Đánh giá tiến bộ học sinh là gì và vì sao phải thay điểm số?
Đánh giá tiến bộ học sinh là cách nhìn vào sự phát triển theo thời gian của từng em về kiến thức, kỹ năng và phẩm chất, thay vì chỉ tập trung vào một con số điểm kiểm tra tại một thời điểm, qua đó coi trọng nỗ lực, quá trình học và tiềm năng tương lai hơn là khoảng cách hiện tại giữa các em trong cùng một lớp. Bước ngoặt này được nêu thẳng thắn trong phát biểu của Thủ tướng Lê Minh Hưng sáng 5/9 tại Lào Cai, khi ông dự lễ khai giảng năm học mới và khánh thành các trường phổ thông nội trú liên cấp ở các xã biên giới đất liền. Thủ tướng yêu cầu chuyển từ coi trọng điểm số sang đánh giá sự tiến bộ thực chất của từng học sinh, đồng thời kiên quyết khắc phục bệnh thành tích và giảm áp lực không cần thiết cho các em. Đây không phải là lời kêu gọi mang tính khẩu hiệu; nó là một lời cảnh báo rằng nếu giáo dục không thay đổi cách nhìn vào học sinh, mọi cải cách khác sẽ chỉ là hình thức.
Năm học 2026-2027: cải cách giáo dục bắt đầu từ cách đánh giá
Thông điệp về đánh giá tiến bộ học sinh không đứng riêng lẻ, mà gắn chặt với yêu cầu cải cách giáo dục 2026 mà Thủ tướng xem là năm đổi mới thực chất từ bên trong toàn ngành. Năm học 2026-2027 được ông nhấn mạnh là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, với mục tiêu tạo chuyển biến thực chất, đột phá mạnh mẽ trong giáo dục và đào tạo, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Năm học 2026 - 2027 phải là năm đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, từng người thầy, từng học sinh, sinh viên và toàn ngành Giáo dục". Đổi mới từ bên trong nghĩa là thay đổi tư duy dạy học, quản lý, phương pháp đánh giá học sinh chứ không chỉ xây thêm phòng học, mua thêm thiết bị. Nếu cách tính điểm mới vẫn xoay quanh một cột điểm số lạnh lùng, thì các nghị quyết đẹp trên giấy sẽ khó chạm vào đời sống lớp học.
Từ nuôi dưỡng tiềm năng đến chấm dứt phạt học sinh bằng điểm
Khi Thủ tướng nhắc lại câu "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia" và lời dặn "Vì lợi ích trăm năm phải trồng người", ông đang đặt trọng tâm vào tiềm năng chứ không phải bảng xếp hạng học lực. Từ đó, ông yêu cầu ngành giáo dục chuyển từ truyền thụ kiến thức đơn thuần sang phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực, và đánh giá sự tiến bộ thực chất của từng học sinh. Đây là một sự xoay trục rõ ràng: thay vì phạt học sinh vì khoảng cách với chuẩn bằng điểm thấp, nhà trường phải chủ động phát hiện, bồi dưỡng và phát huy tối đa tiềm năng, sở trường của từng em, đồng thời chấm dứt lối quản lý mang bệnh thành tích. Một hệ thống đánh giá tiến bộ tốt sẽ biến điểm kiểm tra thành công cụ phản hồi để học sinh hiểu mình đang ở đâu trên hành trình phát triển, thay vì trở thành chiếc tem "giỏi – yếu" gắn lên người các em. Nếu tiếp tục dùng điểm như chiếc roi, chúng ta đang đi ngược tinh thần nuôi dưỡng con người giỏi mà chính Chính phủ kêu gọi.
Nhà trường phải đổi vai: dạy điều người học cần, không chỉ điều mình có
Đánh giá tiến bộ không thể tồn tại trên nền một phương pháp dạy học cũ kỹ. Thủ tướng yêu cầu toàn ngành chuyển mạnh từ tư duy "dạy những gì mình có" sang "dạy những gì người học và đất nước cần", lấy người học làm trung tâm, nhà trường làm nền tảng, thầy cô giáo làm động lực, gia đình là điểm tựa và xã hội là nguồn lực đồng hành. Ông cũng chỉ rõ, giáo dục phải bảo đảm "học đi đôi với hành", "lý thuyết gắn liền với thực tiễn", "nhà trường gắn liền với xã hội" như tinh thần Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Điều này đòi hỏi phương pháp đánh giá học sinh phải đa dạng: theo dõi quá trình, sản phẩm học tập, sự tham gia, năng lực giải quyết vấn đề, chứ không chỉ là vài bài kiểm tra chuẩn hóa. Trong cách tính điểm mới, nếu có, điểm số nên là một phần trong bộ chỉ báo năng lực và sự tiến bộ, chứ không phải chiếc thước đo duy nhất. Nếu nhà trường không chấp nhận thay đổi cách dạy và cách đánh giá, khẩu hiệu "đổi mới từ bên trong" sẽ bị mắc kẹt ngay ở cửa lớp.
Không để khoảng cách địa lý và hoàn cảnh ngăn cản tiến bộ học sinh
Sự chuyển dịch sang đánh giá tiến bộ học sinh diễn ra song song với việc Chính phủ đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp ở các xã biên giới đất liền, được khánh thành đồng loạt sau hơn một năm triển khai. Gần 27 triệu học sinh, sinh viên cả nước bước vào năm học mới trong bối cảnh những mái trường khang trang nơi biên cương được hoàn thành, tạo điều kiện học tập và sinh hoạt tốt hơn cho các em. Thủ tướng nhấn mạnh, mỗi ngôi trường này không chỉ là công trình vật chất mà là điểm tựa của niềm tin và tương lai, để khoảng cách địa lý hay hoàn cảnh gia đình không ngăn cản ước mơ học tập, rèn luyện của học sinh. Tuy nhiên, nếu bên trong các trường mới ấy, thầy cô vẫn bị trói vào bảng điểm và thi cử nặng nề, hiệu quả thực sự sẽ bị hạn chế. Kết luận hợp lý là: đầu tư cơ sở vật chất chỉ có ý nghĩa khi đi cùng cải cách cách đánh giá và cách dạy, để mỗi học sinh – dù ở biên giới hay thành thị – được nhìn nhận qua hành trình tiến bộ của mình, không bị định nghĩa bằng một con số.
