Đào tạo thực chiến phải bắt đầu từ bài toán thật
Đào tạo thương mại số là quá trình trang bị kiến thức kinh doanh và năng lực công nghệ cho người học, đồng thời giúp họ thực hành với tình huống, dữ liệu và yêu cầu tuyển dụng thực tế của thị trường. Ngày 26/10, Trường Kinh doanh thuộc Đại học Ngoại thương ký biên bản ghi nhớ với sáu đối tác, khởi động cuộc thi sinh viên và tổ chức tọa đàm về đào tạo gắn với thực tiễn. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: thương mại điện tử thay đổi nhanh đến mức giáo trình chỉ dựa trên khái niệm nền tảng khó chuẩn bị người học cho công việc đầu tiên. Đào tạo thực chiến cần đưa dự án, công cụ và cách ra quyết định của doanh nghiệp vào lớp học, thay vì xem thực tập như phần bổ sung ở cuối chương trình.
Thỏa thuận được ký với Shopee Việt Nam, Meta Ecom, Printway Việt Nam, Bavor Consulting, Ecom Stone Việt Nam và Trung tâm Phát triển Thương mại điện tử (eComDX). Các đối tác dự kiến chia sẻ dữ liệu và giải pháp công nghệ phục vụ giảng dạy, đưa tình huống kinh doanh vào bài tập, đồng thời mở cơ hội thực tập và việc làm phù hợp chuyên ngành cho sinh viên. Với người học, giá trị nằm ở việc hiểu công việc đòi hỏi gì trước khi bước vào tuyển dụng, chứ không chỉ có thêm tên doanh nghiệp trong hồ sơ. Tuy nhiên, cam kết chỉ có ý nghĩa khi trải nghiệm ấy đến được với nhiều sinh viên và được gắn với mục tiêu học tập rõ ràng.
Phối hợp ba bên cần phân vai và duy trì thường xuyên
Nhu cầu nhân lực số hiện không dừng ở kiến thức chuyên môn: người lao động còn phải biết ứng dụng công nghệ, có kỹ năng kinh doanh và thích ứng với biến động thị trường. Vì vậy, hợp tác nhà trường doanh nghiệp không thể chỉ là một lễ ký kết; đào tạo cần cơ chế phối hợp liên tục giữa Nhà nước, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp. Theo TS. Lê Hoàng Oanh, Nhà nước định hướng chính sách và tạo môi trường thuận lợi, nhà trường chịu trách nhiệm về chương trình và chất lượng giảng dạy, còn doanh nghiệp cung cấp thông tin tuyển dụng, góp nội dung, hỗ trợ thực hành và kết nối việc làm. Cách phân vai này hợp lý, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc các bên thường xuyên trao đổi, chứ không chỉ xuất hiện cùng nhau tại sự kiện.
Tọa đàm “Đào tạo thực chiến thương mại số thông minh và Đổi mới kinh doanh” hướng tới tăng hiểu biết của sinh viên và phụ huynh về lĩnh vực này. Trong khuôn khổ chương trình, cuộc thi Fizz Up Challenge toàn quốc mùa thứ 4 cũng được khởi động để sinh viên tiếp cận bài toán kinh doanh số. Đây là những cầu nối hữu ích, nhưng cuộc thi hay buổi tọa đàm không thể thay thế trải nghiệm học tập kéo dài. Doanh nghiệp cần phản hồi cụ thể về kỹ năng còn thiếu; nhà trường cần chuyển phản hồi ấy thành nội dung có thể dạy và đánh giá; cơ quan quản lý cần duy trì điều kiện để mô hình hợp tác được triển khai ổn định.
Nút thắt nằm ở cơ chế, kỳ vọng và điều kiện thực hiện
Khoảng cách giữa chương trình học và tuyển dụng không tự khép lại khi doanh nghiệp tham gia giảng dạy. Một trường có thể cập nhật nội dung theo nhu cầu thị trường và tạo cơ hội để sinh viên tiếp xúc với tình huống công việc cụ thể, nhưng việc duy trì hợp tác còn vướng cơ chế, chính sách và tài chính; khác biệt về tiến độ, kỳ vọng; cùng hạn chế về hạ tầng nghiên cứu. Những trở ngại này ảnh hưởng trực tiếp đến độ sâu của đào tạo: thiếu nguồn lực hoặc dữ liệu phù hợp thì bài học thực tế dễ chỉ dừng ở ví dụ minh họa, còn các dự án ứng dụng khó đi đến kết quả. Đây là điểm cần được nói thẳng, bởi chất lượng nhân lực ngành Công Thương không thể dựa vào cam kết trên giấy.
Trường Đại học Sao Đỏ cho biết doanh nghiệp có thể góp phần xây dựng chương trình, hỗ trợ thực tập, trang thiết bị, học bổng và cơ hội việc làm; việc đưa sinh viên vào môi trường làm việc giúp họ làm quen với công nghệ và yêu cầu nghề nghiệp. Nhưng mô hình chỉ bền khi hai bên thống nhất được mục tiêu, thời hạn và trách nhiệm, đồng thời có điều kiện tổ chức nghiên cứu và triển khai công nghệ. Nhà trường cũng cần giữ vai trò bảo đảm nền tảng kiến thức, thay vì chạy theo từng nhu cầu tuyển dụng ngắn hạn. Nếu cân bằng được tính ứng dụng với năng lực học hỏi lâu dài, đào tạo thực chiến mới giúp sinh viên sẵn sàng làm việc mà không biến chương trình thành khóa huấn luyện cho một vị trí nhất thời.
Từ thỏa thuận đến năng lực nghề nghiệp
Thỏa thuận giữa Trường Kinh doanh, Đại học Ngoại thương và sáu đối tác tạo một khởi đầu đáng chú ý cho đào tạo thương mại số, nhưng thước đo cuối cùng phải là sinh viên làm được gì sau khi học. Chuyên gia doanh nghiệp dự kiến tham gia đánh giá, giảng dạy và chia sẻ chuyên đề; bài toán cùng tình huống thực tế sẽ được đưa vào môn học. Đây là bước tiến nếu nội dung được cập nhật đều đặn, có tiêu chí đánh giá rõ và tạo cơ hội tiếp cận công bằng cho người học. Nếu không, hợp tác có nguy cơ dừng ở những hoạt động rời rạc, trong khi doanh nghiệp vẫn khó tuyển người đáp ứng yêu cầu và sinh viên vẫn phải tự bù khoảng trống sau khi tốt nghiệp.
Đào tạo nhân lực số cần xem doanh nghiệp là đối tác cùng chịu trách nhiệm về trải nghiệm nghề nghiệp, còn nhà trường là nơi kết nối yêu cầu trước mắt với kiến thức có thể sử dụng lâu dài. Cơ quan quản lý có thể làm nhịp cầu, nhưng các nút thắt về cơ chế, tiến độ và hạ tầng phải được xử lý thì hợp tác mới đi vào chiều sâu. Kết luận quan trọng không nằm ở số lượng biên bản ghi nhớ: chương trình chỉ thực sự thu hẹp khoảng cách thực tiễn khi bài học phản ánh công việc thật, sinh viên được thực hành có hướng dẫn và phản hồi tuyển dụng quay trở lại lớp học.
