Hợp tác hàng hải Việt Nam – Nga: Bước ngoặt chiến lược mới
Hợp tác hàng hải Việt Nam Nga là định hướng chiến lược nhằm gắn kết vận tải biển, cảng biển, logistics, đóng tàu và nghiên cứu khoa học biển của hai nước, qua đó tạo nền tảng cho phát triển kinh tế biển bền vững và tăng cường kết nối thương mại dài hạn.
Trọng tâm của bước ngoặt này xuất phát từ cuộc tiếp Trợ lý Tổng thống, Chủ tịch Hội đồng Biển Liên bang Nga Nikolai Patrushev của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Moskva ngày 8/9, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Nga. Ở đây, lãnh đạo Việt Nam không chỉ nhắc lại Nga là đối tác quan trọng, tin cậy và là ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại, chiến lược phát triển của Việt Nam, mà còn đặt rõ yêu cầu: hợp tác biển phải trở thành một hướng mới có tính đột phá, chứ không chỉ là phần phụ của quan hệ truyền thống. Nói cách khác, biển được lựa chọn làm không gian thử nghiệm cho một mô hình hợp tác hiện đại, gắn chặt kinh tế với công nghệ và an ninh.
Từ định hướng đến chương trình: Vì sao phải “cụ thể hóa” 2026-2030?
Điểm đáng chú ý nhất trong thông điệp của Tổng Bí thư Tô Lâm là yêu cầu các cơ quan hai nước khẩn trương cụ thể hóa định hướng hợp tác biển giai đoạn 2026-2030 thành các chương trình, dự án có tính khả thi cao, tránh để các thỏa thuận chỉ dừng ở định hướng và chủ trương. Đây là cách đặt vấn đề rất thực tế: quan hệ đối tác chiến lược toàn diện không thể đo bằng tuyên bố, mà bằng những dự án có ngân sách, mốc tiến độ, chỉ số đánh giá rõ ràng.
Về bản chất, giai đoạn 2026-2030 là “cửa sổ thời gian” để hai nước thử nghiệm một trục hợp tác mới, nơi biển làm hạt nhân kết nối: vận tải, cảng biển, logistics, đóng tàu, nghiên cứu khoa học biển. Nếu không sớm chuyển các ý tưởng thành hợp đồng, liên doanh, trung tâm nghiên cứu và tuyến vận tải cụ thể, cơ hội này sẽ trôi qua. Lựa chọn ưu tiên hợp tác hàng hải Việt Nam Nga chính là cách Việt Nam chủ động thiết kế tương lai kinh tế biển của mình, thay vì phản ứng thụ động trước thay đổi của trật tự hàng hải khu vực.
Đóng tàu và công nghệ: Hợp tác để nâng cấp năng lực biển Việt Nam
Việt Nam chủ động đề xuất một trụ cột then chốt: hợp tác đóng tàu và công nghệ với Nga. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá Nga có nhiều kinh nghiệm, năng lực khoa học – công nghệ và cơ sở công nghiệp trong lĩnh vực đóng tàu, đồng thời đề nghị hai bên nghiên cứu khả năng hợp tác đóng mới, sửa chữa, bảo dưỡng tàu và chuyển giao công nghệ phù hợp với nhu cầu, điều kiện của Việt Nam.
Điểm then chốt ở đây không phải là mua thêm tàu, mà là nâng cấp năng lực nội tại của ngành công nghiệp biển Việt Nam thông qua chuyển giao công nghệ. Nếu được thiết kế tốt, các dự án đóng tàu và công nghệ có thể giúp Việt Nam từng bước làm chủ chuỗi giá trị: từ thiết kế, vật liệu, đóng mới đến bảo dưỡng đội tàu thương mại và dịch vụ. Nói cách khác, đây là lựa chọn ưu tiên đầu tư vào năng lực dài hạn, thay vì lệ thuộc vào nhập khẩu. Chiến lược này cũng mở đường cho việc liên kết các cơ sở đóng tàu với mạng lưới cảng biển và dịch vụ logistics Đông Nam Á, dù lộ trình cụ thể cần tiếp tục được hai bên bàn sâu hơn.
Vận tải biển chiến lược và vị thế logistics khu vực
Ở tầng kết nối, lãnh đạo Việt Nam đặt vận tải biển chiến lược vào nhóm ưu tiên hàng đầu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định hàng hải và giao thông vận tải là lĩnh vực có ý nghĩa trực tiếp đối với mục tiêu gia tăng thương mại và kết nối kinh tế giữa Việt Nam và Nga. Ông đề nghị hai bên nghiên cứu phát triển các tuyến vận tải biển hiệu quả, tăng cường kết nối giữa các cảng biển, doanh nghiệp vận tải và logistics hai nước nhằm giảm chi phí, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa.
Xét từ góc nhìn khu vực, nếu các tuyến vận tải biển hiệu quả được hình thành, Việt Nam có cơ hội định vị mình như một mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics Đông Nam Á, kết nối khu vực với Nga và rộng hơn là không gian Á – Âu. Sức nặng của hợp tác vận tải biển nằm ở chỗ nó vừa mang tính kinh tế – giúp hàng hóa đi nhanh hơn, chi phí thấp hơn – vừa mang tính địa chiến lược, khi các tuyến hải trình gắn liền với ảnh hưởng của mỗi quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Khoa học biển, an ninh hàng hải và thông điệp kết luận
Trụ cột mềm nhưng không kém phần quan trọng trong hợp tác hàng hải Việt Nam Nga là khoa học biển và an ninh hàng hải. Hai bên đánh giá cao truyền thống hợp tác khoa học, đặc biệt trong khuôn khổ Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga, và nhất trí mở rộng sang khoa học biển, hải dương học, đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường biển, ứng phó biến đổi khí hậu, vật liệu mới và các công nghệ phục vụ phát triển bền vững kinh tế biển.
Lãnh đạo hai nước cũng thống nhất tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, phối hợp bảo đảm an ninh, an toàn hàng hải, phòng chống tội phạm và các nguy cơ an ninh phi truyền thống trên biển, trên cơ sở pháp luật mỗi nước và luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982. Nhìn tổng thể, lộ trình 2026-2030 không chỉ là kế hoạch kỹ thuật, mà là phép thử cho khả năng Việt Nam biến vị thế quốc gia biển thành lợi thế chiến lược cụ thể. Thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta có dám ưu tiên thực sự cho các dự án đóng tàu và công nghệ, vận tải biển chiến lược và khoa học biển – thay vì dừng ở những câu chữ đẹp trong các tuyên bố chung.
