Tim đập lại chưa có nghĩa người bệnh đã an toàn
Ngừng tim là tình trạng tim đột ngột ngừng bơm máu hiệu quả, khiến não và các cơ quan thiết yếu thiếu oxy, đòi hỏi phải hồi sức ngay để khôi phục tuần hoàn. Trường hợp tiền đạo Jesús de Miguel cho thấy vì sao một ca hồi sức ban đầu thành công vẫn có thể kết thúc bằng tử vong: tim anh đập trở lại, nhưng tình trạng thần kinh xấu đi và anh không qua khỏi. Cần phân biệt rõ hai cột mốc thường bị đánh đồng: khôi phục tuần hoàn tự nhiên và hồi phục toàn diện. Hồi sức tim phổi có thể duy trì một phần dòng máu; sốc điện cùng các biện pháp hồi sức chuyên sâu có thể giúp tim hoạt động trở lại. Nhưng có mạch và huyết áp không chứng minh não đã nguyên vẹn, cũng không bảo đảm người bệnh sẽ tỉnh lại. Xem tim đập lại như dấu hiệu đã thoát nguy hiểm là một nhầm lẫn có thể khiến người ta đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của giai đoạn sau hồi sức.
Tổn thương não và suy cơ quan có thể tiếp diễn
Khi máu ngừng lưu thông, não nhanh chóng thiếu oxy và năng lượng. Thời gian tuần hoàn bị gián đoạn, chất lượng ép tim và thời điểm khử rung khi cần đều góp phần quyết định mức độ tổn thương. Nguy hiểm không nhất thiết chấm dứt khi tim được khởi động lại: quá trình máu và oxy quay trở lại có thể gây thêm rối loạn chuyển hóa, viêm và tổn thương thần kinh thứ phát. Vì vậy, người bệnh có thể có mạch nhưng vẫn hôn mê, tổn thương não nặng hoặc không hồi phục. Tim cũng có thể co bóp yếu sau giai đoạn thiếu máu; tụt huyết áp, sốc và phản ứng viêm có thể làm tổn thương thận, gan cùng các cơ quan khác. Với De Miguel, diễn biến thần kinh xấu đi là lời nhắc đau lòng rằng kết quả cấp cứu không thể chỉ đo bằng nhịp tim. Người bệnh cần được chăm sóc tích cực và theo dõi nhiều cơ quan, không phải chỉ chờ tim tiếp tục đập.
Nguyên nhân ban đầu vẫn có thể đe dọa tính mạng
Khả năng sống sót còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây ngừng tim, thời gian không có tuần hoàn hiệu quả, mức độ tổn thương cơ quan và bệnh lý đi kèm. Va chạm trực tiếp vào ngực có thể làm rối loạn hoạt động điện của tim; chấn thương cũng có thể gây tổn thương lồng ngực. Một bệnh tim tiềm ẩn, chẳng hạn bất thường cấu trúc hoặc rối loạn nhịp, có thể khiến một cú va chạm trở thành tác nhân khởi phát biến cố. Đây là những khả năng cần được bác sĩ đánh giá, không phải kết luận về nguyên nhân trong trường hợp De Miguel. Ngay cả sau khi tuần hoàn trở lại, nguyên nhân gây ngừng tim có thể chưa được xử lý, nguy cơ rối loạn nhịp tái phát vẫn còn. Ngừng tim khi thi đấu cũng có thể xảy ra ở người trẻ; tuổi tác hay thể lực tốt không thay thế được đánh giá y tế. Với người tập luyện cường độ cao, việc kiểm tra sức khỏe tim mạch và tìm hiểu tiền sử bệnh trong gia đình là biện pháp phòng ngừa đáng cân nhắc, dù không thể loại bỏ mọi nguy cơ đột tử trên sân bóng.
Khi vận động viên gục xuống, hành động ngay
Nếu một người đột ngột gục xuống, không đáp ứng và không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp, hãy nghi ngờ ngừng tim. Đừng chờ xem họ có tự tỉnh hay không: cấp cứu ngừng tim phụ thuộc vào việc gọi trợ giúp và bắt đầu hồi sức sớm.
- Gọi cấp cứu 115 ngay; nếu có nhiều người, nhờ một người gọi trong khi người khác hỗ trợ nạn nhân.
- Nhờ người lấy máy khử rung tim tự động ngoài lồng ngực (AED), nếu có sẵn.
- Bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực. Với người trưởng thành, ép khoảng 100–120 lần mỗi phút, sâu khoảng 5–6 cm; để lồng ngực nảy lại sau mỗi lần ép và hạn chế gián đoạn.
- Bật AED và làm theo hướng dẫn bằng giọng nói của máy; tiếp tục làm theo hướng dẫn của tổng đài hoặc nhân viên cấp cứu.
Ép tim tạo dòng máu lưu thông nhân tạo, giúp duy trì một phần máu và oxy đến não, cơ tim trong lúc chờ khôi phục tuần hoàn tự nhiên. Hồi sức tim phổi không bảo đảm kết quả, nhưng chậm trễ đồng nghĩa não và các cơ quan tiếp tục thiếu oxy. Bài học thiết thực từ ca De Miguel không phải là mất hy vọng khi tim ngừng, mà là hiểu rằng từng phút cấp cứu tại hiện trường có ý nghĩa và chăm sóc sau hồi sức cũng quyết định cơ hội sống còn.
