Chiến lược mới: tích hợp vận tải đa phương thức để cạnh tranh trong chuỗi cung ứng khu vực
Chiến lược trung tâm logistics liên vùng của Việt Nam là cách tiếp cận phát triển hạ tầng giao thông và dịch vụ hậu cần dựa trên vận tải đa phương thức, kết nối đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không trong một mạng lưới đồng bộ nhằm giảm chi phí, rút ngắn thời gian vận chuyển và tăng sức cạnh tranh trong chuỗi cung ứng khu vực Đông Nam Á.
Từ Quảng Ninh đến Quảng Trị rồi Huế, có thể thấy một mô hình đang dần lộ diện: không còn tư duy mỗi địa phương một cảng, một khu công nghiệp tự phát, mà là các cụm logistics gắn với hành lang kinh tế Đông–Tây và trục Bắc–Nam. Động lực không chỉ đến từ nhu cầu nội địa mà còn từ sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng khu vực sang ASEAN và chiến lược “Trung tâm mới nổi Mekong” của nhiều nhà đầu tư quốc tế. Nếu không nhanh chóng kết nối đa phương thức, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics mới của khu vực.
Quảng Ninh: từ lợi thế cảng biển đến bài toán chuyển đổi số và logistics xanh
Quảng Ninh đang ở ngã rẽ quan trọng: hoặc bứt phá để trở thành cực logistics hiện đại, hoặc tiếp tục bị trói trong vai trò bến bãi trung chuyển giá trị thấp. Địa phương có đến khoảng 2.387 doanh nghiệp đăng ký loại hình logistics với tổng vốn đăng ký khoảng 9.700 tỷ đồng, đóng góp 1.605 tỷ đồng, tương đương 2,32% tổng thu ngân sách nhà nước nội địa năm 2025. Con số này cho thấy tiềm năng lớn nhưng cũng phơi bày thực tế: tỉ trọng giá trị gia tăng logistics vẫn còn khiêm tốn so với lợi thế vị trí và hạ tầng.
Điểm sáng là định hướng rất rõ: Quảng Ninh cần nhanh chóng xây dựng hạ tầng hiện đại, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh để hoàn thiện hệ sinh thái logistics hiện đại. Nghĩa là không chỉ thêm kho bãi, bến cảng mà phải giải quyết những “nút thắt mềm” – thể chế, công nghệ, nhân lực và liên kết doanh nghiệp. Việc ứng dụng 5G, phương tiện tự hành, sinh trắc học, cổng kiểm soát tự động và trung tâm điều hành thông minh được kỳ vọng sẽ giảm mạnh thời gian chờ, chi phí cho doanh nghiệp và nâng hiệu quả chuỗi cung ứng xuyên biên giới. Nếu Quảng Ninh thực thi trọn gói chuyển đổi số – xanh, đây sẽ là mẫu hình đáng tham chiếu cho các logistics hub Đông Nam Á.
Quảng Trị: cửa ngõ hành lang kinh tế Đông–Tây và “bài test” vận tải đa phương thức
Ít địa phương nào hội tụ điều kiện để triển khai vận tải đa phương thức như Quảng Trị. Tỉnh này nằm ở trung tâm hành lang kinh tế Đông–Tây (EWEC), kết nối Việt Nam với Lào, Thái Lan và Myanmar. Cả bốn loại hình vận tải trụ cột – đường bộ, đường sắt, đường biển, hàng không – đều đi qua, tạo nền tảng hiếm có để xây dựng mạng lưới giao thông đa phương thức, mở rộng không gian phát triển và tăng cường liên kết vùng. Đây là cơ sở để Quảng Trị định vị mình là trung tâm kết nối Bắc Trung Bộ với tiểu vùng sông Mekong mở rộng và là cửa ngõ trên cả trục Bắc–Nam lẫn Đông–Tây.
