Hoạt động ngoại khóa dưới lăng kính mới: quyền được nói “không” của học sinh
Hoạt động ngoại khóa là các chương trình giáo dục ngoài giờ chính khóa được tổ chức bởi nhà trường, có thể diễn ra trong hoặc ngoài khuôn viên trường học, nhằm bổ trợ kiến thức, rèn luyện kỹ năng và trải nghiệm thực tiễn cho học sinh, nhưng không được phép là yếu tố bắt buộc hay dùng để xếp loại kết quả học tập. Ngày 25-9, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM ban hành văn bản yêu cầu các cơ sở giáo dục siết chặt việc tổ chức hoạt động ngoại khóa, nhấn mạnh tính tự nguyện của người học và sự đồng thuận của phụ huynh. Điểm quan trọng nhất: nhà trường tuyệt đối không được ép buộc học sinh tham gia và không được lấy mức độ tham gia làm tiêu chí đánh giá, xếp loại. Đây không chỉ là một chỉ đạo kỹ thuật, mà là tuyên bố rõ ràng rằng quyền lợi học sinh phải được đặt lên trước mọi hình thức và thành tích.
Chính sách giáo dục TP.HCM: từ phong trào hình thức đến hoạt động có ích
Văn bản mới của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đặt ra yêu cầu hoạt động ngoại khóa phải “bảo đảm tính thiết thực, gắn với mục tiêu, nội dung giáo dục cụ thể và phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục mầm non”. Điều này cho thấy chính sách giáo dục TP.HCM đang cố gắng thoát khỏi xu hướng tổ chức theo phong trào, chạy theo báo cáo, đua nhau những chuyến đi đông đảo nhưng ít giá trị học tập. Việc hạn chế các hoạt động quy mô toàn trường, nhiều khối hoặc quá đông học sinh cùng lúc là một lựa chọn đúng: số lượng không thể thay thế chất lượng trải nghiệm. Khi nội dung, hình thức, địa điểm và thời lượng được yêu cầu phải phù hợp với lứa tuổi, tâm sinh lý, sức khỏe học sinh, hoạt động ngoại khóa mới có cơ hội trở thành phần mở rộng tự nhiên của bài học, thay vì một “cuộc dã ngoại bắt buộc” gây mệt mỏi.
Minh bạch tài chính nhà trường: công khai kinh phí để lấy lại niềm tin
Một điểm then chốt của chính sách là yêu cầu công khai kinh phí trường trong mọi hoạt động ngoại khóa. Nhà trường phải thông báo đầy đủ cho cha mẹ học sinh về mục đích, nội dung, thời gian, địa điểm, lịch trình, đơn vị phối hợp, phương tiện di chuyển và mức kinh phí dự kiến. Đồng thời, thủ trưởng đơn vị phải trực tiếp làm việc với đơn vị phối hợp về nội dung, kinh phí theo nguyên tắc thu đủ bù chi, công khai, minh bạch, không vì mục đích lợi nhuận. Đây là bước đi mạnh mẽ hướng tới minh bạch tài chính nhà trường, đáp ứng băn khoăn lâu nay của phụ huynh về việc thu chi cho hoạt động ngoại khóa. Đi xa hơn, văn bản yêu cầu các trường hỗ trợ, miễn, giảm kinh phí cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Nếu được thực hiện nghiêm túc, hoạt động ngoại khóa sẽ không còn là “gánh nặng tài chính” mà trở thành cơ hội tiếp cận trải nghiệm bình đẳng hơn.
Giảm áp lực không cần thiết: trả hoạt động ngoại khóa về đúng vị trí
Quy định rằng việc tham gia hoạt động ngoại khóa không được dùng làm tiêu chí đánh giá, xếp loại học sinh có tác động trực tiếp đến quyền lợi học sinh. Khi điểm rèn luyện, danh hiệu thi đua không còn gắn với số lần tham gia, học sinh sẽ ít bị áp lực “phải đi” để giữ hình ảnh. Nhà trường cũng buộc phải tổ chức phương án học tập, sinh hoạt phù hợp cho học sinh không tham gia nếu hoạt động diễn ra trong ngày học. Điều này cho thấy một cách nhìn lành mạnh: ngoại khóa là cơ hội bổ sung, không phải “cái bẫy” khiến người không đi bị tụt lại. Cùng với yêu cầu hỗ trợ, miễn, giảm kinh phí cho học sinh khó khăn, chính sách giáo dục TP.HCM đang cố gắng giảm bớt áp lực học tập và tài chính không cần thiết, để mỗi lựa chọn tham gia xuất phát từ nhu cầu cá nhân và sự hứng thú, chứ không phải nỗi sợ bị đánh giá.
Trách nhiệm nhà trường trong kỷ nguyên minh bạch và an toàn
Quy định mới không chỉ siết học sinh, mà chủ yếu siết trách nhiệm nhà trường. Thủ trưởng đơn vị phải chịu trách nhiệm toàn diện về hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa, từ kế hoạch tổ chức, phương án an toàn, hợp đồng với đơn vị phối hợp, cho đến lưu trữ hồ sơ và báo cáo cơ quan quản lý ít nhất hai ngày trước khi triển khai. Trong trường hợp xảy ra sự cố an toàn như tai nạn, ngộ độc thực phẩm, chấn thương học sinh, người đứng đầu phải tổ chức cấp cứu, phối hợp với địa phương, thông báo ngay cho phụ huynh. Đây là ràng buộc cần thiết trong bối cảnh nhiều sự cố trong hoạt động ngoại khóa từng khiến dư luận lo ngại. Kỳ vọng lớn nhất từ chính sách này là xây dựng một môi trường mà ở đó mỗi chuyến đi, mỗi buổi học ngoài lớp đều được chuẩn bị kỹ lưỡng, minh bạch và có ý nghĩa giáo dục rõ ràng — nơi quyền lợi học sinh được bảo vệ bằng quy trình chặt chẽ, chứ không chỉ bằng khẩu hiệu.
