Niềm tin lao dốc không đồng nghĩa chi tiêu đã ngừng
Niềm tin tiêu dùng là thước đo cách các hộ gia đình nhìn nhận tình hình tài chính hiện tại và triển vọng kinh tế, chứ không phải bản ghi trực tiếp về số tiền họ đang chi tiêu. Vì vậy, việc người Mỹ vẫn mua sắm tương đối bền bỉ trong khi tâm lý bi quan không phải nghịch lý không thể giải thích: sức ép lên ngân sách có thể tăng trước khi người dân cắt giảm mạnh các khoản chi. Ngày 23/10, Đại học Michigan công bố chỉ số niềm tin tiêu dùng tháng 10 ở mức 48,0 điểm. Kết quả này cao hơn dự báo 46,3 điểm, nhưng vẫn là mức thấp thứ hai trong lịch sử chuỗi dữ liệu, chỉ trên mức đáy 44,8 điểm ghi nhận hồi tháng 5. So với cùng kỳ năm trước, chỉ số giảm 10,4%. Bức tranh vì thế không phải là tiêu dùng đã sụp đổ, mà là người dân ngày càng ít tin rằng sức mua hiện tại có thể duy trì dễ dàng.
Chi phí hiện tại đè nặng hơn kỳ vọng tương lai
Điểm đáng chú ý trong dữ liệu không chỉ là mức niềm tin thấp, mà còn là sự chênh lệch giữa đánh giá hiện tại và kỳ vọng phía trước. Chỉ số điều kiện kinh tế hiện tại giảm từ 50,9 điểm trong tháng 9 xuống 46,7 điểm tháng 10, trong khi chỉ số kỳ vọng tăng từ 46,3 lên 48,8 điểm. Nói cách khác, người tiêu dùng có thể hy vọng tình hình sẽ khá hơn, nhưng những gì họ đang trải qua vẫn xấu đi. Lạm phát và lãi suất cao Mỹ khiến các khoản mua sắm lớn khó kham hơn; chỉ số điều kiện mua hàng lâu bền giảm 18% trong một tháng, xuống mức thấp nhất kể từ tháng 11/2022. Đây là tín hiệu sát với đời sống thường ngày hơn những con số tăng trưởng tổng thể: khi vay vốn đắt đỏ và hàng hóa vẫn gây áp lực lên ngân sách, hộ gia đình có lý do để trì hoãn đồ dùng lâu bền và dè dặt với chi tiêu không thiết yếu.
Lạm phát kỳ vọng khiến nỗi lo kéo dài
Tâm lý kinh tế người tiêu dùng còn bị phủ bóng bởi lo ngại giá cả sẽ tiếp tục tăng. Kỳ vọng lạm phát trong 12 tháng tới tăng từ 4,6% tháng 9 lên 4,7% tháng 10, cao hơn đáng kể mức 3,4% hồi tháng 2; kỳ vọng trong 5 năm cũng nhích từ 3,4% lên 3,5%. Con số dài hạn này không có nghĩa lạm phát thực tế chắc chắn sẽ đạt đúng mức đó, nhưng nó cho thấy người dân chưa tin áp lực giá sẽ sớm biến mất. Khi nỗi lo ấy kéo dài, người lao động có thể đòi hỏi thu nhập cao hơn để bù chi phí, còn doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá trước khi chi phí tăng thêm. Những phản ứng như vậy không tự động tạo thành vòng xoáy lạm phát, nhưng khiến việc đưa lạm phát xuống trở nên khó khăn hơn. Bởi vậy, mức 3,5% không chỉ là một con số khảo sát: nó là dấu hiệu cho thấy nỗi bất an đã vượt khỏi hóa đơn của tháng này.
Fed đứng trước bài toán cân bằng khó
Fed phải cân nhắc giữa việc giữ sức ép lên lạm phát và tránh làm nhu cầu suy yếu thêm. Ngày 16/9/2026, ngân hàng trung ương Mỹ nâng lãi suất điều hành thêm 0,25 điểm phần trăm, lên khoảng 3,75–4,00%. Theo thông tin được ghi nhận ngày 23/10, thị trường nghiêng về khả năng Fed giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp cuối tháng để đánh giá thêm dữ liệu. Đó là lựa chọn thận trọng, nhưng không loại bỏ gánh nặng mà các hộ gia đình đang cảm nhận từ chi phí vay cao và giá cả. Mức niềm tin thấp kéo dài có thể khiến người dân dè chừng hơn với những khoản mua sắm không thiết yếu, ngay cả khi một số hoạt động chi tiêu vẫn tương đối bền bỉ. Báo cáo tháng 10 cũng xuất hiện khoảng 11 ngày trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11/2026, khiến khả năng chi trả trở thành phép thử công khai đối với chính sách kinh tế. Nghịch lý này vì thế không phải người Mỹ vừa lạc quan vừa bi quan vô cớ: họ vẫn chi tiêu, nhưng ngày càng lo sức mua sẽ không theo kịp giá cả.
