Nhà ga 35.000 tỷ bước vào nước rút: vì sao giai đoạn hoàn thiện lại quyết định?
Nhà ga hành khách tại sân bay Long Thành là tổ hợp hạ tầng trung tâm của giai đoạn 1 dự án, được đầu tư hơn 35.000 tỷ đồng và đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng với trọng tâm là lắp đặt thiết bị công nghệ, hoàn thiện kiến trúc, cơ điện và kiểm tra vận hành thử trước khi đưa vào khai thác thương mại, qua đó định hình cách hành khách trải nghiệm một sân bay quốc tế mới trong những năm tới.
Điểm quan trọng lúc này không còn là những khối bê tông hay kết cấu thép, mà là việc nhà ga hành khách có vận hành trơn tru hay không khi sân bay Long Thành bước vào giai đoạn thử nghiệm. Cảng hàng không quốc tế Long Thành đang bước vào giai đoạn nước rút trước thời điểm vận hành thử, buộc Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) phải dồn lực cho gói thầu 5.10 – nhà ga hành khách, gói thầu có phạm vi phức tạp và trực tiếp quyết định khả năng hoạt động của toàn sân bay. Đây là thời điểm mọi sai số phải lộ diện, được chỉnh sửa trước khi hành khách xuất hiện.
Bên trong nhà ga: kiến trúc cánh sen và lớp công nghệ đang dần lộ diện
Nhìn từ bên ngoài, nhà ga sân bay Long Thành đã bớt dáng dấp công trường thô, nhưng câu chuyện thú vị nằm ở bên trong, nơi kiến trúc và công nghệ đang đan vào nhau. Hệ mái lấy sáng với các tấm kính skylight được lắp đặt trên thân và các cánh nhà ga, đưa ánh sáng tự nhiên tràn vào không gian bên trong, giúp nhà ga rộng và thoáng hơn. Ngay bên dưới, hệ trần nhôm áp mái lấy sáng gần 10.000 m2 đã cơ bản hoàn thành, với đường nét uốn lượn gợi hình nhụy và cánh sen, biến nhà ga thành một biểu tượng thị giác, chứ không chỉ là một khối công trình khô cứng.
Song song với kiến trúc, lớp "nội tạng" công nghệ đang được lắp vào. Tại khu vực trung tâm và phía tây nhà ga, công nhân đang hoàn thiện quầy làm thủ tục, cầu thang cuốn, hệ thống thiết bị và công nghệ. Những đường dây điện, tủ điều khiển, cảm biến phòng cháy chữa cháy, hệ thống cơ điện, công nghệ thông tin… là phần hành khách ít thấy, nhưng chính là yếu tố quyết định xem Long Thành có đạt chuẩn một nhà ga hành khách hiện đại hay dừng lại ở mức "đẹp mà chưa tiện".
Quầy check-in, băng chuyền hành lý và công nghệ tự phục vụ: trải nghiệm mới sẽ ra sao?
Điểm khác biệt được kỳ vọng lớn nhất tại sân bay Long Thành nằm ở phương án vận hành: nhiều công nghệ mới cho phép hành khách tự check-in bằng sinh trắc học, tự gửi hành lý và thực hiện một số thủ tục theo hình thức tự phục vụ. Nếu triển khai đúng, quầy check-in truyền thống sẽ bớt cảnh xếp hàng dài, còn khu vực gửi hành lý trở thành nơi hành khách chủ động giao nhận với hệ thống băng chuyền thông minh. Nhà ga mới sẽ có nhiều trang thiết bị hiện đại, trong đó hệ thống băng chuyền và thiết bị xử lý hành lý đang được hoàn thiện.
Đây không chỉ là câu chuyện "lắp cho đủ" các máy tự làm thủ tục, mà là thay đổi thói quen di chuyển đường hàng không của người Việt. Công nghệ tự phục vụ nếu vận hành tốt sẽ giảm áp lực lên nhân sự mặt đất, cho phép nhà ga hành khách phục vụ nhiều chuyến bay hơn với cùng nguồn lực. Nhưng đi kèm là bài toán: Long Thành phải đảm bảo hệ sinh trắc học bảo vệ dữ liệu người dùng, hệ thống băng chuyền hành lý hoạt động ổn định và giao diện tự phục vụ đủ thân thiện để người lần đầu đi máy bay cũng không bối rối.
Tiến độ tăng tốc: những con số phía sau cuộc chạy nước rút
Ở giai đoạn này, mỗi phần trăm tiến độ là cả một áp lực. Theo cập nhật, đến cuối tháng 9, gói thầu 5.10 xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga đạt khoảng 77-80% giá trị hợp đồng, phần xây dựng và hoàn thiện khoảng 83%, hệ thống điện 90-94%, thiết bị nhà ga hơn 70%. Khối lượng còn lại tập trung vào hoàn thiện kiến trúc, hệ thống cơ điện, phòng cháy chữa cháy, công nghệ thông tin và lắp đặt thiết bị. Đây là nhóm hạng mục vốn dễ phát sinh lỗi nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn đến vận hành.
Đáng chú ý, sân bay Long Thành không chỉ hoàn thiện nhà ga hành khách mà còn toàn bộ nền hạ tầng bay. Gói thầu 4.6 về đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ tàu bay và các công trình khác đạt gần 99% giá trị hợp đồng, riêng khu vực sân đỗ đã hoàn thành 100%, các hạng mục còn lại đang được hoàn thiện. Cùng với nhà ga, các hạng mục khác thuộc dự án thành phần 3 cũng được đẩy nhanh, với tổng giá trị thực hiện 16 gói thầu xây lắp chính đến tháng 9 đạt hơn 80%. Nói thẳng, nếu phần "đường băng" đã sẵn sàng mà nhà ga không kịp nhịp, toàn bộ kế hoạch vận hành thử sẽ bị xáo trộn.
Từ vận hành thử đến khai thác thương mại: Long Thành còn phải chứng minh điều gì?
Kế hoạch hiện tại là tham vọng nhưng rõ ràng: sân bay Long Thành sẽ vận hành thử trong các tháng 9-11 và hướng tới khai thác thương mại từ ngày 1/12, tức cuối năm. Trong giai đoạn nước rút, ACV cho biết sẽ tiếp tục tăng cường nguồn lực tại công trường, kiểm soát tiến độ theo từng khu vực và mốc công việc, đồng thời đẩy mạnh điều phối giữa các gói thầu. Nói cách khác, vận hành thử không phải lễ khánh thành, mà là cuộc "thi tốt nghiệp" cho toàn hệ thống hạ tầng và công nghệ sân bay Long Thành.
Với người dùng phổ thông, điều mong đợi là một nhà ga hành khách sáng sủa, di chuyển dễ hiểu, công nghệ không làm khó mà hỗ trợ hành trình. Nhưng sự kỳ vọng đó chỉ thành hiện thực nếu quá trình vận hành thử kịp phát hiện, sửa các điểm nghẽn – từ luồng di chuyển, biển chỉ dẫn, đến độ ổn định của hệ thống tự phục vụ. Long Thành đang nắm cơ hội trở thành hình mẫu sân bay mới, song cũng phải đối mặt với áp lực không nhỏ: bất kỳ trục trặc lớn nào trong giai đoạn đầu khai thác thương mại sẽ ảnh hưởng niềm tin và làm chậm nhịp phát triển của một dự án hạ tầng chiến lược.
