Ánh sáng mặt trời: từ khái niệm kỹ thuật đến lựa chọn phát triển biên giới
Đèn năng lượng mặt trời là hệ thống chiếu sáng ngoài trời sử dụng tấm pin quang điện để thu năng lượng mặt trời, tích trữ vào ắc-quy và tự động phát sáng vào ban đêm, giúp giảm phụ thuộc lưới điện, hạ chi phí vận hành và tạo ra giải pháp chiếu sáng nông thôn bền vững cho những khu vực hẻo lánh, vùng cao và đường tuần tra biên giới nơi việc kéo điện lưới rất khó khăn. Đặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu tăng cường an toàn đường biên giới, việc đầu tư đèn năng lượng mặt trời không chỉ là bài toán kỹ thuật mà là quyết định chính trị: ưu tiên năng lượng tái tạo, ưu tiên người dân vùng sâu và ưu tiên quốc phòng – an ninh. Những dự án đang được triển khai ở Tây Ninh, Quảng Ngãi hay các tỉnh vùng cao cho thấy ánh sáng từ mặt trời đã bước ra khỏi vai trò “tiết kiệm điện” để trở thành hạ tầng phát triển.
Tây Ninh: chiếu sáng 230km đường tuần tra biên giới và 1.131 hộ dân
Ở Tây Ninh, quyết định thắp sáng biên giới bằng đèn năng lượng mặt trời là bước đi mang tính chiến lược hơn là một công trình phúc lợi đơn lẻ. Ngày 2/10, tỉnh khởi công hệ thống đèn năng lượng mặt trời dọc tuyến đường tuần tra biên giới, sử dụng nguồn xã hội hóa hơn 21 tỷ đồng, dự kiến chiếu sáng khoảng 230km đường. Đây là minh chứng rõ ràng rằng an toàn đường biên giới và đời sống người dân có thể được tăng cường bằng giải pháp năng lượng tái tạo. Ý nghĩa của dự án càng rõ khi đi kèm gói hỗ trợ 1.131 bộ đèn năng lượng mặt trời, trị giá hơn 2,6 tỷ đồng, cho các hộ dân dọc tuyến. Ánh sáng không chỉ giúp đi lại ban đêm thuận tiện, an toàn hơn mà còn hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt, tạo điều kiện cho lực lượng chức năng tuần tra, kiểm soát hiệu quả, qua đó gắn kết phát triển kinh tế biên mậu với quốc phòng – an ninh. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, công trình “có ý nghĩa thiết thực trong bảo đảm an toàn đi lại, phục vụ đời sống, sản xuất của nhân dân, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng chức năng tuần tra, kiểm soát, góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực biên giới”.
Quảng Ngãi: đèn mặt trời và câu chuyện an toàn giao thông vùng cao
Nếu ở Tây Ninh, đèn năng lượng mặt trời gắn với khái niệm an toàn đường biên giới, thì ở vùng cao Quảng Ngãi, câu chuyện là an toàn giao thông và trật tự xã hội cho đồng bào. Mô hình “Ánh sáng xanh vùng cao” được khánh thành và bàn giao tại các thôn Pu Ta và Cách Mạng, xã Mang Ri, với 25 bộ đèn năng lượng mặt trời, tổng kinh phí 96 triệu đồng. Thay vì chờ ngân sách nhà nước, dự án dựa vào đóng góp tự nguyện của cán bộ chiến sĩ và nguồn xã hội hóa – đó là lựa chọn mang tính tuyên bố: an toàn người dân vùng cao là trách nhiệm chung. Hệ thống chiếu sáng giúp đường vào thôn bản bớt nguy hiểm trong đêm tối, giảm nguy cơ tai nạn giao thông, đồng thời hỗ trợ phòng ngừa tội phạm, giữ gìn an ninh trật tự và tăng sự hiện diện “mềm” của lực lượng chức năng. Quan trọng hơn, nó thay đổi diện mạo nông thôn: con đường bùn đất, trơn trượt giờ thành tuyến đường có ánh sáng, nơi người dân có thể đi lại, giao thương và kết nối cộng đồng vào buổi tối – một bước nhỏ nhưng có tác động lớn đến sinh kế và sự tự tin của đồng bào miền núi.
Khi chiếu sáng nông thôn gặp phủ sóng viễn thông: hạ tầng kép cho vùng cao
Điểm thú vị là các dự án chiếu sáng, dù là điện lưới hay đèn năng lượng mặt trời, đang tạo nền tảng cho một hạ tầng kép: đường sáng đi cùng sóng viễn thông. Ở một thôn vùng cao như Nhìa Lũng Phìn (nay là Thài Phìn Tủng), khi có điện và đèn đường, người dân không chỉ đi lại an toàn hơn mà còn có cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ số và kết nối mạng xã hội. Chương trình xóa vùng “lõm điện” tại đây không dừng ở việc cấp điện cho từng mái nhà mà còn cấp điện cho 11 trạm BTS, tạo nền tảng để người dân liên lạc, làm thủ tục hành chính công trực tuyến. Hạ tầng viễn thông của tỉnh đã vận hành 3.107 trạm BTS, với 593 trạm 5G, và phấn đấu phủ sóng di động băng rộng đến 96% số thôn trong năm 2026. Điều đó cho thấy một hướng đi: nơi nào có hạ tầng chiếu sáng ổn định (bằng lưới hoặc năng lượng tái tạo), nơi đó dễ dàng đặt trạm BTS, từ small cell đến truyền dẫn vệ tinh, kết hợp năng lượng tái tạo cho những bản chưa có điện lưới. Ánh sáng trên đường nông thôn vì thế không chỉ là ánh sáng an toàn, mà là tiền đề cho chính quyền số, kinh tế số và xã hội số ở vùng sâu.
Từ dự án cụ thể đến chiến lược năng lượng tái tạo gắn với sinh kế
Nhìn tổng thể, các công trình đèn năng lượng mặt trời ở Tây Ninh, Quảng Ngãi và các tỉnh vùng cao không phải những điểm sáng rời rạc. Chúng đang góp phần hình thành một chiến lược phát triển nông thôn mới dựa trên năng lượng tái tạo: giảm gánh nặng đầu tư lưới điện truyền thống, đồng thời tăng tốc chiếu sáng nông thôn và tạo điều kiện phủ sóng viễn thông. Khi tuyến đường tuần tra biên giới được thắp sáng bằng hàng trăm km đèn mặt trời, vùng cao có đường vào thôn được chiếu sáng, và thôn bản có hạ tầng điện – sóng đồng thời, chúng ta đang chứng kiến một dạng “hạ tầng an ninh – phát triển lai”: bảo vệ biên giới, phòng chống tội phạm, nhưng cũng mở cửa cho nông nghiệp hàng hóa, dịch vụ số và sinh kế mới. Điều cần thiết tiếp theo không chỉ là hoàn thiện thủ tục và phối hợp nguồn vốn để hình thành hệ thống chiếu sáng đồng bộ trên các tuyến biên giới, mà còn phải coi đèn năng lượng mặt trời là phần của chiến lược dài hạn về năng lượng tái tạo và giảm bất bình đẳng vùng miền. Khi ánh sáng được đặt đúng chỗ, nó không chỉ xua tan bóng tối, mà còn thu hẹp khoảng cách phát triển.
