Mưa lũ dồn dập và lời cảnh báo từ ba tuyến quốc lộ
Chuỗi sự cố sạt lở đường bộ trên quốc lộ 4A, 4B và 217 là tình trạng nhiều đoạn giao thông miền Bắc bị mưa lũ kéo dài làm tắc nghẽn, đứt gãy mặt đường, buộc phương tiện phải đi đường vòng và đặt ra câu hỏi về mức độ an toàn, khả năng chống chịu của hạ tầng giao thông trước biến đổi cực đoan của thời tiết. Theo Sở Xây dựng Lạng Sơn, đến 7h sáng 23-8, quốc lộ 4A bị tắc tại Km15+800 (Na Sầm) và Km50 (Thất Khê) do mưa lũ kéo dài. Cùng thời điểm, quốc lộ 4B qua xã Châu Sơn bị sạt lở nghiêm trọng, mặt đường đứt gãy hoàn toàn ở đoạn Km66+100 - Km66+200 sau nhiều giờ mưa lớn do hoàn lưu bão. Tại Thanh Hóa, khoảng 50-70m3 đất đá tràn xuống quốc lộ 217 ở Km130, chắn kín khoảng 50m chiều dài tuyến. Những con số này không chỉ là thống kê kỹ thuật, mà là lời cảnh báo rõ ràng: hệ thống quốc lộ đang đứng trước ngưỡng chịu đựng mới của khí hậu.
Quốc lộ 4A và 4B: khi tuyến huyết mạch biến thành "điểm đen"
Điều đáng lo không phải quốc lộ 4A sạt lở một lần, mà là khả năng tê liệt kéo dài của cả trục nối Cao Bằng – Lạng Sơn. Tắc tại Na Sầm và Thất Khê vì mưa lũ Lạng Sơn Thanh Hóa diễn biến dai dẳng, cơ quan chức năng thừa nhận ùn tắc trên tuyến huyết mạch này "có thể chưa khắc phục được sớm". Người dân, doanh nghiệp ở Thất Khê buộc phải chọn các lộ trình vòng qua cầu Pác Lương, quốc lộ 3B, cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh hoặc men theo đường tuần tra biên giới, tỉnh lộ 230 trước khi trở lại quốc lộ 4A. Quốc lộ 4B thậm chí còn cho thấy bức tranh u ám hơn: cung trượt dài khoảng 100m, kéo theo hàng nghìn mét khối đất đá từ taluy dương, làm đứt gãy kết cấu mặt đường. Đoạn này vừa nâng cấp xong, đang trong thời gian bảo hành nhưng đã thành "hố tử thần", buộc phải cấm đường tuyệt đối, phong tỏa giao thông Lạng Sơn – Quảng Ninh với hàng rào, dây cảnh báo và phân luồng từ xa. Nếu những tuyến cửa ngõ như thế liên tục gián đoạn, việc gọi đây là hạ tầng giao thông miền Bắc an toàn là điều khó chấp nhận.
Quốc lộ 217: sạt lở không chỉ chặn đường mà còn chặn sinh kế
Sạt lở trên quốc lộ 217 tại Km130 cho thấy bức tranh quen thuộc: taluy yếu, mưa lớn, đất đá tràn xuống rồi toàn tuyến bị chia cắt. Khoảng 50-70m3 đất đá đã chắn kín mặt đường, làm giao thông bị cắt trên chiều dài khoảng 50m, trong bối cảnh mưa lớn vẫn chưa dứt và nguy cơ đá tiếp tục rơi hiện hữu. Chính quyền Trung Hà phải thông báo, hướng dẫn người dân và phương tiện chủ động đi đường vòng để đảm bảo an toàn. Kế hoạch thông tuyến phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết: nếu ngày 24-8 mưa giảm và không tiếp tục sạt lở, địa phương mới có thể huy động phương tiện, nhân lực để dọn dẹp, mở lại quốc lộ 217. Cùng lúc đó, một số xã khác của Thanh Hóa cũng ghi nhận nhiều điểm sạt lở, cầu, cống và đường vùng trũng bị ngập, giao thông tiếp tục bị chia cắt. Khi mỗi đợt mưa lớn là một lần mạng lưới đường bộ bị băm nát, câu chuyện không còn là thiên tai bất khả kháng, mà là sức chịu đựng hạn chế của cấu trúc hạ tầng hiện có.
Hạ tầng giao thông miền Bắc đang trả giá vì thiết kế thiếu biên độ an toàn
Nhìn ba sự cố liên tiếp, điểm chung rõ nhất là hạ tầng giao thông miền Bắc chưa được thiết kế với biên độ an toàn đủ rộng cho cực đoan khí hậu. Quốc lộ 4A, 4B và 217 đều đi qua địa hình núi cao, vực sâu, taluy dương và taluy âm sát mặt đường, nhưng cách phòng lũ, phòng trượt vẫn mang tính chữa cháy: căng dây, lập rào chắn, phân luồng từ xa, chờ trời ngớt mưa rồi mới huy động xe máy móc dọn đất đá. Đáng chú ý, đoạn quốc lộ 4B Châu Sơn vừa được thi công nâng cấp nhưng vẫn sạt lở, để lộ nhiều mắt xích yếu: từ khảo sát địa chất, thiết kế taluy, hệ thống thoát nước đến kiểm soát tải trọng và nghiệm thu công trình. Việc liên tục đóng – mở đường vì mưa lũ Lạng Sơn Thanh Hóa không chỉ làm đường quốc lộ 4B gián đoạn, quốc lộ 4A sạt lở, quốc lộ 217 bị chia cắt, mà còn làm tổn thương niềm tin vào chất lượng đầu tư công, vào khả năng bảo vệ người tham gia giao thông trước các rủi ro đã được cảnh báo từ nhiều năm.
Cần chuyển từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa sạt lở đường bộ
Các lực lượng chức năng đã làm phần việc của mình: lập rào chắn, căng dây cảnh báo, cấm đường tuyệt đối tại quốc lộ 4B, hướng dẫn đi đường vòng trên quốc lộ 4A, chủ động thông báo và lên kế hoạch huy động phương tiện mở lại quốc lộ 217 khi điều kiện cho phép. Nhưng nếu tư duy vẫn dừng ở đoạn "chờ mưa ngớt rồi khắc phục", câu chuyện sạt lở đường bộ sẽ lặp đi lặp lại. Điều cần thiết là đánh giá lại toàn diện các đoạn taluy dương – taluy âm, rà soát thiết kế, hệ thống thoát nước, quy trình thi công và bảo hành trên những tuyến quốc lộ có nguy cơ cao. Khi mỗi trận mưa là một phép thử, những đoạn Quốc lộ 4A Na Sầm – Thất Khê, Quốc lộ 4B Châu Sơn hay Quốc lộ 217 Km130 phải được nhìn như "điểm đen" ưu tiên xử lý khẩn cấp. Nếu không nâng cấp tư duy từ ứng phó sang phòng ngừa, miền Bắc sẽ tiếp tục chứng kiến các tuyến xương sống của giao thông bị bẻ gãy bởi những trận mưa vốn đã được dự báo.
