Cầu Rạch Dơi mới: từ nút thắt cục bộ tới dự án chiến lược
Dự án cầu Rạch Dơi là công trình cầu đường dài 3,3 km, tổng vốn đầu tư 3.197 tỷ đồng, được HĐND TP.HCM thông qua chủ trương nhằm thay thế cây cầu sắt cũ xuống cấp, giải quyết ùn tắc và tăng cường kết nối giao thông giữa TP.HCM với tỉnh Tây Ninh, đồng thời hoàn thiện mạng lưới hạ tầng giao thông cửa ngõ phía Nam thành phố.
Cái đáng nói ở cầu Rạch Dơi không chỉ là con số 3.197 tỷ đồng, mà là cách TP.HCM đặt cược vào một dự án tưởng như “nhỏ” nhưng tác động vùng lại “lớn”. Tại kỳ họp thứ 5, HĐND TP.HCM khóa XI đã phê duyệt chủ trương xây dựng cầu mới, kết nối đường Lê Văn Lương (xã Hiệp Phước) với tỉnh lộ 826C (xã Cần Giuộc, tỉnh Tây Ninh). Đây là nút giao trọng yếu trên trục TP.HCM – Tây Ninh, nơi lâu nay bị “kìm hãm” bởi một cây cầu sắt chật hẹp, lạc hậu. Việc UBND TP.HCM được giao làm cơ quan chủ quản cho thấy thành phố muốn tự cầm lái câu chuyện hạ tầng giao thông của chính mình, thay vì chỉ vá víu những điểm nghẽn trước mắt.
Cây cầu sắt 1975: biểu tượng lạc hậu của một đô thị đã quá tải
Muốn hiểu vì sao cầu Rạch Dơi mới quan trọng, phải nhìn thẳng vào thực trạng cầu cũ. Cây cầu sắt xây từ năm 1975 trên tuyến Lê Văn Lương, nối Hiệp Phước với Cần Giuộc, vốn chỉ đủ cho một vùng nông thôn thưa thớt, đang phải gồng mình phục vụ lưu lượng phương tiện ngày càng dày đặc. Mặt cầu hẹp đến mức “chỉ đủ cho 2 xe máy tránh nhau”, ô tô phải chờ nhau từng lượt, xe máy nép sát lan can mỗi khi có xe lớn đi qua. Tình trạng rung lắc, trơn trượt, ốc vít bung, trụ sắt gỉ sét sau hơn 50 năm khai thác cho thấy đây không chỉ là một nút thắt mà là một nguy cơ an toàn công cộng hiện hữu.
Người dân đã quen với cảnh ùn ứ triền miên trên cầu Rạch Dơi, nhưng sự “quen” ở đây là sự chấp nhận bất đắc dĩ. Tình trạng ùn tắc xảy ra thường xuyên ngay trên cầu, mỗi cơn mưa là mỗi lần giao thông rối loạn, người dân phải tự ra phân luồng. Theo UBND TP.HCM, lưu lượng phương tiện qua cầu hiện hữu tăng mạnh, tạo áp lực lên năng lực khai thác và khả năng lưu thông toàn tuyến. Ở một thành phố đặt mục tiêu trở thành đô thị kiểu mẫu, việc để một cây cầu nguy hiểm tồn tại quá lâu là nghịch lý. Cầu Rạch Dơi mới, vì thế, là sự “chuộc lỗi” cần thiết của hệ thống hạ tầng giao thông với cư dân vùng ven.
Ba lớp kết nối: liên vùng, cửa ngõ TP.HCM và logistics cảng biển
Về mặt kỹ thuật, cầu Rạch Dơi mới và tuyến đường dẫn dài khoảng 3,3 km, tốc độ thiết kế 80 km/h, nguồn vốn hoàn toàn từ ngân sách TP.HCM. Nhưng giá trị của dự án nằm ở ba lớp kết nối. Thứ nhất, nó gia cố trục TP.HCM – Tây Ninh, khi cầu mới sẽ bổ sung mạng lưới giao thông liên kết hai địa phương, đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng và nâng cao khả năng khai thác tuyến Lê Văn Lương cùng khu vực hai bên. Thứ hai, đây là mắt xích để hoàn thiện mạng lưới hạ tầng giao thông khu vực cửa ngõ phía Nam thành phố, giảm phụ thuộc vào vài tuyến huyết mạch đang quá tải.
