De minimis là gì và phán quyết USCIT đã thay đổi cuộc chơi như thế nào?
Cơ chế miễn thuế de minimis là chính sách cho phép hàng hóa nhập khẩu có giá trị thấp được vào thị trường Mỹ mà không phải chịu thuế nhập khẩu và một số thủ tục hải quan, qua đó giảm chi phí xử lý cho các kiện hàng nhỏ trong thương mại quốc tế và thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới. Phán quyết ngày 13/8 của Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (USCIT) khẳng định Tổng thống Donald Trump có thẩm quyền chấm dứt cơ chế này, dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Đây không chỉ là một tranh chấp pháp lý đơn thuần; nó là điểm bẻ cong chính sách thương mại Trump theo hướng mạnh tay hơn với hàng giá trị thấp, đặc biệt là kiện hàng nhỏ trong thương mại điện tử. Trên thực tế, chính quyền Trump đã đình chỉ miễn thuế de minimis với hàng từ Trung Quốc và Hong Kong, sau đó mở rộng sang mọi quốc gia, biến phán quyết USCIT thành sự hợp thức hóa toàn diện cho chiến lược siết thuế nhập khẩu Mỹ với đơn hàng nhỏ.
Từ “lỗ hổng khổng lồ” đến cú sốc chi phí cho người bán và người mua
Chính quyền Trump coi miễn thuế de minimis là “lỗ hổng” bị lợi dụng để né thuế quan, tuồn hàng giả, hàng không an toàn và thậm chí ma túy vào Mỹ qua những kiện hàng nhỏ. Số kiện hàng theo cơ chế này tăng từ 134 triệu lên 1,36 tỷ chỉ trong chưa đầy một thập kỷ, cho thấy hệ thống hải quan bị kéo căng bởi dòng hàng giá trị thấp xuyên biên giới. Từ góc nhìn chính sách, việc chấm dứt miễn trừ là quyết định mang tính trật tự: buộc mọi lô hàng, dù nhỏ, phải bước vào khuôn khổ thuế nhập khẩu Mỹ và khai báo hải quan đầy đủ. Nhưng ở cấp độ vận hành, nó là cú sốc chi phí: mỗi đơn hàng giờ gánh thêm thuế, phí và xử lý nhập khẩu, khiến cấu trúc giá của thương mại điện tử xuyên biên giới thay đổi. Các doanh nghiệp nhỏ Mỹ lo ngại họ bị thiệt thế khi nhập khẩu, trong khi các ông lớn có thể chịu được chi phí hoặc đẩy sang người tiêu dùng.
Thương mại điện tử và logistics toàn cầu: ai mất nhiều nhất khi hàng giá trị thấp bị siết?
Các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới như Shein, Temu từng dựa nhiều vào miễn thuế de minimis để gửi trực tiếp lượng lớn đơn hàng nhỏ tới người tiêu dùng Mỹ. Khi hàng giá trị thấp không còn cửa miễn thuế nhập khẩu Mỹ, toàn bộ mô hình tối ưu chi phí dựa trên kiện hàng nhỏ bị đảo trục. Bất kỳ bên nào trong chuỗi – người bán, nền tảng hay doanh nghiệp logistics quốc tế – đều phải quyết định: hấp thụ chi phí, phân bổ lại hoặc đẩy lên giá bán. Điều này làm giảm sức hấp dẫn của chiến lược “giá cực rẻ + ship thẳng từ nước ngoài” vốn là vũ khí chủ lực của nhiều nhà bán lẻ trực tuyến ngoại. Hệ sinh thái logistics cũng buộc phải nâng cấp năng lực khai báo và xử lý thuế cho khối lượng lớn lô hàng trước đây được phân loại là kiện hàng nhỏ. Nói cách khác, phán quyết USCIT đã biến hàng giá trị thấp thành mặt trận nóng bỏng mới của chính sách thương mại Trump, với tác động lan tỏa khắp các tuyến thương mại điện tử toàn cầu.
Bài học từ Việt Nam và Trung Quốc: siết nhưng không “bóp chết” hàng giá trị thấp
Việt Nam đã sớm nhìn thấy những rủi ro tương tự từ sự bùng nổ đơn hàng nhỏ trong thương mại điện tử, nhưng chọn cách điều chỉnh mềm hơn. Quyết định mới bãi bỏ miễn thuế giá trị gia tăng với hàng nhập khẩu gửi qua chuyển phát nhanh có giá trị thấp, song vẫn giữ miễn thuế nhập khẩu cho các kiện hàng nhỏ đáp ứng ngưỡng trị giá và số tiền thuế nhất định. Trung Quốc lại áp dụng hệ thống ngưỡng riêng cho hàng gửi cá nhân và thương mại điện tử xuyên biên giới, với ưu đãi thuế quan và giảm một phần thuế GTGT, thuế tiêu thụ trong hạn mức. Cả hai cách tiếp cận đều cho thấy một điều: quản lý hàng giá trị thấp không đồng nghĩa với đóng sập cánh cửa ưu đãi thuế. So với đó, chính sách thương mại Trump chọn phương án cắt bỏ toàn diện miễn thuế de minimis, đặt ưu tiên lên kiểm soát thuế quan và an ninh biên giới hơn là giữ lợi thế chi phí cho kiện hàng nhỏ.
Kết luận: Thời kỳ hậu de minimis và yêu cầu tái thiết chiến lược xuyên biên giới
Phán quyết USCIT không chỉ giải quyết một tranh chấp giữa Nhà Trắng và doanh nghiệp nhập khẩu; nó đánh dấu bước chuyển sang thời kỳ hậu miễn thuế de minimis trong hệ thống thuế nhập khẩu Mỹ. Thương mại điện tử xuyên biên giới giờ phải vận hành với thực tế mới: hàng giá trị thấp không còn là “khu vực đặc miễn” mà là đối tượng quản lý chặt, chịu thuế và thủ tục như những lô hàng thông thường. Điều này sẽ buộc các nhà bán lẻ trực tuyến toàn cầu rà soát lại chiến lược giá, hạ tầng logistics và thị trường mục tiêu; các doanh nghiệp nội địa cũng cần thích ứng thay vì chỉ phản ứng bằng lo ngại chi phí. Bộ ba Mỹ – Việt Nam – Trung Quốc đang cho thấy nhiều mô hình khác nhau để siết quản lý kiện hàng nhỏ. Đã đến lúc doanh nghiệp xây chiến lược dựa trên giả định: ưu đãi thuế cho hàng giá trị thấp không còn là mặc định, mà là đặc quyền có thể bị rút lại bất cứ lúc nào.
