Điểm nghẽn của vốn xanh Việt Nam: Không thiếu tiền, thiếu hạ tầng tài chính
Vốn xanh Việt Nam được hiểu là các dòng tiền trong nước và quốc tế tài trợ cho dự án giảm phát thải, thích ứng khí hậu và chuyển đổi xanh, nhưng chỉ được coi là hữu ích khi đi kèm một hệ sinh thái hạ tầng tài chính xanh đủ chuẩn, giúp các dự án trở thành tài sản đầu tư minh bạch, an toàn và thu hút nhà đầu tư dài hạn. Trong lộ trình Net Zero 2050, Việt Nam ước tính phải huy động lượng vốn rất lớn, song tại Hội nghị Tài chính xanh Việt Nam 2026, các chuyên gia nhất quán rằng câu chuyện không nằm ở sự thiếu hụt dòng vốn quốc tế, mà ở năng lực hấp thụ vốn yếu của nền kinh tế. Nói thẳng, chúng ta đang đứng trước một “nghịch lý xanh”: tiền sẵn sàng nhưng cửa ngõ tài chính lại chưa đủ rộng và đủ chuẩn để đón nhận.
700 tỷ USD cho Net Zero 2050: Nhu cầu khổng lồ, dòng vốn quốc tế vẫn đi vòng
Cam kết Net Zero 2050 đặt Việt Nam vào một lộ trình chuyển đổi xanh tham vọng, với nhu cầu vốn được ước tính ở mức khoảng 700 tỷ USD cho toàn quá trình dài hạn. Riêng đến năm 2040, các báo cáo khí hậu và phát triển cho thấy Việt Nam cần thêm lượng vốn tương đương 6% GDP mỗi năm để đầu tư vào hạ tầng chống chịu và giảm phát thải. Một phần đáng kể trong đó được kỳ vọng đến từ khu vực tư nhân thông qua tín dụng, trái phiếu và cổ phiếu mang tính bền vững. Thế nhưng, thay vì chảy trực tiếp vào các dự án chuyển đổi xanh, vốn xanh quốc tế hiện chủ yếu đi theo con đường cho vay lại (on-lending) thông qua các tổ chức tín dụng trong nước. Điều này biến hệ thống ngân hàng thành “trạm trung chuyển” bắt buộc, vừa làm chậm tốc độ giải ngân, vừa giới hạn quy mô dòng vốn quốc tế có thể tiếp cận được các dự án chiến lược.
Khi dự án Việt Nam chưa đủ hấp dẫn: rủi ro, dữ liệu và cấu trúc tài chính
Tại sao vốn xanh quốc tế sẵn có nhưng vẫn đứng ngoài nhiều dự án chuyển đổi xanh? Các nhà đầu tư quốc tế và đơn vị đánh giá dự án đã nói thẳng: thị trường Việt Nam đang thiếu các dự án đủ tiêu chuẩn để huy động vốn, nguồn vốn dồi dào nhưng khó giải ngân vì dự án không đáp ứng yêu cầu về tính khả thi kinh tế, minh bạch dữ liệu và cấu trúc tài chính an toàn. Một số dự án hạ tầng quy mô lớn, từ đường sắt đô thị đến năng lượng tái tạo, vẫn lệ thuộc nhiều vào quỹ đất và tài sản liên quan, hơn là một mô hình tài chính rõ ràng, chia sẻ rủi ro hợp lý. "Nguồn vốn dồi dào nhưng không thể giải ngân do dự án trong nước chưa đáp ứng được các yêu cầu về tính khả thi kinh tế, minh bạch dữ liệu và cấu trúc tài chính an toàn" là nhận định cho thấy thiếu sót không nằm ở thiện chí của nhà đầu tư, mà ở cách chúng ta chuẩn bị dự án.
Hạ tầng tài chính xanh yếu: on-lending không thể thay thế thị trường vốn hiện đại
Việc vốn xanh quốc tế vào Việt Nam chủ yếu qua kênh on-lending cho thấy hạ tầng tài chính xanh còn mỏng và thiếu chiều sâu. Khi chưa có cấu trúc dự án đủ chuẩn “bankable”, nhà đầu tư buộc phải dựa vào các tổ chức tín dụng trong nước như một tấm lọc rủi ro, khiến các dòng vốn trực tiếp vào dự án hạ tầng xanh và chuyển đổi khí hậu bị hạn chế. Trong khi đó, thị trường trong nước mới chỉ ở giai đoạn đầu của việc phát triển các công cụ tài chính bền vững; trái phiếu xanh, trái phiếu hạ tầng, trái phiếu chuyển đổi hay trái phiếu xanh dương vẫn còn khá nhỏ so với nhu cầu. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có một chính sách đơn lẻ nào tạo nên thị trường tài chính xanh; thành công chỉ đến khi chiến lược phát triển, khung pháp lý, bộ phân loại xanh, cơ chế công bố thông tin và nguồn dự án chất lượng được triển khai đồng bộ. Việt Nam, đến nay, mới chỉ bước được vài bước đầu của hành trình đó.
Khơi thông dòng vốn xanh trực tiếp: từ Green Capital Conversion Hub đến cải cách thể chế
Muốn chuyển từ mô hình on-lending sang thu hút dòng vốn quốc tế trực tiếp, Việt Nam phải đối diện thẳng với bài toán hạ tầng tài chính xanh. Các chuyên gia đã nhấn mạnh: giải pháp cốt lõi là xây dựng một hạ tầng tài chính hoàn chỉnh gồm khung pháp lý rõ ràng, dữ liệu ESG minh bạch, cơ chế chia sẻ rủi ro, chuẩn hóa dự án và hình thành thị trường thứ cấp cho tài sản xanh. Một sàn giao dịch chứng khoán quốc tế dự kiến ra mắt trong năm tới cùng kế hoạch xây dựng Green Capital Conversion Hub được kỳ vọng sẽ chuyển hóa nhu cầu chuyển đổi xanh thành tài sản đầu tư có thể đo lường, bảo lãnh và huy động vốn xuyên biên giới. Tầm nhìn trở thành trung tâm tài chính xanh và chuyển đổi của các thị trường mới nổi vào năm 2030 là tham vọng hợp lý, nhưng chỉ có thể thành hiện thực nếu cải cách thể chế, nâng chất lượng dự án và mở rộng hạ tầng dữ liệu được tiến hành một cách kiên định. Khi đó, chuyển đổi xanh sẽ không còn là khẩu hiệu, mà là cơ hội đầu tư rõ ràng cho dòng vốn quốc tế.
