Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc năng lượng tái tạo
Năng lượng tái tạo Việt Nam là chiến lược phát triển đồng thời thủy điện và điện gió, nhằm bổ sung nguồn cung sạch, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đáp ứng nhu cầu điện tăng nhanh và tạo việc làm cho địa phương thông qua các dự án quy mô vừa và lớn có lộ trình đấu nối rõ ràng vào lưới điện quốc gia. Hai dự án mới ở Điện Biên và Vĩnh Long thể hiện rất rõ lựa chọn này: từng bước tăng công suất điện năng lượng theo kiểu “gối đầu” về thời gian, trong đó điện gió vào trước để giải tỏa áp lực ngắn hạn, thủy điện đi sau để gia cố nền tảng an ninh năng lượng vùng miền. Cách làm này đáng ủng hộ, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: liệu quy mô 10MW thủy điện và 128MW điện gió có đủ tham vọng trước áp lực chuyển dịch xanh hay không?
Nhà máy thủy điện mới Na Phát: nhỏ về công suất, quan trọng về chiến lược
Sáng 20/9, tại bản Suối Lư, xã Na Son, Công ty Cổ phần Thủy điện Na Phát phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức lễ động thổ Dự án Thủy điện Na Phát. Dự án có công suất thiết kế 10MW, sản lượng điện trung bình dự kiến khoảng 30,15 triệu kWh/năm, sử dụng diện tích đất hơn 38ha. Về kỹ thuật, đây là công trình đập bê tông trọng lực, tuyến kênh dẫn khoảng 900m, hầm dẫn nước dài hơn 3,5km và nhà máy với 2 tổ máy, trạm phân phối điện áp 35kV. Theo kế hoạch, nhà máy thủy điện mới này sẽ hoàn thành và phát điện trong quý IV/2028. Dù công suất không lớn, Thủy điện Na Phát được kỳ vọng bổ sung nguồn điện cho hệ thống miền Bắc và khai thác hiệu quả tiềm năng thủy điện của Điện Biên, đồng thời tạo thêm việc làm và nguồn thu ngân sách cho địa phương. Câu chuyện chính ở đây không phải “bao nhiêu MW”, mà là thông điệp: Việt Nam không bỏ thủy điện, mà chuyển sang mô hình thủy điện vừa và nhỏ, gắn với phát triển vùng.
Cụm điện gió ven biển 128MW: công suất tuabin lớn nhất Đông Nam Á
Chỉ một ngày sau lễ động thổ Na Phát, tuabin EN-226/8.X MW đầu tiên đã được lắp đặt tại cụm dự án điện gió ven biển tổng công suất 128MW ở Vĩnh Long, gồm Nhà máy điện gió V1-3 giai đoạn II và V1-5, V1-6 giai đoạn II của một tập đoàn năng lượng. Đây là nhóm cụm điện gió Đông Nam Á ven bờ có công suất đơn tuabin thuộc loại lớn nhất khu vực. Tổng cộng 16 tuabin sẽ được lắp đặt trong một chiến dịch liên tục, với tuabin đầu tiên hoàn tất trong chưa đầy 7 ngày và tuabin thứ hai trong chưa đầy 5 ngày. Cụm 128MW dự kiến cung cấp khoảng 350 triệu kWh mỗi năm cho lưới điện, tương đương nhu cầu điện của hàng trăm nghìn hộ gia đình. Hai dự án thành phần đặt tại phường Trường Long Hòa (48MW) và xã Long Hữu (80MW), cùng chung mục tiêu đấu nối, đưa vào vận hành thương mại trong quý IV/2026. Câu nói đáng chú ý là: "Với tổng công suất 128MW, cụm dự án dự kiến cung cấp khoảng 350 triệu kWh điện mỗi năm".
Tác động lên lưới điện và người tiêu dùng: thêm nguồn nhưng chưa đủ tạo cú đột phá
Nếu nhìn riêng lẻ, 10MW thủy điện và 128MW điện gió không phải con số khiến thị trường điện choáng ngợp. Nhưng khi đặt trong bối cảnh năng lượng tái tạo Việt Nam còn gặp nhiều ràng buộc về hạ tầng truyền tải, cơ chế giá và thủ tục, việc hai dự án này có mốc thời gian rõ ràng (quý IV/2026 cho điện gió, quý IV/2028 cho thủy điện) trở nên đáng giá như những “điểm sáng chắc chắn” trong tương lai gần. Về phía người dân, tác động rõ nhất là tăng độ tin cậy cung cấp điện tại miền Bắc nhờ nhà máy thủy điện mới, và thêm 350 triệu kWh mỗi năm từ cụm điện gió cho khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Các dự án cũng tạo thêm việc làm và nguồn thu ngân sách địa phương, thay vì chỉ nằm trên giấy. Dù chưa tạo cú đột phá công suất điện năng lượng toàn quốc, chúng góp một lớp nền quan trọng cho quá trình giảm dần nhiệt điện than và điều chỉnh cơ cấu nguồn.
Kết luận: Tăng công suất từng bước để kịp xu hướng xanh khu vực
Điểm đáng khen của hai dự án là cách thiết kế thời điểm đưa vào vận hành: cụm điện gió 128MW vào quý IV/2026, nhà máy thủy điện Na Phát vào quý IV/2028. Sự “gối nhịp” này giúp lưới điện quốc gia liên tục nhận thêm công suất điện năng lượng sạch, thay vì phụ thuộc vào một vài dự án khổng lồ dễ chậm tiến độ. Tuy vậy, nếu Việt Nam muốn giữ vị trí cạnh tranh trong cuộc chuyển dịch xanh của Đông Nam Á, quy mô các dự án tương lai phải lớn hơn, đồng thời cải thiện nhanh lưới truyền tải để thực sự hấp thụ được nguồn tái tạo. Kết luận thẳng thắn: Na Phát và cụm điện gió Vĩnh Long là bước đi đúng, nhưng mới là bước khởi động. Chiến lược năng lượng tái tạo Việt Nam cần thêm những “cú nước rút” ở cấp độ gigawatt, song song với các dự án vừa và nhỏ, để đảm bảo vừa kịp nhu cầu người dùng, vừa tiệm cận các cam kết khí hậu khu vực.
