Khi đèn năng lượng mặt trời trở thành hạ tầng an ninh mới
Đèn năng lượng mặt trời chiếu sáng biên giới là hệ thống cột đèn dùng năng lượng tái tạo nông thôn để thắp sáng các tuyến đường tuần tra và trục giao thông vùng cao, vừa phục vụ nhiệm vụ quốc phòng an ninh, vừa cải thiện đi lại, sản xuất và sinh hoạt cho người dân ở những nơi hạ tầng vùng cao còn thiếu và yếu. Đây không còn là vài công trình điểm, mà đang dần hình thành một lớp hạ tầng mới, âm thầm nhưng có sức tác động mạnh tới cả an ninh lẫn phát triển cộng đồng. Điểm chung dễ thấy ở Lạng Sơn, Tây Ninh hay Quảng Ngãi là: nơi nào có ánh sáng, nơi đó an ninh vững hơn và đời sống nông thôn mở ra nhiều cơ hội hơn.
Lập luận cần nhấn mạnh là: các tuyến biên giới địa hình hiểm trở, dân cư thưa thớt không thể chờ những dự án điện lưới, đèn đường truyền thống tốn kém và chậm chạp. Đèn năng lượng mặt trời, với chi phí lắp đặt tương đối thấp và không phụ thuộc lưới điện, đang trở thành lời giải thực tế nhất cho hạ tầng vùng cao hiện nay. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là lựa chọn chính trị: ưu tiên đầu tư ánh sáng cho những nơi lâu nay bị “bỏ quên trong bóng tối”.
Lạng Sơn: 1.860 cột đèn cho 100 km biên giới – hiệu quả gấp đôi an ninh và dân sinh
Tại Lạng Sơn, các đơn vị Đồn Biên phòng đã lắp đặt trên 1.860 cột đèn năng lượng mặt trời, thắp sáng khoảng 100 km đường tuần tra biên giới với tổng kinh phí khoảng 3,7 tỷ đồng. Con số này cho thấy một lựa chọn chiến lược: dùng một khoản đầu tư không quá lớn để tạo ra một lớp “hạ tầng ánh sáng” bao phủ gần như toàn tuyến. Mô hình “Thắp sáng đường tuần tra biên giới” ở đây chứng minh rằng chiếu sáng biên giới bằng năng lượng tái tạo có thể mang lại hiệu quả kép: giúp bộ đội biên phòng tuần tra, kiểm soát, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các vụ việc xuất nhập cảnh trái phép, buôn lậu, vận chuyển hàng cấm, đồng thời thay đổi bộ mặt thôn bản vùng biên.
Về dân sinh, những tuyến đường từng chìm trong bóng tối nay trở nên an toàn hơn cho người dân đi sớm về khuya, vận chuyển nông sản, sinh hoạt cộng đồng. Theo ghi nhận, đèn năng lượng mặt trời giúp người dân thuận tiện đi lại, sản xuất, sinh hoạt và góp phần đổi thay diện mạo các thôn, bản vùng biên. Điều đáng nói là nguồn lực không chỉ đến từ ngân sách mà còn là sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và chính người dân biên giới. Khi cộng đồng cùng góp công của, họ cũng chủ động bảo vệ công trình, biến ánh sáng thành tài sản chung chứ không phải “quà biếu nhất thời”.
Tây Ninh: Từ khởi công đến mục tiêu 230 km sáng đèn biên giới
Tây Ninh – với gần 369 km đường biên và 19 xã giáp Campuchia – đang chọn đèn năng lượng mặt trời như một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển vùng biên. Ngày 2/10, tỉnh tổ chức lễ khởi công công trình lắp đặt hệ thống đèn năng lượng mặt trời dọc tuyến đường tuần tra biên giới trên địa bàn. Không phải ngẫu nhiên mà địa phương này nhấn mạnh đây là khu vực quan trọng về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và có tiềm năng kinh tế, thương mại biên giới. Khi biên giới tối om, mọi ý tưởng giao thương hay thu hút đầu tư chỉ nằm trên giấy; khi tuyến đường được chiếu sáng, biên giới bắt đầu có cơ hội trở thành không gian phát triển thay vì “vùng đệm rủi ro”.
