới. Việc ký Bản ghi nhớ về Hợp tác vận tải biển, tham vấn vận tải hàng không trong tháng 9/2026 để mở đường cho các chuyến bay thẳng cho thấy quyết tâm chuyển các cam kết vào thực tế, giảm chi phí giao dịch và tăng kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp hai nước. Ở chiều sâu công nghệ, hợp tác về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến và đổi mới sáng tạo đặt Việt Nam vào dòng chảy công nghệ Bắc Mỹ, trong khi Canada hưởng lợi từ sức bật công nghiệp và thị trường lao động năng động của Việt Nam. Ở chiều an ninh, trụ cột quốc phòng, an ninh, hàng hải, thực thi pháp luật và tư pháp cho thấy hai bên sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm về an ninh khu vực. Và ở chiều xã hội, hợp tác giáo dục, văn hóa, giao lưu nhân dân chính là “chất keo mềm” giúp Đối tác Chiến lược không bị giới hạn trong phòng họp cấp cao.
Từ CPTPP đến APEC: lộ trình dài hơi cho Việt Nam-Canada
Quy mô và tốc độ tăng trưởng thương mại song phương cho thấy Đối tác Chiến lược không phải khởi điểm từ số 0, mà là bước nâng cấp của một nền tảng đang vận hành hiệu quả. Theo cơ quan phụ trách kinh tế của Canada, nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam tăng 31% trong giai đoạn gần đây, phản ánh sức hút của Việt Nam trong chiến lược đa dạng hóa thị trường của Canada. Đáng chú ý, Việt Nam giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng CPTPP năm 2026, chuẩn bị đăng cai APEC 2027 và đảm nhiệm vị trí Chủ tịch ASEAN năm 2030, trong khi Canada đề xuất đăng cai Hội nghị Cấp cao Cộng đồng Pháp ngữ năm 2028 và APEC năm 2029. Chuỗi vai trò này biến quan hệ Việt Nam Canada thành một “hành lang chiến lược” kết nối các diễn đàn đa phương trọng yếu. Việc hai bên cam kết làm sâu sắc hơn hợp tác trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược ASEAN-Canada, cũng như trong CPTPP và APEC, cho thấy tham vọng không dừng lại ở tăng trưởng kim ngạch, mà hướng tới định hình luật chơi, tiêu chuẩn mới cho hợp tác chiến lược khu vực. Trong bối cảnh Canada sản xuất lượng điện đáng kể từ các nguồn năng lượng đa dạng, và Việt Nam theo đuổi tăng trưởng xanh, trụ cột an ninh năng lượng, môi trường và tăng trưởng bền vững có thể trở thành tâm điểm hợp tác dài hạn.
