Tạm dừng thu phí: Từ bức xúc mặt đường đến sức ép với nhà đầu tư BOT
Đề xuất tạm dừng thu phí trên đoạn quốc lộ 1 Hà Tĩnh thuộc dự án BOT không chỉ là một biện pháp kỹ thuật trong quản lý giao thông đường bộ, mà là công cụ gây sức ép trực tiếp lên nhà đầu tư khi chất lượng hạ tầng xuống cấp, sửa chữa đường bộ chậm trễ, khiến quyền lợi và an toàn của người tham gia giao thông bị xâm hại một cách kéo dài và có hệ thống. Quốc lộ 1A đoạn phía Nam cầu Bến Thủy đến Bắc tuyến tránh thành phố Hà Tĩnh (cũ) dài hơn 30km do Cienco4 đầu tư, vận hành theo hình thức BOT từ năm 2014. Từ khi khai thác đến nay, doanh nghiệp được thu phí, nhưng trách nhiệm bảo trì, sửa chữa hư hỏng mặt đường, nền đường và hệ thống an toàn giao thông nhiều lần không được thực hiện kịp thời, không đáp ứng yêu cầu khai thác. Khi những văn bản nhắc nhở không còn hiệu quả, đề nghị tạm dừng thu phí trở thành thông điệp rõ ràng: muốn thu phí phải đi cùng chất lượng.
Hà Tĩnh lên tiếng: Khi bề mặt quốc lộ thành nỗi lo an toàn
Điều khiến đề xuất tạm dừng thu phí của UBND tỉnh Hà Tĩnh trở nên có sức nặng chính là bức tranh chi tiết về tình trạng xuống cấp: nhiều vị trí mặt đường hằn lún vệt bánh xe, ổ gà, trồi sụt, cùng hệ thống báo hiệu giao thông mờ, xuống cấp nhưng chưa được khắc phục triệt để. Địa phương nhấn mạnh, việc sửa chữa thời gian qua chủ yếu xử lý cục bộ từng đoạn khi phát sinh hư hỏng hoặc có phản ánh, thiếu một giải pháp tổng thể, lâu dài để xử lý dứt điểm trên toàn tuyến. Sự kéo dài này không chỉ làm giảm chất lượng khai thác mà còn gây bức xúc trong dư luận và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, nhất là tại các điểm hằn lún, ổ gà và nơi biển báo mờ, thiếu. Hà Tĩnh đã nhiều lần kiểm tra hiện trường, ban hành văn bản yêu cầu Cienco4 khắc phục nhưng hư hỏng vẫn tái diễn. Từ đó, việc kiến nghị tạm dừng thu phí được đặt ra như một “lằn ranh đỏ” về trách nhiệm của nhà đầu tư BOT đối với quốc lộ 1 Hà Tĩnh.
Tối hậu thư của Cục Đường bộ: 10/10 sửa xong, 15/10 dừng thu phí nếu chậm trễ
Sau động thái từ Hà Tĩnh, Cục Đường bộ Việt Nam đã chuyển áp lực thành một mốc thời gian cụ thể: yêu cầu Cienco4 và Chi nhánh BOT tuyến tránh Vinh hoàn thành toàn bộ việc khắc phục các vi phạm về chất lượng bảo trì công trình trước ngày 10/10. Nếu không hoàn thành, cơ quan này sẽ tạm dừng thu phí trên tuyến từ ngày 15/10 theo thẩm quyền. Đây là câu nói có thể trích dẫn trong tranh luận về cơ chế giám sát BOT: "Cục Đường bộ Việt Nam sẽ tạm dừng thu phí theo thẩm quyền từ ngày 15/10, nếu chủ đầu tư không hoàn thành việc sửa chữa". Đồng thời, Khu Quản lý đường bộ II được giao giám sát, đôn đốc tiến độ và báo cáo kết quả hàng tuần, trong khi các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra và sẵn sàng xử phạt vi phạm hành chính nếu phát hiện sai phạm trong công tác bảo trì. Nói cách khác, tạm dừng thu phí ở đây được thiết kế như một cơ chế chế tài kinh tế để buộc nhà đầu tư không thể tiếp tục trì hoãn sửa chữa đường bộ mà vẫn duy trì doanh thu từ dự án BOT.
Người đi đường đang trả phí cho điều gì?
Mấu chốt của tranh luận quanh quốc lộ 1 Hà Tĩnh là câu hỏi người dân đang trả phí cho điều gì khi đi qua một dự án BOT. Về mặt lý thuyết, phí BOT phải gắn với một dịch vụ hạ tầng: mặt đường êm thuận, biển báo rõ ràng, an toàn giao thông được bảo đảm, cùng việc duy tu, sửa chữa chủ động. Nhưng thực tế trên tuyến này, người tham gia giao thông phải đối mặt hằn lún, ổ gà, trồi sụt, trong khi nhà đầu tư vẫn thu phí đều đều. UBND tỉnh Hà Tĩnh khẳng định việc kiểm tra, khắc phục, sửa chữa các hư hỏng trên tuyến "là hết sức cần thiết và cấp bách" để bảo đảm điều kiện khai thác, an toàn giao thông và quyền lợi của người tham gia giao thông. Nếu Cienco4 không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, không kịp thời các yêu cầu, địa phương đề nghị xem xét, xử lý theo thẩm quyền, trong đó có tạm dừng thu phí đường bộ. Về bản chất, đó là yêu cầu tối thiểu: không thể tiếp tục thu phí nếu sản phẩm dịch vụ là một con đường xuống cấp, tiềm ẩn rủi ro tai nạn.
Tạm dừng thu phí như “công tắc” trách nhiệm trong các dự án BOT
Câu chuyện quốc lộ 1 Hà Tĩnh cho thấy tạm dừng thu phí không chỉ là biện pháp xử lý một trường hợp cụ thể, mà còn là lời nhắc mạnh mẽ về thiết kế trách nhiệm trong các dự án BOT. Khi hợp đồng cho phép nhà đầu tư khai thác, họ không chỉ được quyền thu phí mà còn phải gánh nghĩa vụ duy tu, sửa chữa đồng bộ, triệt để, với giải pháp lâu dài, tiến độ rõ ràng và trách nhiệm cụ thể. Chỉ xử lý cục bộ từng đoạn khi bị nhắc nhở là không đủ. Việc gắn các mốc 10/10 và 15/10 vào quyết định sửa chữa và tạm dừng thu phí đã biến chất lượng hạ tầng thành điều kiện tiên quyết của doanh thu. Về phía người dân, dù việc tạm dừng thu phí có thể giúp họ tạm thời bớt gánh nặng chi phí, điều quan trọng hơn là buộc tuyến quốc lộ 1 Hà Tĩnh phải được sửa chữa đến mức an toàn và ổn định. Kết lại, nếu muốn BOT tiếp tục là một mô hình huy động vốn, cơ quan quản lý cần giữ “công tắc” tạm dừng thu phí ở vị trí sẵn sàng, để bất cứ nhà đầu tư nào quên trách nhiệm với mặt đường đều phải đối mặt với rủi ro mất doanh thu.
