Quy định mới về hoạt động ngoại khóa: bước ngoặt bảo vệ quyền học sinh
Quy định mới về hoạt động ngoại khóa của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM là tập hợp các yêu cầu bắt buộc đối với nhà trường nhằm bảo đảm tính tự nguyện tham gia của học sinh, minh bạch kinh phí, phù hợp mục tiêu giáo dục và an toàn tuyệt đối cho giáo viên, học sinh trong mọi chương trình ngoài giờ chính khóa, đồng thời không được dùng việc tham gia làm tiêu chí đánh giá, xếp loại. Theo văn bản gửi các cơ sở giáo dục ngày 25-9, Sở yêu cầu hoạt động ngoại khóa phải thiết thực, gắn với mục tiêu, nội dung giáo dục cụ thể và phù hợp chương trình phổ thông, mầm non. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là thông điệp rất rõ: quyền lựa chọn của học sinh và tiếng nói của phụ huynh phải được đặt ngang với nhu cầu tổ chức phong trào của nhà trường.
Không ép buộc, không lấy ngoại khóa làm tiêu chí đánh giá: nhà trường phải thay đổi tư duy
Điểm quan trọng nhất trong quy định TP.HCM là khẳng định nguyên tắc tự nguyện của học sinh khi tham gia hoạt động ngoại khóa. Việc tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa phải có sự đồng thuận của cha mẹ học sinh, và học sinh tham gia trên tinh thần tự nguyện, “tuyệt đối không ép buộc học sinh tham gia”. Đồng thời, các trường không được lấy việc tham gia hoạt động ngoại khóa làm tiêu chí đánh giá, xếp loại học sinh. Điều này chặn lại thực tế khá phổ biến nơi ngoại khóa bị biến thành thước đo “tích cực, năng động”, tạo áp lực vô hình lên học sinh và phụ huynh. Khi tham gia trở thành quyền chứ không phải nghĩa vụ, nhà trường buộc phải chứng minh được giá trị thực sự của mỗi hoạt động, thay vì dựa vào điểm thi đua hay phong trào hình thức.
Kinh phí ngoại khóa phải công khai, hỗ trợ học sinh khó khăn
Kinh phí ngoại khóa lâu nay là nỗi lo âm thầm của nhiều phụ huynh. Quy định mới buộc nhà trường phải thông báo công khai, đầy đủ đến cha mẹ học sinh về mục đích, nội dung, thời gian, địa điểm, lịch trình, đơn vị phối hợp, phương tiện di chuyển và mức kinh phí dự kiến trước khi tổ chức. Đồng thời, các hoạt động ngoài giờ chính khóa phải tổ chức theo nguyên tắc thu đủ bù chi, công khai, minh bạch, không vì mục đích lợi nhuận. Sở cũng yêu cầu quan tâm hỗ trợ, miễn, giảm kinh phí cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Với cách siết chặt này, phụ huynh có quyền đặt câu hỏi: hoạt động này có đáng với số tiền bỏ ra, và con mình có thật sự cần tham gia? Ngoại khóa không thể là khoản “phí bắt buộc trá hình”, mà phải là dịch vụ giáo dục có giá trị, được lựa chọn có ý thức.
An toàn và tính thiết thực: ngoại khóa phải gắn với mục tiêu giáo dục
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM yêu cầu các cơ sở giáo dục bảo đảm tính thiết thực của hoạt động ngoại khóa, gắn với mục tiêu, nội dung giáo dục cụ thể và phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông, mầm non. Không còn chỗ cho những chuyến đi đông học sinh, ôm đồm cho có phong trào: các trường phải hạn chế tổ chức quy mô toàn trường, nhiều khối hoặc quá đông học sinh trong cùng một thời điểm. Nội dung, hình thức, địa điểm và thời lượng phải phù hợp lứa tuổi, tâm sinh lý, sức khỏe học sinh. Quan trọng hơn, mọi hoạt động phải đặt yêu cầu an toàn tuyệt đối cho giáo viên, nhân viên, học sinh, chú ý thời tiết, khí hậu, dịch bệnh trong quá trình tổ chức. Điều này buộc nhà trường chuyển từ tư duy “hoạt động cho đẹp báo cáo” sang thiết kế trải nghiệm học tập thực sự có ích và an toàn, từng nhóm nhỏ, phù hợp năng lực và nhu cầu.
Phụ huynh và nhà trường cần làm gì tiếp theo?
Quy định TP.HCM đặt trách nhiệm rất rõ cho thủ trưởng đơn vị: chịu trách nhiệm toàn diện về tổ chức các hoạt động ngoài giờ chính khóa, trực tiếp làm việc với đơn vị phối hợp về nội dung, kinh phí theo nguyên tắc thu đủ bù chi, công khai, minh bạch, không vì mục đích lợi nhuận. Nhưng để quy định đi vào đời sống, phụ huynh không nên đứng ngoài. Cha mẹ cần chủ động đọc kỹ thông báo ngoại khóa, hỏi rõ mục tiêu, nội dung, mức kinh phí ngoại khóa, cách đảm bảo an toàn, phương án cho học sinh không tham gia. Nhà trường phải xây dựng kế hoạch học tập, sinh hoạt phù hợp cho học sinh không tham gia nếu hoạt động diễn ra trong ngày học, tránh biến sự tự nguyện thành bất lợi. Khi mỗi bên đều sử dụng quyền và trách nhiệm của mình, hoạt động ngoại khóa sẽ trở lại đúng vị trí: bổ trợ cho chương trình chính khóa, bảo vệ quyền học sinh và giảm gánh nặng tài chính cho gia đình.