Chương trình “Chung tay thắp sáng biên giới” tại đây đã tiếp nhận hơn 21 tỷ đồng để đầu tư hệ thống chiếu sáng khoảng 230 km đường tuần tra biên giới, đồng thời hỗ trợ 1.131 bộ đèn năng lượng mặt trời cho các hộ dân dọc tuyến, trị giá hơn 2,6 tỷ đồng. "Đến nay, chương trình đã tiếp nhận hơn 21 tỷ đồng để đầu tư hệ thống chiếu sáng khoảng 230km đường tuần tra biên giới". Sự kết hợp ngân sách và vốn xã hội hóa được yêu cầu triển khai nhanh, tránh trùng lặp hoặc bỏ sót, đồng thời các địa phương phải chuẩn bị sẵn phương án quản lý, vận hành, bảo trì công trình. Quan điểm ở đây rõ ràng: chiếu sáng biên giới không phải phong trào ngắn hạn, mà là một hạng mục hạ tầng dài hạn cần kỷ luật quản lý như bất kỳ công trình giao thông nào.
Quảng Ngãi: Ánh sáng xanh cho vùng cao – hạ tầng nhỏ, tác động lớn
Nếu Lạng Sơn và Tây Ninh cho thấy quy mô hàng trăm cây số, thì Quảng Ngãi chứng minh sức mạnh của những công trình nhỏ nhưng trúng nhu cầu. Mô hình “Ánh sáng xanh vùng cao” được triển khai với 25 đèn đường dùng năng lượng mặt trời, tổng kinh phí 96 triệu đồng, chiếu sáng các tuyến đường vào thôn, bản vùng cao. Ở những nơi hạ tầng vùng cao còn phụ thuộc vào đường đất, mưa lũ, sạt lở, việc lắp đặt được hoàn thành trong 15 ngày, dù lực lượng triển khai phải làm việc dưới mưa lớn, đường lầy lội và trơn trượt. Đây là minh chứng rõ ràng rằng khi quyết tâm chính trị và sự đóng góp của lực lượng tại chỗ gặp nhau, rào cản địa hình không còn là lý do để trì hoãn ánh sáng.
Hệ thống chiếu sáng này giúp thay đổi cảnh quan nông thôn, tạo thuận tiện và an toàn cho người dân đi lại ban đêm, đồng thời góp phần phòng ngừa tội phạm, giữ gìn an ninh trật tự và bảo đảm an toàn giao thông. Đáng chú ý, toàn bộ chi phí được hình thành từ đóng góp tự nguyện của cán bộ, chiến sĩ và các nguồn xã hội hóa. Trong bối cảnh ngân sách dành cho hạ tầng vùng cao luôn hạn chế, đây là mô hình đáng nhân rộng: nhỏ, rẻ, nhưng tăng ngay chất lượng sống. Quan trọng hơn, nó củng cố mối gắn kết quân – dân, khi người dân thấy rằng an ninh không chỉ là khẩu hiệu mà hiện diện bằng những bóng đèn thắp sáng con đường họ đi mỗi tối.
Từ an ninh đến phát triển: đã đến lúc coi ánh sáng là hạ tầng biên giới bắt buộc
Điểm chung của Lạng Sơn, Tây Ninh và Quảng Ngãi là đều bắt đầu từ nhu cầu an ninh, nhưng kết quả lại lan rộng sang phát triển cộng đồng. Ánh sáng giúp lực lượng chức năng tuần tra, kiểm soát hiệu quả hơn, song đồng thời mở lối cho sản xuất, giao thương, giáo dục và sinh hoạt văn hóa ở những nơi lâu nay bị giới hạn bởi bóng tối. Đây chính là lý do cần thay đổi cách nhìn: chiếu sáng biên giới bằng đèn năng lượng mặt trời không phải “tiện ích bổ sung”, mà phải được coi là thành phần cơ bản của hạ tầng vùng cao, tương đương đường, cầu, trường, trạm.
Từ những hiệu quả rõ ràng, Bộ đội Biên phòng Lạng Sơn đã xác định sẽ tiếp tục rà soát các tuyến, khu vực có nhu cầu và huy động thêm nguồn lực xã hội hóa để mở rộng, nâng cao chất lượng mô hình. Ở Tây Ninh, lãnh đạo tỉnh yêu cầu đẩy nhanh thủ tục, giải ngân và phối hợp chặt chẽ giữa ngân sách và vốn xã hội hóa để hình thành hệ thống chiếu sáng đồng bộ, đồng thời phân định rõ trách nhiệm quản lý, bảo trì. Hướng đi tiếp theo phải là một chiến lược cấp vùng, thậm chí cấp quốc gia: quy hoạch thống nhất mạng lưới đèn năng lượng mặt trời dọc biên giới, gắn với các chương trình giảm nghèo, phát triển kinh tế nông thôn và chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Khi đó, mỗi bóng đèn không chỉ là điểm sáng trên bản đồ, mà là dấu mốc của một cách làm phát triển mới: an ninh và thịnh vượng đi cùng nhau.
