Làn sóng dự án đô thị Bắc Ninh: cú nước rút trước khi lên đô thị trung ương
Làn sóng dự án đô thị Bắc Ninh là chuỗi dự án quy mô lớn về khu đô thị, khu công nghiệp và nhà ở xã hội được khởi công và trình phê duyệt đồng loạt, với tổng vốn hàng chục nghìn tỷ đồng, nhằm tái cấu trúc không gian đô thị – công nghiệp trong bối cảnh địa phương chuẩn bị trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, hướng tới mô hình đô thị hiện đại, thông minh và gắn với hạ tầng sân bay, cảng.
Trọng tâm của đợt phát triển hạ tầng Bắc Ninh lần này là hai mũi: một bên là khu đô thị hỗn hợp phía Nam sông Đuống quy mô 4.622 ha, tổng vốn khoảng 309.954 tỷ đồng; bên kia là Khu đô thị mới phía Tây Bắc TP Bắc Ninh – Khu 1, diện tích gần 269 ha với tổng mức đầu tư hơn 40.000 tỷ đồng do liên danh Vingroup đại diện thực hiện. Không phải ngẫu nhiên các dự án này được đẩy lên đúng thời điểm địa phương chuẩn bị bước sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 20/9. Bắc Ninh đang gửi đi thông điệp rõ ràng: họ muốn bước vào “câu lạc bộ” đô thị trung ương không chỉ bằng quyết định hành chính, mà bằng hạ tầng hữu hình.
Vingroup khu đô thị 269 ha: mảnh ghép chiến lược ở cửa ngõ Tây Bắc
Trong loạt dự án đô thị Bắc Ninh, Khu đô thị mới phía Tây Bắc TP Bắc Ninh – Khu 1 là đòn bẩy trực diện nhất lên diện mạo đô thị cốt lõi. Dự án gần 269 ha, tổng mức đầu tư khoảng 40.125–41.270 tỷ đồng, dân số dự kiến khoảng 33.000 người. Đây không chỉ là một khu ở mới; nó mở thêm quỹ đất đô thị lớn ở cửa ngõ phía Tây Bắc, tiếp giáp sông Cầu với tuyến đê bao quanh hai phía. Bắc Ninh đang đặt cược rằng một khu đô thị mới, đồng bộ, sẽ nâng chuẩn sống và chuẩn quy hoạch cho cả vùng lõi.
Liên danh nhà đầu tư có Vingroup làm đại diện, cùng các doanh nghiệp Thanh Bình, Phú Thọ Land và Cuộc Sống Mới. Sự hiện diện của một tập đoàn đã quen với mô hình đại đô thị cho thấy Bắc Ninh muốn “nhảy cóc” lên chuẩn đô thị hoàn chỉnh, thay vì cải tạo nhỏ giọt. Dự án được chia thành ba phân khu A1, A2 và A3; riêng sản phẩm thấp tầng đã lên tới khoảng 4.222 căn liền kề và biệt thự. Một câu dễ trích dẫn ở đây là: “Dự án có quy mô gần 269 ha, tổng mức đầu tư khoảng 41.270 tỷ đồng, dân số khoảng 33.000 người”.
Khu đô thị hỗn hợp phía Nam sông Đuống: tham vọng đại đô thị gắn sân bay Gia Bình
Nếu khu Tây Bắc là bước đi mang tính “vitrin” cho trung tâm, thì Khu đô thị hỗn hợp phía Nam sông Đuống là nước cờ dài hơi cho cả không gian vùng mới. Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng xem xét chủ trương đầu tư dự án này, diện tích sử dụng đất khoảng 4.622 ha, dự kiến chuyển mục đích khoảng 2.900 ha đất trồng lúa hai vụ, với quy mô dân số khoảng 510.500 người và tổng vốn khoảng 309.954 tỷ đồng. Đây là một đại đô thị đúng nghĩa, gắn với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, hướng tới phát triển khu đô thị xanh, sinh thái, thông minh và thích ứng biến đổi khí hậu.