Thứ ba, và ít được chú ý hơn, là vai trò logistics. Cầu mới không chỉ thay cây cầu cũ mà còn hỗ trợ nâng cấp luồng đường thủy, kết nối với hệ thống cảng trên sông Soài Rạp. Điều này mở ra khả năng hình thành một trục giao thông “kép”: đường bộ tốc độ cao bên trên, đường thủy hàng hóa bên dưới. Khi đó, cầu Rạch Dơi không chỉ giúp giảm ùn tắc cho người dân đi làm hàng ngày mà còn giúp hàng hóa từ Tây Ninh, vùng Long An lân cận tiếp cận hệ thống cảng nhanh hơn, giảm chi phí logistics. Với một thành phố đang tìm động lực tăng trưởng mới, đây là chiến lược đáng giá hơn nhiều so với con số 3.197 tỷ trên giấy.
Người dân kỳ vọng gì ở một cây cầu 3.197 tỷ đồng?
Ở tầm người dân, câu hỏi không phải là công nghệ thi công hay mô hình tài chính, mà là: cầu Rạch Dơi mới có giúp giảm ùn tắc và đi lại an toàn hơn hay không. Dự án được kỳ vọng sẽ gỡ bỏ nút thắt ùn tắc, bảo đảm an toàn đi lại và tăng cường kết nối giao thông liên vùng. Nhiều người dân Hiệp Phước, Cần Giuộc thẳng thắn nói họ “phấn khởi” khi nghe tin HĐND đã thông qua chủ trương đầu tư, vì mỗi ngày đi qua cầu cũ là mỗi lần lo ngại tai nạn. Khi hoàn thành, tuyến cầu – đường mới sẽ cho phép ô tô lưu thông hai chiều ổn định, xe máy không còn phải chen chúc né tránh trên mặt cầu kim loại trơn trượt như hiện nay.
Tuy vậy, kỳ vọng lớn cũng kéo theo áp lực lớn cho UBND TP.HCM – cơ quan chủ quản dự án. Theo kế hoạch, dự án triển khai giai đoạn 2026–2029, khởi công quý IV/2027 và đưa vào khai thác trong năm 2029. Với người dân đã chờ đợi hơn nửa thế kỷ, một tiến độ chậm chạp hay đội vốn sẽ khó chấp nhận. Nếu thành phố thực hiện đúng cam kết thời gian, cầu Rạch Dơi có thể trở thành ví dụ tích cực về một dự án hạ tầng giao thông đáp ứng được cả ba tiêu chí: giảm ùn tắc, tăng kết nối TP.HCM – Tây Ninh, và hỗ trợ mở rộng không gian phát triển về phía Nam.
Kết luận: cầu nối giao thông hay cầu nối tầm nhìn đô thị?
Cầu Rạch Dơi mới là phép thử cho tầm nhìn phát triển của TP.HCM: ưu tiên sửa chữa lỗi hạ tầng cục bộ hay chủ động định hình lại bản đồ kinh tế vùng. Với tổng mức đầu tư 3.197 tỷ đồng cho một cây cầu dài 3,3 km, thành phố rõ ràng không chỉ nhằm thay thế một công trình xuống cấp, mà muốn xây dựng một trục kết nối mới giữa TP.HCM và Tây Ninh, giữa khu đô thị – công nghiệp Hiệp Phước và vành đai kinh tế xung quanh.
Nếu dự án được triển khai đúng tiến độ 2026–2029, không đội vốn, ưu tiên chất lượng và an toàn, cầu Rạch Dơi có thể trở thành hình mẫu cho cách thành phố dùng hạ tầng giao thông để tái cấu trúc không gian đô thị, thay vì chỉ chạy theo giải quyết ùn tắc. Nhưng nếu chậm trễ, nó sẽ chỉ là thêm một công trình hứa hẹn nhiều, giao hàng ít. Lựa chọn thuộc về cách TP.HCM quản trị dự án – và người dân sẽ là những người chấm điểm cuối cùng bằng chính hành trình đi lại mỗi ngày của họ.
