Nhà ga hành khách Long Thành: từ đại công trường đến cửa ngõ hàng không mới
Nhà ga hành khách sân bay Long Thành là công trình trung tâm của Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1, hiện đang bước vào giai đoạn hoàn thiện khẩn trương cuối cùng với mục tiêu chuyển từ một đại công trường ngổn ngang vật liệu thành một nhà ga hiện đại, tích hợp công nghệ cao, đủ điều kiện vận hành thử các quy trình làm thủ tục, xử lý hành lý và phục vụ hành khách từ đầu tháng 10.
Điểm đáng nói ở giai đoạn này không chỉ là tốc độ thi công, mà là sức ép phải biến tiến độ trên giấy thành những trải nghiệm vận hành cụ thể. Nhịp độ tại nhà ga hành khách đang tăng lên từng ngày, khi các khoảng không rộng lớn trước đây còn ngổn ngang vật liệu dần được phủ kín bởi các hạng mục thiết bị phục vụ khai thác. Điều đó cho thấy sân bay Long Thành đã đi qua giai đoạn xây thô và bắt đầu bước vào bài kiểm tra khó hơn: liệu công trình có vận hành trơn tru như kỳ vọng hay không.
Tiến độ gói thầu 5.10: con số cao nhưng phần việc còn khó
Theo Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), đến cuối tháng 9, gói thầu 5.10 thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình nhà ga hành khách đạt khoảng 80% giá trị hợp đồng, trong đó phần xây dựng và hoàn thiện đạt khoảng 83%, hệ thống điện khoảng 94% và thiết bị nhà ga hơn 70%. Những con số này đủ tạo cảm giác yên tâm về tiến độ tổng thể, nhưng đồng thời hé lộ một thực tế: phần khó nhất lại nằm ở chỗ còn lại, nơi đòi hỏi tích hợp hệ thống đồng bộ chứ không chỉ đổ bê tông hay lắp khung thép.
Phần khối lượng còn lại tập trung vào hoàn thiện kiến trúc, hệ thống cơ điện, phòng cháy chữa cháy, công nghệ thông tin – truyền thông và lắp đặt thiết bị công nghệ. Đây là những hạng mục vốn ít khi gây ấn tượng bằng những hình ảnh hoành tráng, nhưng lại quyết định mức độ an toàn, ổn định, và khả năng xử lý sự cố của toàn bộ nhà ga hành khách. Việc 4 gói thầu thuộc đường găng tiến độ đều liên quan chặt chẽ đến mặt bằng, hạ tầng, thiết bị và trình tự thi công cho thấy sân bay Long Thành đang bước vào giai đoạn mà mọi sai số nhỏ đều có thể kéo chậm cả dự án.
Công nghệ và trải nghiệm hành khách: Long Thành đặt cược vào tự phục vụ
Nhìn từ bên trong, sân bay Long Thành không còn là một khung bê tông trống trải mà đã hé lộ hình hài của một nhà ga hành khách được thiết kế xoay quanh trải nghiệm người dùng. Tại khu vực làm thủ tục, hệ thống quầy đã được lắp đặt đồng bộ, phía trên xuất hiện bảng chỉ dẫn “Quầy gửi hành lý tự phục vụ – Self Bag Drop”, giúp hành khách gửi hành lý nhanh hơn và giảm thời gian chờ đợi. Các quầy check-in gần như đã hoàn chỉnh, bên cạnh đó là khu vực quầy gửi hành lý tự phục vụ – một trong những điểm nhấn công nghệ dự kiến áp dụng tại sân bay Long Thành.
Theo phương án vận hành, hành khách sẽ được tiếp cận nhiều công nghệ mới, gồm check-in bằng sinh trắc học, tự gửi hành lý và thực hiện một số thủ tục theo phương thức tự phục vụ. Đây là sự dịch chuyển từ mô hình nhà ga dựa vào nhân lực sang mô hình nhà ga dựa vào dữ liệu và tự động hóa. Nếu vận hành thử cho thấy hệ thống băng chuyền và thiết bị xử lý hành lý – vốn đang được lắp đặt và đấu nối dở dang – hoạt động ổn định, Long Thành có cơ hội trở thành chuẩn mới về cách một nhà ga hành khách Việt Nam phục vụ lượng lớn khách mà không khiến họ phải xếp hàng kéo dài.
Kiến trúc hoa sen và bài toán đồng bộ toàn sân bay
Từ bên ngoài, nhà ga hành khách sân bay Long Thành đã cơ bản hình thành rõ nét, với thiết kế cách điệu hình cánh hoa sen kết nối với hệ thống đường lăn, sân đỗ, đường cất hạ cánh và tháp không lưu, tạo nên diện mạo đồng bộ của một sân bay quy mô lớn. Đây là lựa chọn kiến trúc mang tính biểu tượng, nhưng tính biểu tượng sẽ vô nghĩa nếu bên trong, các hệ thống kỹ thuật – từ thang cuốn, thang máy đến chiếu sáng và MEPF – không hoàn thành đúng chuẩn và đúng tiến độ.
Thực tế, nhà ga hành khách chỉ là một trong 16 gói thầu xây lắp chính của Dự án thành phần 3, với tổng giá trị thực hiện lũy kế đến khoảng 80%. Trong khi gói nhà ga đạt mức 80%, một số gói khác như nhà ga hàng hóa số 1 hay nhà để xe vẫn cần tăng tốc mạnh về khối lượng. Điều này đặt ra thách thức về đồng bộ: kiến trúc hoa sen có thể đẹp khi nhìn từ trên cao, nhưng trải nghiệm sân bay Long Thành sẽ được quyết định bởi việc hành khách di chuyển, gửi – nhận hành lý, trung chuyển giữa nhà ga, bãi đỗ và nhà để xe có liền mạch hay bị đứt đoạn.
Vận hành thử từ đầu tháng 10: phép thử cho tham vọng cửa ngõ hàng không mới
Những ngày cuối tháng 9, công trường nhà ga hành khách sân bay Long Thành bước vào giai đoạn hoàn thiện khẩn trương, chuẩn bị cho vận hành thử dự kiến từ đầu tháng 10. Tại khu vực mái trung tâm – được ví như “trái tim” của nhà ga – công nhân phải tranh thủ từng khoảng thời gian để làm đến đâu, kiểm tra và bàn giao đến đó, nhằm tạo điều kiện cho các bộ phận phía sau lắp đặt và kiểm tra hệ thống một cách đồng bộ. Đây không chỉ là cuộc chạy đua với lịch trình, mà là bước chuyển tâm lý: từ xây dựng sang vận hành.
Theo kế hoạch, sân bay Long Thành sẽ vận hành thử trong các tháng 9–11 và khai thác thương mại từ ngày 1/12/2026. Trước mốc này, giai đoạn vận hành thử đầu tháng 10 sẽ là phép thử quan trọng cho toàn bộ lựa chọn thiết kế, công nghệ và tổ chức thi công suốt thời gian qua. Nếu các hệ thống băng chuyền hành lý, quầy tự phục vụ, cơ điện và phòng cháy chữa cháy hoạt động trơn tru, Long Thành có cơ hội chứng minh rằng một nhà ga hành khách Việt Nam có thể vừa mang bản sắc kiến trúc hoa sen, vừa đạt chuẩn vận hành hiệu quả của một sân bay quốc tế mới.
