Du lịch sinh con Mỹ là gì và sắc lệnh mới của Trump nhắm vào điều gì?
Du lịch sinh con Mỹ là hình thức người nước ngoài xin nhập cảnh Mỹ dưới diện du lịch nhưng mục đích chính là sinh con tại đây, để đứa trẻ được hưởng quyền công dân theo nơi sinh và sau đó mở ra cánh cửa cư trú, học tập, làm việc cho cả gia đình. Trong bối cảnh đó, Tổng thống Donald Trump đã ký thêm một sắc lệnh hành pháp mới, nhắm vào những người mà ông cho là nhập cảnh với mục tiêu sinh con để con có quốc tịch Mỹ, cáo buộc họ biến quyền công dân theo nơi sinh thành “trò cười”. Điểm mấu chốt không chỉ là chuyện thị thực, mà là tham vọng tái định nghĩa phạm vi của Tu chính án thứ 14 thông qua quyền lực hành pháp.
Từ phán quyết Tòa án Tối cao đến sắc lệnh quốc tịch Trump lần hai
Việc Trump ký sắc lệnh thứ hai về du lịch sinh con diễn ra sau khi Tòa án Tối cao đã bác bỏ nỗ lực trước đó của ông nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh, vốn được Hiến pháp bảo đảm. Phán quyết cuối tháng 6 khẳng định gần như mọi người sinh ra trên đất Mỹ đều là công dân, ngoại trừ những người không thuộc thẩm quyền tài phán như con nhà ngoại giao. Dù vậy, thay vì chấp nhận giới hạn hiến định, Nhà Trắng chọn cách viết lại luật bằng sắc lệnh. Năm trước, Trump đã ký một sắc lệnh khác tuyên bố trẻ sinh ra tại Mỹ bởi cha mẹ cư trú bất hợp pháp hoặc chỉ có thị thực tạm thời sẽ không đương nhiên là công dân Mỹ. Chuỗi động thái này cho thấy một chiến lược bền bỉ: dùng sắc lệnh để gọt dần biên độ của quyền công dân theo nơi sinh.
Sắc lệnh mới siết nhập cảnh Mỹ: khác gì so với lần trước?
Nếu sắc lệnh trước nhắm thẳng vào đứa trẻ sinh trên đất Mỹ, sắc lệnh quốc tịch Trump lần này chuyển trọng tâm về cửa ngõ: kiểm soát và từ chối nhập cảnh Mỹ với các trường hợp bị nghi du lịch sinh con. Theo luật hiện hành, viên chức lãnh sự đã có quyền từ chối thị thực nếu xác định mục đích chính của chuyến đi là sinh con để lấy quốc tịch cho trẻ. Sắc lệnh mới củng cố và chính trị hóa mạnh mẽ quyền tùy nghi này. Một cố vấn thân cận của Trump nói thẳng mục tiêu là ngăn những người “được hưởng quyền công dân theo nơi sinh một cách không chính đáng” tiếp tục nhận quyền lợi. Cùng lúc, sắc lệnh mở rộng sang con cái của thành viên “tổ chức khủng bố nước ngoài” và những nhóm vận động cho chính phủ nước ngoài, biến một vấn đề visa y tế – gia đình thành gói an ninh – an toàn quốc gia.
Chiến lược pháp lý dài hơi: từ biên giới đến Tu chính án thứ 14
Chuỗi sắc lệnh liên tiếp cho thấy chính quyền Trump theo đuổi một chiến lược pháp lý hai tầng. Tầng một là vận dụng tối đa quyền hành pháp trong lĩnh vực nhập cảnh, nơi tổng thống có dư địa lớn hơn và tòa án thường tôn trọng thẩm quyền hành pháp. Việc siết du lịch sinh con Mỹ thực chất là thử đẩy đường ranh: xem tòa cho phép Nhà Trắng đi xa đến đâu trong việc dùng lý do “mục đích sinh con để lấy quốc tịch Mỹ” để bác thị thực. Tầng hai là tấn công vào cách diễn giải Tu chính án thứ 14, thông qua các sắc lệnh tước quyền công dân theo nơi sinh với một số nhóm cha mẹ cư trú bất hợp pháp hoặc tạm trú. Các tòa án cấp dưới đã chặn bước này, nhưng Nhà Trắng dường như chấp nhận thua trước mắt để tích lũy vụ án, hy vọng tạo nên tiền lệ mới trong dài hạn.
Người dân bị ảnh hưởng và câu hỏi mở cho hệ thống pháp luật Mỹ
Với các gia đình đang tính chuyện du lịch sinh con, sắc lệnh mới gửi một tín hiệu lạnh: cánh cửa visa vốn đã khó giờ còn tùy thuộc nhiều hơn vào đánh giá chủ quan của từng viên chức lãnh sự. Nguy cơ bị xem là “hưởng quyền công dân không chính đáng” không chỉ là tranh luận pháp lý, mà là rủi ro rất thực: bị từ chối thị thực, bị điều tra động cơ, thậm chí bị gắn nhãn lợi dụng hệ thống. Dù vậy, hệ thống tòa án Mỹ đã từng cho thấy họ sẵn sàng chặn đứng các sắc lệnh vượt quá ranh giới hiến pháp, như đã làm với sắc lệnh trước về trẻ sinh trên đất Mỹ. Câu hỏi còn lại là: bao lâu thì một vụ kiện mới sẽ đưa sắc lệnh lần hai này trở lại trước Tòa án Tối cao, và liệu tòa có tiếp tục giữ vững quan điểm bảo vệ quyền công dân theo nơi sinh hay không.
