STEM cần gắn với việc học, không thành gánh nặng mới
Giáo dục STEM là phương thức dạy học tích hợp, giúp học sinh kết nối kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để phát triển năng lực, phẩm chất và giải quyết vấn đề trong đời sống. Giá trị ấy chỉ thành hiện thực khi STEM bổ trợ cho chương trình học, thay vì trở thành một lớp việc mới chồng lên thời khóa biểu vốn đã dày.
Tọa đàm tại Hà Nội đã bàn cách thích ứng giáo dục STEM trong nhà trường, từ việc chọn nội dung phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu người học đến hỗ trợ giáo viên, học liệu, thiết bị và nền tảng số. Đây là hướng thảo luận cần thiết: mục tiêu không phải đưa thật nhiều công nghệ vào lớp, mà là tổ chức hoạt động để học sinh vận dụng kiến thức liên môn vào những vấn đề cụ thể.
Áp lực triển khai xuất phát từ yêu cầu phải đồng bộ chương trình, học liệu, không gian học tập và năng lực đội ngũ, trong khi các trường có điều kiện khác nhau. Vì vậy, một mô hình chung áp dụng cứng nhắc dễ biến STEM thành thủ tục hoặc cuộc chạy đua thiết bị. Giáo dục STEM trong trường nên bắt đầu từ mục tiêu học tập rõ ràng, rồi mới tính đến hình thức và nguồn lực.
Bồi dưỡng giáo viên để hỗ trợ chuyên môn tại trường
Nút thắt của STEM không chỉ là thiếu thiết bị; đó còn là việc giáo viên cần biết thiết kế bài học tích hợp và hướng dẫn học sinh phát triển năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Giáo viên Trịnh Thị Thu Thủy lưu ý rằng mục tiêu phát triển năng lực của chương trình đòi hỏi chính giáo viên quan tâm đến STEM phải nâng cao năng lực tổ chức dạy học. Nếu thiếu nền tảng chuyên môn này, hoạt động dễ nghiêng về làm sản phẩm cho đẹp mà không giúp học sinh hiểu sâu.
Một đợt tập huấn giới thiệu tài liệu giáo dục STEM và hướng nghiệp STEM do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, đồng thời cập nhật quy định tại Thông tư số 86/2026/TT-BGDĐT. Nội dung tập huấn bao gồm bài học STEM, trải nghiệm STEM và nghiên cứu khoa học, kỹ thuật; giáo viên được hướng dẫn kết nối kiến thức liên môn với vấn đề thực tiễn để khơi gợi tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề.
Tập huấn giáo viên STEM có ích nhất khi không dừng ở một buổi truyền đạt. Định hướng xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán làm nòng cốt, hỗ trợ chuyên môn tại các trường tạo ra mắt xích cần thiết giữa hướng dẫn chung và lớp học thực tế. Đây là cách khả thi để giáo viên có nơi trao đổi, điều chỉnh bài dạy và chia sẻ học liệu thay vì mỗi trường tự xoay xở.
Triển khai theo mức độ, giữ nhịp học tập vừa sức
Không phải trường nào cũng cần bắt đầu bằng phòng học chuyên dụng hay thiết bị hiện đại. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tưởng Duy Hải, mức triển khai tối thiểu có thể dựa trên danh mục thiết bị dạy học tối thiểu, phục vụ các chủ đề STEM trong môn học để học sinh quan sát và trải nghiệm. Cách tiếp cận theo mức độ giúp nhà trường chọn bước đi phù hợp thay vì đầu tư dàn trải.
Ở mức cơ bản, mỗi khối cần tối thiểu 6 chủ đề trong một năm học; thiết bị có thể phục vụ trải nghiệm và nghiên cứu với những giải pháp như IoT, robot hay trí tuệ nhân tạo. Mức nâng cao mới mở rộng sang chế tạo sản phẩm, mô hình, thực tế ảo và máy móc chuyên dụng. Các mốc này nên được hiểu là lộ trình tham khảo để nâng chất lượng, không phải lý do buộc mọi trường phải chạy theo cấu hình cao nhất.
Muốn giảm quá tải học sinh, STEM cần được đưa vào kế hoạch giáo dục phù hợp điều kiện trường, không phát sinh môn học, đầu điểm hay hồ sơ, sổ sách riêng. Tận dụng cơ sở vật chất sẵn có, chọn hoạt động gắn với bài học và phân bổ hợp lý trong năm sẽ giúp học sinh học qua trải nghiệm mà không phải gánh thêm việc ngoài chương trình. Việc ứng dụng công nghệ số và AI cũng cần đi cùng trách nhiệm, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Chất lượng đến từ lộ trình phù hợp
Thước đo thành công của giáo dục STEM không nên là số lượng thiết bị hay hoạt động được tổ chức, mà là việc học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức và tiến bộ trong năng lực giải quyết vấn đề. Tập huấn đội ngũ nòng cốt, hỗ trợ chuyên môn tại trường và triển khai theo điều kiện thực tế tạo nền móng cho cải thiện từng bước.
Nhà trường cần giữ nguyên tắc đơn giản: bắt đầu vừa sức, tập trung vào mục tiêu học tập và mở rộng khi giáo viên cùng học sinh đã sẵn sàng. Khi STEM được tích hợp vào kế hoạch chung thay vì chất thêm nhiệm vụ, chất lượng có thể tăng mà áp lực không tăng theo. Đó mới là con đường bền vững để STEM trở thành một phần hữu ích của việc học.
