Robotics ở trường học: từ định nghĩa đến đòi hỏi phải hành động
Cuộc thi robotics trường học là những sân chơi nơi học sinh tự thiết kế, lắp ráp, lập trình và điều khiển robot để giải quyết nhiệm vụ cụ thể, qua đó biến kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học thành trải nghiệm thực hành, rèn luyện kỹ năng công nghệ học sinh, tư duy logic, hợp tác nhóm và khả năng thích ứng trong bối cảnh số hóa diễn ra nhanh chóng. Giáo dục STEM thực hành chỉ có ý nghĩa khi robot bước ra khỏi trang sách và học sinh được quyền mắc lỗi, thử lại, tinh chỉnh thay vì học thuộc lòng khái niệm. Nếu các nhà trường tiếp tục coi STEM là vài tiết trải nghiệm, chúng ta sẽ bỏ lỡ thế hệ có thể làm chủ VEX IQ Robotacon, trí tuệ nhân tạo và các ngành nghề mới.
VEX IQ ở THCS Cầu Giấy: STEM phải đủ rộng để ai cũng được tham gia
Điểm sáng đầu tiên cho thấy sức sống của giáo dục STEM thực hành là vòng loại VEX IQ Cầu Giấy – LEVEL UP với 58 đội robot tham dự, tăng từ 49 đội của mùa trước. Quy mô này không chỉ là con số; nó cho thấy khi trường học mở cửa sân chơi robotics, học sinh sẽ chủ động bước vào. Giải đấu được thiết kế như một mô hình thu nhỏ của VEX IQ Robotacon: từ khâu thiết kế, lắp ráp, kiểm tra kỹ thuật, lập trình đến xây dựng chiến thuật và thi đấu thực sự trên sân. Thay vì chọn vài em “mũi nhọn”, mục tiêu ở đây là mở rộng cơ hội tiếp cận cho cả những em chưa đủ điều kiện đi thi cấp quốc gia. Đó là cách đúng để STEM không trở thành đặc quyền mà là nền tảng chung, nơi mọi học sinh đều có cơ hội chạm tay vào khoa học công nghệ.
Hồng Bàng và Robotacon: khi hai thế hệ cùng đẩy chuẩn năng lực công nghệ
Trường THCS Hồng Bàng là minh chứng mạnh mẽ rằng cuộc thi robotics trường học có thể tạo ra hành trình dài hơi chứ không chỉ vài tấm huy chương. Tại vòng chung kết Robotacon toàn quốc ở Gia Lai, trường này giành 1 giải vô địch, 2 giải Nhì và 1 huy chương Bạc, với 3 đội đại diện Việt Nam dự đấu trường quốc tế tại Hoa Kỳ và Ấn Độ. Quan trọng hơn, đó là mùa thứ 9 các đội tuyển của trường ra sân quốc tế. Thành tích ấy được xây trên sự kiên trì của thầy Hoàng Đăng Quang, người tự tìm tài liệu, học từ các đội nước ngoài để huấn luyện học sinh hơn một thập kỷ. Câu chuyện đẹp là cô học trò Nguyễn Hoà Hương Giang quay lại làm huấn luyện viên, cùng thầy dẫn dắt các đội và góp phần đưa một đội vô địch bảng B2 Robotacon toàn quốc. Khi cựu học sinh trở thành người đào tạo, chúng ta thấy STEM đã thật sự trở thành một hệ sinh thái nuôi dưỡng thế hệ mới chuyên gia công nghệ, không dừng ở phong trào.
Phú Xuân: STEM chỉ sống khi công nghệ bước ra khỏi trang sách
Nếu VEX IQ và Robotacon là sân chơi cạnh tranh thì Phú Xuân cho thấy STEM có thể len vào từng tiết học như thế nào. Trong lớp Robotics của 11A1 – Ban Tự nhiên, học sinh trực tiếp lắp ráp, lập trình và thử nghiệm robot dưới sự hướng dẫn của giáo viên chuyên về STEM Robotics. Ở đây, mỗi mạch điện, dòng lệnh hay chuyển động lệch của robot đều là tình huống để đặt câu hỏi, phân tích, thử nghiệm và điều chỉnh. Việc đưa STEM vào tiết học đã buộc phương pháp dạy học thay đổi: từ nghe và ghi nhớ sang làm, khám phá và tạo ra sản phẩm. Các em không chỉ rèn tư duy logic, giải quyết vấn đề, phối hợp nhóm mà còn hình thành năng lực công nghệ và tinh thần sáng tạo. Khi một bài học Robotics có thể trở thành nền tảng cho ý tưởng nghề nghiệp tương lai của học sinh, đó là bằng chứng rõ ràng rằng giáo dục STEM thực hành đang chạm được đến đời sống thật, không dừng ở khẩu hiệu.
Từ phong trào đến chiến lược: STEM phải là “xương sống” của nhà trường
Điểm chung ở Cầu Giấy, Hồng Bàng và Phú Xuân là họ không coi robotics như hoạt động phụ, mà như trục chính của đổi mới giáo dục. Trường THCS Cầu Giấy được đầu tư phòng thực hành STEM, từ đó từng bước xây dựng hệ sinh thái STEM Robotics theo chuẩn VEX để tổ chức hoạt động bài bản và kết nối hơn. Hồng Bàng đi xa hơn với hai phòng AI–Robotics được nhà trường xác định là hướng phát triển cần được đầu tư bền bỉ để duy trì hành trình quốc tế. Phú Xuân thì đưa STEM vào ngay trong các tiết học thường xuyên, coi đây là câu trả lời với bối cảnh công nghệ hiện diện sâu rộng trong đời sống. Nếu các địa phương chỉ dừng lại ở vài cuộc thi khí thế rồi nguội dần, giáo dục STEM thực hành sẽ không đủ lực để chuẩn bị cho thế hệ học sinh đối diện tương lai nghề nghiệp biến động. Ngược lại, khi robotics trở thành môi trường rèn luyện lâu dài, mỗi tiết học, mỗi mùa giải sẽ là một bước nhỏ nhưng chắc chắn đưa học sinh ra khỏi vùng an toàn của lý thuyết.
