Pháp luật dễ hiểu hơn khi được nói bằng tiếng của dân
Tuyên truyền pháp luật gắn với sinh kế là cách đưa quy định vào những việc người dân gặp hằng ngày, đồng thời kết nối hiểu biết pháp lý với cơ hội làm ăn và trách nhiệm trong cộng đồng. Ở xóm Minh Thanh, xã Vũ Minh, bà Hoàng Thị Nơi cho thấy cách làm ấy cần sự gần gũi, kiên trì và đáng tin cậy. Minh Thanh có 65 hộ với 137 nhân khẩu thuộc ba dân tộc Tày, Nùng, Dao; bà Nơi được bà con tín nhiệm suốt 10 năm và tham gia Ban Chấp hành Câu lạc bộ Liên thế hệ, Tổ hòa giải của xóm. Thay vì đọc điều luật khô cứng, bà giải thích bằng tiếng dân tộc, chọn những nội dung sát cuộc sống như luật giao thông, hôn nhân và gia đình, vệ sinh môi trường. Cách nói ấy khiến quy định bớt xa lạ, giúp người dân dễ tiếp nhận và tự giác chấp hành. Đây không phải phần phụ của chính sách sinh kế: khi người dân hiểu quyền, nghĩa vụ và quy tắc chung, việc cùng phát triển kinh tế mới có nền tảng bền vững.
Hòa giải giữ tình làng, giữ nền tảng làm ăn
Tuyên truyền chỉ có sức nặng khi đi cùng khả năng xử lý những bất đồng cụ thể. Ở Minh Thanh, tranh chấp bờ ruộng, bờ rẫy có thể làm rạn nứt quan hệ giữa hàng xóm; tổ hòa giải vì thế vừa giải thích căn cứ pháp lý, vừa khơi lại trách nhiệm giữ gìn tình nghĩa. Khi hai hộ tranh cãi gay gắt về ranh giới đất, việc can ngăn tại vườn chưa hiệu quả. Tổ hòa giải mời hai bên đến nhà văn hóa, nghe từng người trình bày rồi đối chiếu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và mốc giới được công nhận. Sau khi được phân tích cả lý lẽ lẫn tình làng, hai gia đình đồng thuận giảng hòa và cam kết không tái diễn tranh chấp. Đó là hòa giải cộng đồng có ích thiết thực: ngăn mâu thuẫn leo thang, bảo vệ quan hệ láng giềng và tạo điều kiện để người dân yên tâm canh tác. Sinh hoạt Câu lạc bộ Liên thế hệ cũng kết hợp phổ biến quy định mới với trao đổi kinh nghiệm chăn nuôi lợn, gà, trồng lạc, tỏi và cây ăn quả.
Bảo Lạc rà nhu cầu, gắn hỗ trợ sản xuất với điều kiện pháp lý
Ở cấp chính quyền, hỗ trợ sinh kế sẽ thuyết phục hơn khi người dân được tham gia xác định nhu cầu và hiểu rõ điều kiện thụ hưởng. Ngày 21/10, UBND xã Bảo Lạc họp với 57 hộ đại diện các thôn, xóm để rà soát nhu cầu, bình xét người thụ hưởng các dự án hỗ trợ sản xuất thuộc hai Chương trình mục tiêu quốc gia. Việc rà soát theo các kế hoạch ban hành ngày 03/10/2026 nhằm thúc đẩy giải ngân hơn 3,53 tỷ đồng vốn sự nghiệp được phép kéo dài sang năm 2026. Hơn 2,3 tỷ đồng dành cho phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị và mô hình cộng đồng; hơn 1,23 tỷ đồng hướng đến đa dạng hóa sinh kế cho lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo và người khuyết tật. Các mô hình dự kiến gồm dâu nuôi tằm, hồi, quế, cây dược liệu và chăn nuôi an toàn sinh học; hỗ trợ có thể gồm giống, phân bón, vật tư và tập huấn kỹ thuật.
Điểm đáng chú ý là cuộc họp không tách hỗ trợ kinh tế khỏi phổ biến pháp luật. Cán bộ xã giải thích quyền lợi, nghĩa vụ của hộ tham gia và thông tin về trợ giúp pháp lý miễn phí; nhờ đó, người dân nắm điều kiện thụ hưởng cũng như trách nhiệm khi triển khai mô hình. Với diện tích dự kiến trồng hồi, quế hoặc cây dược liệu dưới tán rừng, xã phối hợp kiểm tra ranh giới, nguồn gốc và tính pháp lý; đất tranh chấp, chưa đủ điều kiện hoặc không phù hợp quy hoạch ba loại rừng sẽ không được đề nghị phê duyệt. Sau cuộc họp, hồ sơ đăng ký và biên bản bình xét của 57 hộ được tổng hợp, chuyển hội đồng thẩm định xem xét trước khi trình Chủ tịch UBND xã phê duyệt. Quy trình này cần thiết: hỗ trợ đúng đối tượng và đúng đất đai giúp hạn chế rủi ro, bảo vệ cả người dân lẫn hiệu quả nguồn lực công.
Sinh kế cần đồng hành từ giống đến đầu ra
Sự kết hợp ở Minh Thanh và Bảo Lạc gợi ra một nguyên tắc rõ ràng: vận động chấp hành pháp luật không thể chỉ dừng ở lời nhắc, còn hỗ trợ sản xuất không nên chỉ dừng ở việc cấp đầu vào. Câu lạc bộ Liên thế hệ tạo nơi trao đổi kỹ thuật và nhắc nhau giữ nề nếp; chính quyền Bảo Lạc gắn bình xét hỗ trợ với việc phổ biến nghĩa vụ và kiểm tra tính hợp pháp của đất sản xuất. Mỗi cách làm bổ sung cho cách kia: hiểu luật giúp người dân tham gia dự án đúng quy định, còn cơ hội phát triển kinh tế làm cho vận động ở cơ sở gắn với lợi ích cụ thể.
Nhu cầu ấy càng cấp thiết khi diện tích thanh long Minh Thanh đã già cỗi, thoái hóa và gần như chết hết sau chu kỳ thu hoạch kéo dài cùng tác động của thiên tai, bão lũ. Người dân đang chuyển sang trồng tỏi và cây trồng mới sau các đợt tập huấn về cây dược liệu; bà Nơi mong có giống chất lượng và chương trình đồng hành từ cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật đến liên kết tiêu thụ. Đây là điểm quyết định để hỗ trợ sinh kế không biến thành hỗ trợ ngắn hạn: người dân cần cả kiến thức, sự tuân thủ quy định về đất đai và đầu ra ổn định. Khi ba yếu tố ấy đi cùng nhau, tuyên truyền pháp luật và hòa giải cộng đồng không chỉ giữ yên xóm làng mà còn giúp người dân có điều kiện khôi phục sản xuất, tăng thu nhập và hướng tới thoát nghèo bền vững.
