Cuộc thi văn hóa đọc: Không chỉ là “đi thi cho vui”
Cuộc thi văn hóa đọc là chuỗi hoạt động mà học sinh tham gia cuộc thi phải đọc sách, suy ngẫm, viết hoặc sáng tạo nội dung để giới thiệu sách, qua đó được khuyến khích hình thành thói quen tự học, chia sẻ tri thức và xây dựng vai trò đại sứ văn hóa đọc trong trường, gia đình và cộng đồng của mình. Trong bối cảnh màn hình chiếm phần lớn thời gian rảnh của trẻ, đây không phải sân chơi mang tính phong trào cho đủ chỉ tiêu, mà là một chiến lược mềm để thúc đẩy tình yêu sách. Điều đáng nói là nhiều địa phương đã bắt đầu coi đây là công cụ lâu dài để nuôi dưỡng văn hóa đọc, thay vì một sự kiện theo mùa. Câu hỏi không còn là “có nên tổ chức” mà là “tổ chức thế nào để tạo được thói quen bền vững”.
Thanh Hóa: Khi con số biết nói về sức sống của phong trào đọc
Thanh Hóa là ví dụ rõ nhất cho thấy cuộc thi đại sứ văn hóa đọc có thể vượt khỏi khuôn khổ hình thức. Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc năm 2026 tại đây thu hút học sinh của 308 trường với 10.588 bài dự thi. Con số này cho thấy khi nhà trường và ngành văn hóa làm tới cùng, học sinh tham gia cuộc thi không còn là thiểu số yêu sách mà là một lực lượng đông đảo. Ở Thanh Hóa, các bài thi không chỉ giới thiệu sách mà còn bộc lộ suy nghĩ về gia đình, quê hương, trách nhiệm với cộng đồng. Việc tỉnh lập tức nối tiếp bằng cuộc thi viết “Thanh Hóa trong trái tim em” từ kết quả này cho thấy họ không muốn dừng lại ở lễ trao giải, mà biến cảm hứng đọc thành dòng chảy sáng tác và tự bộc lộ của học sinh. Cách làm này biến một mùa thi thành một chuỗi hoạt động đọc–viết liên hoàn.
Cà Mau: 81 gương mặt được trao giải hay 81 hạt nhân lan tỏa thói quen đọc?
Ở Cà Mau, cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc với chủ đề “Sách và ước mơ vươn xa - Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” thu hút 1.133 bài dự thi từ 94 trường. Sau vòng chấm, 81 học sinh đạt giải được chọn không nên chỉ được nhìn như người chiến thắng, mà như 81 hạt nhân của phong trào đọc trong từng lớp, từng trường. Một phát biểu đáng ghi nhớ là: “Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc ở Cà Mau góp phần lan tỏa tình yêu sách, thói quen tự học của học sinh. Qua đó, thúc đẩy phong trào đọc và phát triển văn hóa đọc”. Khi học sinh tự chọn sách, phân tích nội dung, đưa ra đề xuất để lan tỏa văn hóa đọc, các em đang rèn kỹ năng tự học – điều mà nhiều giờ lên lớp lý thuyết không làm được. Ở một vùng đất lo ngại mai một bản sắc, việc gắn chủ đề đọc với văn hóa dân tộc là bước đi đúng và kịp thời.
Lào Cai: Video ngắn và mô hình bạn đọc truyền cảm hứng cho bạn
Lào Cai cho thấy văn hóa đọc không hề đối lập với công nghệ. Cuộc thi sáng tạo video ngắn giới thiệu sách dành cho thiếu nhi, được trao giải ngày 28/9, đã nhận được sự hưởng ứng tích cực của đông đảo học sinh. Mỗi video là một câu chuyện riêng, thể hiện tình yêu sách và sự chủ động của thiếu nhi trong chia sẻ những giá trị bổ ích từ việc đọc. Khi học sinh tự quay, dựng, kể lại sách theo giọng của mình, tri thức không đi một chiều từ thầy cô xuống, mà được truyền ngang giữa bạn bè. Các tác phẩm dự thi không chỉ góp phần đưa sách đến gần hơn với học sinh mà còn mở ra cách tiếp cận mới phù hợp với xu hướng truyền thông hiện đại. Kết hợp cùng xe thư viện lưu động và không gian đọc tại trường, ngành văn hóa Lào Cai đang từng bước hình thành thói quen đọc gắn với trải nghiệm, chứ không chỉ là nhiệm vụ trong giờ chào cờ.
Từ lớp học ra cộng đồng: Làm sao để phong trào đọc không nguội lạnh?
Điểm chung của Thanh Hóa, Cà Mau và Lào Cai là họ coi cuộc thi đại sứ văn hóa đọc như một cơ chế duy trì vận động đọc lâu dài, chứ không phải chiến dịch truyền thông ngắn ngày. Ở Thanh Hóa, giá trị cuộc thi được nhìn ở việc hàng nghìn học sinh đã dành thời gian đọc, suy ngẫm, viết và chia sẻ điều tiếp nhận từ sách. Ở Cà Mau, cuộc thi góp phần lan tỏa tình yêu sách và thói quen tự học, từ đó thúc đẩy phong trào đọc. Lào Cai thì dùng video, xe thư viện lưu động và không gian đọc để nâng khả năng tiếp nhận, chia sẻ tri thức của thiếu nhi. Nếu các địa phương tiếp tục: (1) nối tiếp cuộc thi bằng hoạt động đọc–viết quanh năm, (2) trao trách nhiệm rõ hơn cho mỗi đại sứ văn hóa đọc trong cộng đồng nhỏ của mình, và (3) gắn sách với đời sống địa phương, thì phong trào này đủ sức trở thành thói quen xã hội, chứ không dừng ở vài mùa giải.
