Vành đai 3 TP.HCM: Không chỉ là đường mới, mà là cấu trúc lại giao thông vùng
Vành đai 3 TP.HCM là tuyến đường vành đai thành phố dài hơn 90 km, đi qua TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh, được quy hoạch như một trục cao tốc liên vùng khép kín nhằm kết nối mạng lưới giao thông Đông Nam Bộ với miền Tây, giảm tải cho các trục xuyên tâm hiện hữu và tái phân bổ dòng xe ra khỏi khu vực nội đô quá tải. Sau ba năm khởi công, đây không còn là một dự án giao thông TP.HCM trên giấy, mà đang bước vào giai đoạn nước rút với mục tiêu thông xe từng đoạn và hoàn thành năm 2026 trên toàn tuyến. Quan điểm cần nhấn mạnh: nếu không có hệ thống vành đai hoàn chỉnh, mọi biện pháp xử lý kẹt xe bên trong đô thị đều chỉ là giải pháp cục bộ, khó tạo chuyển biến bền vững.
Những đoạn sắp thông xe: Tây Ninh, phía Tây TP.HCM và cửa ngõ Bình Dương
Điểm đáng chú ý nhất hiện nay là các đoạn của Vành đai 3 TP.HCM đã gần cán đích, báo hiệu những thay đổi giao thông rất cụ thể. Tại Tây Ninh, đoạn dài 6,8 km với tổng vốn đầu tư hơn 4.200 tỉ đồng đã hoàn thành khoảng 95% các gói thầu từ tuyến cao tốc chính, cầu Tân Bửu đến đường song hành và nút giao với cao tốc TP.HCM – Trung Lương, Bến Lức – Long Thành. Đây là mắt xích chiến lược giúp luồng xe miền Tây hướng về TP.HCM không phải dồn hết vào cao tốc hiện hữu, vốn thường xuyên quá tải. Ở phía Tây TP.HCM qua Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, việc đưa vào khai thác hầm chui Tỉnh lộ 15 gần 600 m và cầu vượt Võ Văn Bích cho thấy hiệu quả sớm: dòng xe địa phương được tách cốt, hạn chế xung đột với luồng xe vành đai, trong khi các cầu vượt qua Quốc lộ 22 và đường Nguyễn Văn Bứa đang hoàn thiện dầm và đường dẫn. Nút giao Bình Chuẩn dài 1,3 km tại khu vực Bình Dương cũ, với vốn hơn 490 tỉ đồng, đã cơ bản hoàn thiện hầm chui và cầu vượt qua Mỹ Phước – Tân Vạn, chuẩn bị thảm nhựa để đưa vào vận hành từ tháng 10. Khi các nút giao này mở, người đi lại sẽ cảm nhận ngay lợi ích: các điểm thường xuyên ùn tắc sẽ trở thành nơi phân luồng, không còn là “nút thắt cổ chai”.
Phía Đông: cầu Nhơn Trạch và đoạn trên cao – cú hích cho trục Long Thành
Ở phía Đông, Vành đai 3 TP.HCM đang thể hiện rõ vai trò của một tuyến cao tốc mới, không chỉ phục vụ lưu thông mà còn tái cấu trúc không gian phát triển đô thị và logistics. Đoạn trên cao dài 14,7 km là nơi có tiến độ nhanh nhất, với khoảng 3 km qua khu đô thị Vinhomes Grand Park và phường Long Bình đã thảm nhựa, lắp dải phân cách và tấm chống ồn, sẵn sàng thông xe từ cầu Nhơn Trạch đến nút giao Tân Vạn vào cuối tháng 9. Nút giao Tân Vạn quy mô ba tầng, vốn hơn 1.800 tỉ đồng, đã đạt khoảng 65% khối lượng và đang được đẩy tiến độ để hoàn thành cuối năm. Cầu Nhơn Trạch dài 2,5 km, rộng 20,5 m với sáu làn xe đã thông xe từ năm 2025, tạo mạch nối trực tiếp giữa khu Đông TP.HCM và Đồng Nai. Dự án thành phần 3 qua Nhơn Trạch, Phước An dài 11 km, vốn 3.868 tỉ đồng, đang được thi công cấp tập với mục tiêu thông xe tháng 10, kết nối thẳng đến sân bay Long Thành. Nhìn tổng thể, khi cả trục phía Đông này vận hành, luồng xe từ miền Tây, miền Đông và sân bay Long Thành sẽ có lựa chọn đi vòng ngoài thay vì chui vào nội đô, giảm áp lực cho Xa lộ Hà Nội và Quốc lộ 51. Một câu có thể trích dẫn từ thực tế tiến độ là: "Đến tháng 10.2026, phấn đấu hoàn thành khoảng 38,6 km tuyến chính cao tốc và đến cuối tháng 12.2026 hoàn thành toàn bộ tuyến Vành đai 3 TP.HCM."
