Đường sắt Việt Nam: Từ “mắt xích yếu” đến trụ cột hạ tầng vận tải hiện đại
Đường sắt Việt Nam hiện đang chuyển từ vị thế “mắt xích yếu” trong hệ thống hạ tầng vận tải sang vai trò trụ cột mới, thông qua chiến lược hợp tác giao thông đa phương với Nga, Hàn Quốc và Cộng hòa Séc, hướng tới xây dựng mạng lưới đô thị, liên vùng và công cộng sử dụng công nghệ xanh, tiêu chuẩn hiện đại và mức nội địa hóa cao. Thay vì cải tạo rời rạc, Việt Nam chọn đi thẳng vào mô hình hợp tác chiến lược, tận dụng chuyên môn quốc tế về quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật, phương tiện và quản lý vận hành. Đây là bước đi mang tính lựa chọn, không chỉ để xây thêm vài tuyến metro, mà để tái định nghĩa vai trò đường sắt trong cấu trúc phát triển đô thị, công nghiệp và chuyển đổi số.
Nga: Đối tác chiến lược cho đường sắt đô thị và hạ tầng thông minh
Ngày 13/8/2026, một đoàn công tác liên ngành do Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng dẫn đầu đã có các cuộc làm việc quan trọng tại Moskva và Saint Petersburg, tập trung vào giải pháp phát triển hệ thống đường sắt đô thị (metro) và mở rộng hợp tác toàn diện với địa phương, doanh nghiệp Nga. Điểm đáng chú ý là Hà Nội không chỉ tìm nguồn vốn, mà chủ động yêu cầu Bộ Giao thông Nga và Công ty Đường sắt Nga hỗ trợ xây dựng chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, thiết kế, tích hợp công nghệ, đào tạo nhân lực và ứng dụng AI/Big Data trong quản lý giao thông. Hà Nội mời doanh nghiệp Nga tham gia đầu tư các tuyến metro theo quy hoạch giao thông Thủ đô đến 2030, tầm nhìn 2050. Saint Petersburg, với kinh nghiệm xây metro sâu trong điều kiện địa chất phức tạp, được coi là hình mẫu cho phát triển không gian ngầm và hạ tầng đô thị thông minh của Hà Nội.
Séc: Cơ hội công nghiệp hóa chuỗi cung ứng đường sắt Việt Nam
Ở chiều ngược lại, hợp tác với Cộng hòa Séc cho thấy Việt Nam muốn nâng cấp đường sắt bằng cách xây dựng năng lực công nghiệp trong nước. Tại một cuộc làm việc, ông Jaroslav Zukerstein, Đại biện lâm thời Đại sứ quán Séc, coi đây là cơ hội giới thiệu năng lực công nghệ hạ tầng, phương tiện và đề xuất các quan tâm đầu tư, hợp tác đường sắt tại Việt Nam. Tập đoàn Škoda Transportation, đang hoạt động trong lĩnh vực thiết bị đường sắt và phương tiện giao thông công cộng với hơn 10.000 nhân sự, sở hữu 7 nhà máy tại Séc, Phần Lan và Thổ Nhĩ Kỳ. Theo đại diện tập đoàn, Škoda định hướng liên danh với Tập đoàn Thành Công để phát triển đường sắt nội đô, liên vùng, metro, tàu điện nhẹ và xe buýt năng lượng mới tại Việt Nam – một hướng đi gắn chặt đường sắt với công nghệ xanh. Các bên thống nhất tiếp tục trao đổi tích cực để hiện thực hóa cơ hội bằng các dự án đầu tư, hỗ trợ cụ thể.
Chiến lược tiếp cận công nghệ lõi và nội địa hóa: Việt Nam đang chơi “ván dài”
Điều quan trọng nhất trong các cuộc làm việc với đối tác Séc không phải là mua thêm đoàn tàu, mà là cách Việt Nam đặt bài toán nội địa hóa và năng lực nội sinh. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy nhấn mạnh Việt Nam ưu tiên phát triển đường sắt, nhất là đường sắt đô thị và giao thông công cộng, gắn với hạ tầng hiện đại, bền vững, công nghiệp đường sắt và nâng cao năng lực vận hành, bảo trì, đào tạo nhân lực. "Việt Nam rất quan tâm thu hút công nghệ lõi, kinh nghiệm quốc tế, giải pháp bảo trì, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa theo lộ trình phù hợp". Bộ Xây dựng hoan nghênh định hướng của Škoda và Thành Công về nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực công nghiệp tại Việt Nam, coi đây là phù hợp với chủ trương phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Nếu được triển khai đúng, đường sắt Việt Nam không chỉ nhập công nghệ mà còn trở thành mắt xích của chuỗi giá trị công nghiệp khu vực.
Kết luận: Hợp tác giao thông đa phương là chìa khóa nâng cấp đường sắt Việt Nam
Nhìn tổng thể, các bước đi với Nga và Séc cho thấy Việt Nam đang chọn chiến lược hợp tác giao thông đa mũi nhọn: Nga cung cấp kinh nghiệm quy hoạch, kỹ thuật đường sắt đô thị, xây dựng không gian ngầm và hạ tầng thông minh; Séc mang lại năng lực sản xuất phương tiện, thiết bị và chuỗi cung ứng công nghiệp gắn với công nghệ xanh như tàu điện, xe buýt điện, xe buýt năng lượng mới. Hạ tầng vận tải vì thế được định hình như một không gian chuyển đổi số và công nghiệp hóa, chứ không chỉ là những tuyến đường sắt mới. Với tầm nhìn quy hoạch metro đến 2030, tầm nhìn 2050, cùng định hướng thu hút công nghệ lõi và tăng nội địa hóa, Việt Nam đang chơi một ván dài: dùng hợp tác quốc tế để rút ngắn khoảng cách công nghệ, đồng thời xây dựng nền công nghiệp đường sắt đủ sức cạnh tranh trong tương lai.