Lợi thế này đang dần cụ thể hóa bằng hạ tầng. Cảng biển nước sâu Mỹ Thủy đã đưa 2 bến đầu tiên dài 568 m, tiếp nhận tàu đến 30.000 tấn vào khai thác từ tháng 7/2026, trong một dự án tổng đầu tư hơn 14.200 tỷ đồng, quy mô 685 ha với 10 bến cảng. Bến số 3 và 4 đang xây dựng, hướng tới tiếp nhận tàu 100.000 tấn vào quý II/2027. Trên trục bộ, cao tốc Cam Lộ–Lao Bảo dự kiến đầu tư gần 14.000 tỷ đồng, dài 56 km, tốc độ 100 km/giờ trong giai đoạn 2026–2030. Cùng với quy hoạch tuyến đường sắt Mỹ Thủy–Lao Bảo dài khoảng 114 km sau 2030, Quảng Trị thực sự là “bài test” xem Việt Nam có biến được ưu thế địa chính trị thành lợi thế chi phí logistics cho chuỗi cung ứng khu vực hay không.
Huế và cảng Chân Mây: điểm nối yết hầu giữa Trung Bộ, Lào và thị trường quốc tế
Nếu Quảng Trị là cửa ngõ EWEC, thì Huế với cảng nước sâu Chân Mây lại là điểm “khóa chốt” để mở thẳng ra thị trường quốc tế. Theo ông Đỗ Thái Dương, Huế nằm trên trục giao thông Bắc–Nam, đồng thời là điểm nối của hành lang kinh tế Đông–Tây; đặc biệt, cảng nước sâu Chân Mây trong khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô có lợi thế lớn để phát triển dịch vụ vận tải biển, kho bãi, xuất nhập khẩu và phân phối hàng hóa. Trong logistics, vị trí và kết nối là sống còn, và Huế đang sở hữu đủ hai yếu tố này khi vừa có đường bộ, đường sắt, cảng biển, vừa kết nối với Nam Lào qua hệ thống cửa khẩu.
Tiềm năng thành trung tâm logistics khu vực của Huế không nằm ở cung hàng địa phương, mà ở khả năng mở rộng chuỗi cung ứng Chân Mây sang Quảng Trị, Đà Nẵng, Tây Nguyên và đặc biệt là Nam Lào, Đông Bắc Thái Lan. Câu hỏi cốt lõi là biến lợi thế địa lý thành lợi thế về thời gian và chi phí vận tải. “A convenient route can shorten transportation by hours, reducing fuel, vehicle, and labor costs. This would then give businesses more reasons to choose Chan May”. Song song, quan điểm ở đây khá tiến bộ: phát triển logistics phải gắn với tối ưu vận tải, giảm chuyến rỗng, áp dụng chuyển đổi số và logistics xanh chứ không chỉ xây thêm nhà kho. Nếu làm được, Huế sẽ không cạnh tranh nội bộ với Đà Nẵng hay Quảng Trị, mà bổ sung vào một trục logistics liên hoàn xuyên miền Trung.
Lợi thế cạnh tranh mới: tích hợp đa phương thức, logistics số và chuỗi cung ứng xanh
Nhìn từ ba điểm Quảng Ninh – Quảng Trị – Huế, có thể thấy một mô hình logistics hub khu vực dựa trên ba trụ cột: vận tải đa phương thức, chuyển đổi số và logistics xanh. Việc tăng tốc đầu tư đồng bộ bốn loại hình vận tải ở Quảng Trị, kết nối chặt với cao tốc Bắc–Nam, đường Hồ Chí Minh, các cảng hàng không Đồng Hới và Quảng Trị, cùng hai cảng nước sâu Mỹ Thủy và Hòn La, không chỉ là câu chuyện nội địa. Những kết nối này tạo ra mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics toàn cầu, đúng vào lúc chuỗi cung ứng khu vực đang dịch chuyển mạnh mẽ sang ASEAN.
Trong thời gian tới, Quảng Trị đặt mục tiêu trở thành cửa ngõ kết nối GMS với ASEAN và các thị trường lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc; trung tâm trung chuyển hàng hóa mới trên EWEC, góp phần hình thành chuỗi logistics xanh, hiện đại, thông minh theo chuẩn quốc tế. Quảng Ninh lại chọn con đường đầu tư hạ tầng hiện đại gắn với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để nâng chất hệ sinh thái logistics. Huế chủ động định vị Chân Mây là điểm nối giữa nguồn hàng Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Lào, Đông Bắc Thái Lan với thị trường quốc tế. Nếu ba mắt xích này được kết nối chiến lược, Việt Nam không chỉ tăng sức cạnh tranh với các đối thủ trong khu vực, mà còn góp phần tái cấu trúc chuỗi cung ứng khu vực theo hướng an toàn, linh hoạt và bền vững hơn.
