Cầu Cần Giờ: mắt xích hạ tầng quyết định cho tham vọng siêu đô thị biển
Cầu Cần Giờ là dự án hạ tầng TP.HCM xây dựng một tuyến cầu đường dài khoảng 7,3 km vượt sông Soài Rạp, thiết kế 6 làn xe, nhằm thay thế phà Bình Khánh và rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm thành phố đến huyện Cần Giờ xuống còn 40–50 phút, đồng thời tạo trục kết nối trực tiếp với khu đô thị biển quy mô lớn và các tuyến cao tốc trong vùng. Điểm đáng nói của cầu Cần Giờ không chỉ là con số tổng mức đầu tư khoảng 10.668 tỷ đồng cho hợp phần xây dựng cầu, mà là vai trò của nó trong chiến lược phát triển siêu đô thị lấn biển và mở không gian phát triển về phía Nam. Một khi hoàn thành, tuyến này sẽ phá thế “qua sông lụy phà” đang kìm hãm tiềm năng kinh tế – du lịch của Cần Giờ, biến hạ tầng giao thông từ điểm nghẽn thành bệ phóng. Vấn đề đặt ra lúc này không phải là có làm hay không, mà là làm nhanh đến mức nào để bắt kịp nhịp mở rộng của siêu đô thị biển đang hình thành.
Thiết kế kỹ thuật cầu: bước tiến quan trọng nhưng không phải điểm về đích
Sau 8 tháng kể từ lễ động thổ ngày 15/1, hồ sơ thiết kế kỹ thuật cầu Cần Giờ đã được hoàn thiện trên cơ sở tiếp thu góp ý của Sở Xây dựng TP.HCM. Về mặt kỹ thuật, dự án đã đi qua một cột mốc lớn: từ nghiên cứu sơ bộ đến bộ hồ sơ đủ chi tiết để có thể triển khai thi công các hạng mục chính. Theo phương án nghiên cứu, cầu có tổng chiều dài khoảng 7,3 km, trong đó cầu chính dài gần 3 km, đường dẫn hơn 3,3 km cùng các cầu nhỏ vượt sông Chà, Tắc Sông Chà và rạch Mương Ngang; công trình được thiết kế với 4 làn xe cơ giới và 2 làn hỗn hợp, vận tốc thiết kế 80 km/h. Đây là cấu hình đủ tham vọng cho một tuyến kết nối chiến lược, không chỉ giải bài toán phà mà còn chuẩn bị cho lưu lượng tăng mạnh khi các dự án phát triển siêu đô thị hai bên đầu cầu đi vào vận hành. Tuy vậy, thiết kế kỹ thuật được chốt mới là một nửa bài toán; nửa còn lại nằm ở cấu trúc tài chính và cơ chế đất đai đang gây tranh luận.
Tái cấu trúc phương án tài chính: nút thắt chính trị – kinh tế của dự án
Cốt lõi căng thẳng của cầu Cần Giờ hiện nằm ở phương án tài chính, không phải ở kỹ thuật hay quyết tâm chính trị. Hội đồng thẩm định, trong cuộc họp ngày 14/8, yêu cầu hoàn chỉnh phương án tài chính theo hướng giao đất thành nhiều đợt, trái với đề xuất giao đất một lần sau khi ký hợp đồng BT của nhà đầu tư. Tổng mức đầu tư sơ bộ toàn bộ dự án cầu Cần Giờ hơn 13.201 tỷ đồng, trong đó hợp phần BT xây dựng cầu vào khoảng 10.668 tỷ đồng và nhà đầu tư dự kiến tự thu xếp khoảng 92% tổng nguồn vốn, phần vốn nhà nước thanh toán bằng quỹ đất. Đề xuất giao đất một lần cho thấy nhà đầu tư cần “đòn bẩy vốn” đủ lớn để vừa triển khai cầu, vừa bảo đảm kết nối đồng bộ với các công trình khác. Ngược lại, phương án giao đất nhiều đợt phản ánh sự thận trọng của cơ quan thẩm định trước rủi ro tài chính và tiến độ. Việc phải hoàn thiện lại báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 9, chỉ vì cách chia đất, cho thấy hạ tầng chiến lược ở TP.HCM đang chịu ràng buộc mạnh mẽ từ cơ chế tài chính công – tư.
Tác động tới người dân và tham vọng phát triển siêu đô thị biển
Hiện nay, kết nối Cần Giờ với nội đô TP.HCM chủ yếu dựa vào phà Bình Khánh; vào giờ cao điểm, lễ Tết, tuyến phà thường xuyên quá tải và trở thành nút tắc giao thông kéo dài. Điều này không chỉ làm mất thời gian mà còn khiến Cần Giờ khó hấp thụ dòng khách du lịch, dịch vụ và đầu tư ở quy mô lớn. Cầu Cần Giờ, nếu giữ được nhịp triển khai, sẽ thay thế tuyến phà này bằng một trục đường bộ liên tục, giảm thời gian đi lại xuống còn 40–50 phút. Song song với đó, cầu được đặt trong tầm nhìn mở rộng không gian phát triển về phía biển, kết nối trực tiếp với các tuyến như cao tốc Bến Lức – Long Thành qua nút giao Rừng Sác và hỗ trợ các dự án đô thị biển quy mô lớn đang được nghiên cứu. Nói cách khác, đây là cấu phần hạ tầng phải đi trước một nhịp so với phát triển siêu đô thị: chậm cầu là chậm cả chuỗi giá trị bất động sản, du lịch, dịch vụ gắn với biển. Người dân Cần Giờ, từ cư dân địa phương đến nhà đầu tư nhỏ, sẽ là bên chịu thiệt nếu nút thắt tài chính kéo dài vô thời hạn.
Những mốc tiếp theo: cần tốc độ tương xứng với tính chất cấp bách
Dù được xếp vào nhóm công trình cấp bách cần triển khai ngay và lựa chọn nhà đầu tư theo trường hợp đặc biệt, cầu Cần Giờ vẫn đang bị chi phối bởi thủ tục và đàm phán tài chính. Một phần diện tích đất công và mặt nước dự kiến được bàn giao từ cuối tháng 8 để triển khai thi công, trong khi công tác giải phóng mặt bằng được yêu cầu hoàn thành trước ngày 31/12. Nhà đầu tư khẳng định sẽ tiếp tục thực hiện các bước theo mốc thời gian đã được UBND TP.HCM chấp thuận, đồng thời cập nhật tiến độ phù hợp thực tế. Tuy nhiên, lịch tái thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 9 cho thấy dự án vẫn đang ở giai đoạn “tinh chỉnh thông số” hơn là thi công ồ ạt. Nếu thành phố muốn dùng cầu Cần Giờ như cú hích cho phát triển siêu đô thị biển, cần đối xử với tiến độ tài chính nghiêm ngặt như tiến độ kỹ thuật: rõ mốc, rõ trách nhiệm và ít không gian cho việc chậm trễ. Hạ tầng không thể vừa được gọi là cấp bách, vừa bị kéo dài bởi những tranh luận mà lẽ ra phải được tính toán từ ngày đầu.