Vành đai 2 tăng tốc sau 6 năm trì hoãn: mảnh ghép còn thiếu của hệ thống vành đai
Muốn giải được bài toán ùn tắc cửa ngõ TP.HCM, không thể chỉ trông chờ vào Vành đai 3; Vành đai 2 cũng phải khép kín để tạo mạng lưới vòng trong – vòng ngoài hợp lý. Theo ghi nhận, đoạn 3 của đường vành đai thành phố – tuyến Phạm Văn Đồng nối Gò Dưa – sau gần sáu năm đình trệ đã tăng tốc thi công, công nhân, máy móc làm xuyên cả dịp nghỉ lễ để bù lại thời gian đã mất. Đoạn này khởi công từ 2017 với tổng đầu tư hơn 2.700 tỉ đồng theo hình thức BT, từng dự kiến hoàn thành vào 2020 nhưng phải tạm dừng từ tháng 3.2020 khi mới đạt hơn 43% khối lượng do vướng giải phóng mặt bằng, chậm ký phụ lục hợp đồng và thanh toán tiền đất cho nhà đầu tư. Chỉ đến khi nghị quyết mới được ban hành tháng 7.2025 tháo gỡ các vướng mắc, dự án mới được khởi động lại. Việc đoạn 3 của Vành đai 2 tăng tốc không chỉ là chuyện tiến độ của một dự án giao thông TP.HCM, mà là tín hiệu cho thấy thành phố đã coi trọng hoàn thiện mạng lưới vành đai, thay vì kéo dài tình trạng nửa vời khiến người dân phải chịu cảnh kẹt xe triền miên. Khi hoàn thành, đoạn này sẽ kết nối liền mạch Phạm Văn Đồng với Quốc lộ 1, rút ngắn thời gian di chuyển và giảm áp lực cho Quốc lộ 13.
Tác động giao thông và bài kiểm tra cho quản lý đô thị vùng TP.HCM
Hoàn thành Vành đai 3 TP.HCM vào cuối năm 2026 nghĩa là lần đầu tiên vùng sẽ có một đường vành đai thành phố đúng nghĩa, đi qua ba địa phương và cho phép bố trí lại dòng phương tiện giữa Đông Nam Bộ và miền Tây trên các trục vòng ngoài. Cùng với việc khép kín Vành đai 2, mạng lưới vành đai sẽ chia sẻ gánh nặng với các quốc lộ và trục xuyên tâm, tạo điều kiện để giảm dần luồng xe tải nặng đi xuyên nội đô, đồng thời hỗ trợ liên kết đô thị, khu công nghiệp và hệ thống logistics của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Tuy nhiên, lợi ích không tự đến chỉ vì hoàn thành năm 2026; nếu không có tổ chức giao thông hợp lý, kiểm soát phát triển bất động sản hai bên tuyến và ưu tiên vận tải công cộng kết nối với các nút giao, đường vành đai rất dễ bị biến thành những "đại lộ kẹt xe" mới. Hoàn thành tuyến chỉ là bước đầu; bài kiểm tra thực sự nằm ở việc ba địa phương cùng thống nhất quy hoạch, chia sẻ dữ liệu và điều hành lưu lượng để đường vành đai trở thành trục phục vụ vùng, chứ không bị co hẹp thành những dự án đơn lẻ phục vụ lợi ích cục bộ.
