STEM vào vùng cao: từ khẩu hiệu đến lớp học
Đào tạo giáo viên STEM vùng cao là quá trình bồi dưỡng bài bản để giáo viên miền núi biết thiết kế, tổ chức và đánh giá các bài học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học gắn với thực tiễn địa phương, nhằm phát triển tư duy, năng lực giải quyết vấn đề và tinh thần sáng tạo cho học sinh ngay trong điều kiện còn thiếu thốn. Sáng 9/9, tại xã Trà Lĩnh (Cao Bằng), chương trình tập huấn hỗ trợ triển khai giáo dục STEM/STEAM cho giáo viên phổ thông được tổ chức với sự tham gia trực tiếp của Đại học Thái Nguyên. Đây không phải một hoạt động phong trào mà là bước đi cụ thể để đưa giáo dục STEM vùng cao ra khỏi bức tường khẩu hiệu, đi thẳng vào giờ dạy, thiết bị thí nghiệm và cả thói quen nghề nghiệp của giáo viên.
Chương trình tập huấn STEM: thiết kế đúng trọng tâm, nhắm trúng "nút thắt"
Điểm đáng nói của chương trình tập huấn STEM tại Trà Lĩnh là cách thiết kế bám sát các nút thắt thực tế của giáo dục phổ thông Việt Nam. Khóa tập huấn được chia thành 3 lớp, tập trung hỗ trợ triển khai giáo dục STEM cho giáo viên tiểu học, THCS, THPT tại Trường Tiểu học Hùng Quốc và Trường THPT Trà Lĩnh. Không phải những bài giảng nặng lý thuyết, các lớp này nhấn vào năng lực cốt lõi: xây dựng và tổ chức bài giảng STEM phù hợp với từng cấp học để thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Trong chương trình tập huấn, giáo viên được hướng dẫn cụ thể cách thiết kế hoạt động, tổ chức thực hành và triển khai nội dung STEM với học sinh. Nói cách khác, đây là đào tạo giáo viên STEM theo kiểu “cầm tay chỉ việc”, thay vì chỉ giới thiệu khái niệm.
Vì sao tập huấn STEM vùng cao là ưu tiên không thể chậm trễ?
Nếu không ưu tiên giáo dục STEM vùng cao, khoảng cách giữa miền núi và đô thị trong giáo dục phổ thông Việt Nam sẽ ngày càng nới rộng. Theo nhận định tại chương trình, việc đưa STEM/STEAM đến với giáo viên cơ sở có ý nghĩa thiết thực trong đổi mới phương pháp dạy học, nhất là ở địa bàn miền núi thiếu thốn điều kiện và nguồn lực giáo dục. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh giáo dục STEM là phương thức quan trọng giúp chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Nói thẳng, nếu giáo viên vùng cao không được tiếp cận phương pháp mới, thì mọi chủ trương đổi mới chỉ dừng trên giấy. Tập huấn lần này đã tạo cơ hội để giáo viên trực tiếp trải nghiệm cách xây dựng, tổ chức bài học STEM phù hợp thực tế nhà trường.
Thiết bị, trải nghiệm và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
Đào tạo giáo viên STEM sẽ khó trọn vẹn nếu thiếu điều kiện thực hành. Tại Trà Lĩnh, cùng với chương trình tập huấn STEM, Công đoàn Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên đã trao tặng bộ thiết bị STEM trị giá 20 triệu đồng cho trường phổ thông tham gia. Đồng thời, nhà trường còn trao các bộ thiết bị thực hành và sách về giáo dục STEM cho các trường trên địa bàn. Nhờ đó, giáo viên không chỉ nghe giảng mà còn có điều kiện tổ chức hoạt động thực hành, trải nghiệm, thiết kế và chế tạo sản phẩm cho học sinh. Khi học sinh được học thông qua khám phá, thử nghiệm và giải quyết vấn đề gắn với đời sống, năng lực tư duy, khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề mới hình thành bền vững. Đây chính là tác động thực tế nhất tới người học, chứ không phải những khẩu hiệu đẹp về đổi mới.
Từ một khóa tập huấn đến chiến lược dài hạn thu hẹp khoảng cách
Một khóa tập huấn STEM ở Trà Lĩnh không đủ để giải quyết tất cả vấn đề, nhưng nó cho thấy mô hình hợp tác đúng hướng. Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên đã phát huy thế mạnh đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, nghiên cứu khoa học giáo dục, huy động đội ngũ giảng viên, chuyên gia hỗ trợ giáo viên địa phương. Hoạt động này khẳng định vai trò của Đại học Thái Nguyên trong kết nối nguồn lực giáo dục với địa phương. Quan trọng hơn, mối quan hệ giữa giáo dục đại học và phổ thông được kỳ vọng tiếp tục mở rộng, trở thành sự đồng hành thường xuyên, lâu dài. Nếu các chương trình tập huấn STEM như vậy được duy trì và nhân rộng, giáo dục STEM vùng cao sẽ không còn là “vùng trắng”, mà trở thành điểm tựa để các tỉnh miền núi phía Bắc thu hẹp khoảng cách chất lượng giáo dục so với cả nước.