Mục tiêu của dự án rất rõ: cung cấp nhà ở, dịch vụ, thương mại, văn hóa, du lịch, thể thao và văn phòng cho lực lượng chuyên gia và người lao động xây dựng, vận hành sân bay Gia Bình. Nói cách khác, Bắc Ninh chọn cách đi thẳng vào mô hình đô thị – sân bay (aerotropolis) để không tụt lại so với vùng động lực khác. Tiến độ dự kiến kéo dài 10 năm, hoàn thành toàn bộ đầu tư xây dựng, nghiệm thu đưa vào sử dụng trong giai đoạn từ quý I/2031 đến quý IV/2036. Đây là không gian thử nghiệm cách Bắc Ninh quản lý chuyển đổi đất lúa sang đất đô thị, một bài toán nhạy cảm về xã hội và ngân sách.
Song song đô thị – khu công nghiệp – nhà ở xã hội: nền hạ tầng của một thành phố trực thuộc Trung ương
Điều đáng nói là các dự án đô thị Bắc Ninh không đứng một mình. Cùng ngày 16/9, địa phương dự kiến khởi công tổng cộng 5 dự án: ngoài khu đô thị liên danh Vingroup còn có 3 khu công nghiệp và 1 dự án nhà ở xã hội. Đây là cách Bắc Ninh gắn phát triển hạ tầng Bắc Ninh với chiến lược “ba chân”: đô thị – công nghiệp – an sinh. Nhiều khu công nghiệp mới có diện tích từ gần 149 ha tới hơn 196 ha, với mục tiêu tạo thêm quỹ đất sản xuất và thu hút đầu tư.
Ở chiều phúc lợi, dự án nhà ở xã hội tại Khu đô thị mới Phượng Hoàng, phường Tiền Phong, được xây trên diện tích hơn 3 ha với tổng vốn khoảng 1.995 tỷ đồng, cung cấp khoảng 1.660 căn hộ sau khi hoàn thành. Như vậy, khi Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 20/9 với diện tích 4.713 km2, dân số 3,99 triệu người, họ không chỉ có thêm danh xưng mà còn đang đồng thời mở rộng quỹ đất đô thị, phát triển hạ tầng khu công nghiệp và bổ sung nguồn cung nhà ở xã hội. Cách làm này cho thấy tầm nhìn: không có đô thị trung ương nào bền nếu thiếu nền sản xuất và chỗ ở cho người thu nhập trung bình – thấp.
Cơ hội và rủi ro: Bắc Ninh có đang “chạy nhanh hơn sức chịu đựng”?
Đặt cạnh nhau, Vingroup khu đô thị 269 ha ở Tây Bắc, đại dự án Nam sông Đuống 4.622 ha và loạt khu công nghiệp, nhà ở xã hội khiến bức tranh Bắc Ninh trông như một công trường khổng lồ. Về cơ hội, đây là cơ sở để nâng cấp chất lượng đô thị và sức hấp dẫn đầu tư, nhất là khi địa phương cần khẳng định vị thế trong vai trò thành phố trực thuộc Trung ương. Về rủi ro, áp lực lớn nhất nằm ở giải phóng mặt bằng, chuyển đổi gần 2.900 ha đất lúa, quản lý tài chính – đất đai và tránh “bong bóng” bất động sản ăn theo các dự án đô thị Bắc Ninh.
Bộ Tài chính đã yêu cầu tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện về quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất và giám sát chặt chẽ việc huy động vốn, tránh thất thu ngân sách và tranh chấp khiếu kiện. Điều này cho thấy trung ương đã lường trước các điểm nóng tiềm tàng. Việc Bắc Ninh có biến cú bơm hơn 90.000 tỷ đồng vào hạ tầng thành bệ phóng phát triển hay thành gánh nặng nợ và xung đột đất đai sẽ phụ thuộc vào khả năng điều phối giữa nhà nước – doanh nghiệp – người dân. Nhưng ít nhất, một điều đã rõ: Bắc Ninh không muốn lên thành phố trực thuộc Trung ương trong tư thế “thành phố nhỏ”, mà trong vai trò một nút đô thị – công nghiệp – hàng không mới của vùng.
