Sắc lệnh mới của Trump về du lịch sinh con là gì?
Sắc lệnh mới của Donald Trump về du lịch sinh con Mỹ là một mệnh lệnh hành pháp nhằm ngăn người nước ngoài nhập cảnh Mỹ với mục đích chính là sinh con để đứa trẻ được hưởng quyền công dân sinh ra tại Mỹ, qua đó siết chặt chính sách nhập cảnh Mỹ và tái định nghĩa cách hiểu về quyền công dân theo nơi sinh trong bối cảnh tranh cãi chính trị và pháp lý gay gắt.
Tại Nhà Trắng, ông Trump đã ký sắc lệnh nhắm trực tiếp vào những người ông cho là nhập cảnh dưới danh nghĩa du lịch nhưng thực chất nhằm sinh con để lấy quốc tịch Mỹ. Ông tuyên bố quyền công dân theo nơi sinh đã “bị biến thành trò cười” và khẳng định chính quyền cần “điều chỉnh vì điều này rất bất công”. Thông điệp cốt lõi: Nhà Trắng coi sắc lệnh Trump quốc tịch này là vũ khí để bịt một “lỗ hổng” du lịch sinh con Mỹ, dù cái giá có thể là mở ra một trận chiến hiến pháp mới. Về bản chất, đây không phải động thái kỹ thuật, mà là tuyên ngôn chính trị thách thức cách hiểu truyền thống về Tu chính án thứ 14.
Bối cảnh: khi Toà án Tối cao nói không, Trump lại nói có
Sắc lệnh lần này không xuất hiện trong khoảng trống pháp lý; nó đến chỉ vài tuần sau khi Toà án Tối cao Mỹ bác bỏ một nỗ lực trước đó của Trump nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh vốn được hiến pháp bảo đảm. Ông gọi phán quyết cuối tháng 6 đó là “rất đáng tiếc”. Nói cách khác, Nhà Trắng đang thử lại cánh cửa mà Toà tối cao vừa đóng, bằng một chìa khoá khác nhưng cùng ổ khoá.
Đây cũng không phải lần đầu Trump dùng sắc lệnh để tấn công quyền công dân sinh ra tại Mỹ: năm trước, ông đã ký sắc lệnh quy định trẻ sinh trên lãnh thổ Mỹ từ cha mẹ cư trú bất hợp pháp hoặc đang ở diện thị thực tạm thời sẽ không đương nhiên là công dân Mỹ. Các toà cấp dưới lập tức chặn lại, khẳng định Tu chính án thứ 14 bảo vệ gần như tất cả những người sinh trên đất Mỹ khỏi bị tước quyền công dân. Trên nền bối cảnh đó, sắc lệnh mới giống một lời tuyên chiến tiếp theo với hệ thống tư pháp liên bang hơn là một điều chỉnh kỹ thuật trong chính sách nhập cảnh Mỹ.
Nội dung sắc lệnh: nhắm du lịch sinh con nhưng không chỉ có vậy
Trên bề mặt, sắc lệnh nhắm vào những người bị xem là lợi dụng du lịch sinh con Mỹ: nhập cảnh dưới dạng khách du lịch nhưng mục đích chính là sinh con để đứa trẻ có quốc tịch Mỹ. Theo luật hiện hành, thị thực có thể bị từ chối nếu viên chức lãnh sự tin rằng mục đích chính là đến Mỹ sinh con để lấy quốc tịch. Sắc lệnh mới cố gắng hệ thống hoá cách tiếp cận đó, biến nghi ngờ chủ quan thành một công cụ chính sách chính thức.
Song phạm vi của sắc lệnh còn rộng hơn. Cố vấn Stephen Miller cho biết văn bản này cũng nhắm tới việc tước bỏ quyền công dân theo nơi sinh đối với con cái thành viên các “tổ chức khủng bố nước ngoài” và những nhóm “vận động hành lang, hành động thay mặt cho các chính phủ nước ngoài”. Ông mô tả mục tiêu là bảo đảm những người được hưởng quyền công dân theo nơi sinh “một cách không chính đáng” sẽ không đủ điều kiện nữa. Vấn đề là: ai định nghĩa thế nào là “không chính đáng”, và liệu hành pháp có quyền tự vẽ lại ranh giới hiến pháp hay không.
Tác động với người xin visa và bài toán thực thi trên thực tế
Với những gia đình đang tính chuyện du lịch sinh con Mỹ, rủi ro giờ không chỉ là chi phí cao, mà là khả năng bị chặn ngay từ khâu phỏng vấn visa. Quan chức lãnh sự có thể từ chối thị thực nếu tin rằng mục đích chính của chuyến đi là sinh con để đứa trẻ có quốc tịch Mỹ. Khi sắc lệnh Trump quốc tịch được triển khai, quyền quyết định mang tính chủ quan ấy nhiều khả năng sẽ được khuyến khích, thậm chí coi là chuẩn mực mới trong chính sách nhập cảnh Mỹ.
Năm trước, sắc lệnh về việc trẻ sinh ra ở Mỹ từ cha mẹ cư trú bất hợp pháp hoặc lưu trú bằng thị thực tạm thời không được tự động thành công dân đã bị các toà cấp dưới chặn lại, với lập luận rằng Tu chính án thứ 14 bảo vệ gần như tất cả những người sinh trên đất Mỹ. Điều đó cho thấy con đường thực thi sắc lệnh lần này sẽ không hề suôn sẻ. Nếu mỗi viên chức lãnh sự được yêu cầu đọc ý định sinh nở của mọi phụ nữ xin visa, chính sách sẽ trượt rất nhanh sang vùng xám của phân biệt đối xử.
Cuộc chiến hiến pháp tiếp theo: giới hạn của quyền công dân theo nơi sinh
Cốt lõi của tranh chấp là quyền công dân sinh ra tại Mỹ có thể bị giới hạn bằng sắc lệnh hành pháp hay không. Các toà án cấp dưới đã nói rõ: theo điều khoản về quyền công dân thuộc Tu chính án thứ 14, hầu như tất cả những người sinh ra trên đất Mỹ đều là công dân nước này, trừ trường hợp không thuộc thẩm quyền tài phán như con các nhà ngoại giao. Đó là nền tảng mà mọi nỗ lực bóp hẹp quyền này sẽ phải đối mặt. Một câu nói đáng ghi nhớ ở đây là: “Hầu như tất cả những người sinh ra trên đất Mỹ đều là công dân nước này”.
Sắc lệnh mới có thể được ủng hộ bởi những người xem du lịch sinh con Mỹ là “kẽ hở” cần bịt, nhưng câu hỏi lớn hơn là: nếu hành pháp hôm nay có thể tự ý loại trừ một nhóm khỏi quyền công dân theo nơi sinh, ngày mai giới hạn đó có thể mở rộng đến đâu. Cuộc chiến pháp lý chắc chắn sẽ tiếp diễn, và nhiều khả năng lại quay về Toà án Tối cao. Cho đến khi đó, người dân và giới luật gia sẽ phải quyết định liệu việc siết du lịch sinh con có đáng để đánh đổi một tiền lệ nguy hiểm cho chính cấu trúc quyền công dân Mỹ hay không.
