Chỉ thị 31 là gì và vì sao phụ huynh nên quan tâm?
Chỉ thị 31 là văn bản do Thủ tướng Chính phủ ban hành, đặt ra các nhiệm vụ trọng tâm cho năm học 2026-2027 nhằm chống lạm thu trường học, khắc phục bệnh thành tích giáo dục, giảm áp lực học tập học sinh và siết kỷ cương trong toàn bộ hệ thống giáo dục công lập và ngoài công lập.
Ngày 5/8/2026, Thủ tướng ký Chỉ thị số 31/CT-TTg về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học mới, yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành, địa phương đổi mới mạnh mẽ tư duy từ “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”. Động thái này diễn ra trong bối cảnh giáo dục vẫn thiếu trường, lớp, cơ sở vật chất ở nhiều nơi, bạo lực học đường phức tạp và thi cử còn lỏng lẻo, gây tác động tiêu cực đến toàn ngành.
Điểm cốt lõi ở đây là Thủ tướng không chỉ nhắc lại những khẩu hiệu quen thuộc, mà gắn liền yêu cầu chống lạm thu và trị bệnh thành tích với trách nhiệm cụ thể của từng cấp quản lý. Với phụ huynh, điều này đồng nghĩa: từ năm học tới, áp lực tiền trường và chạy theo điểm số “đẹp” trên giấy buộc phải được giảm xuống, nếu hệ thống làm đúng những gì Chỉ thị yêu cầu.
Chống lạm thu trường học: Từ lời kêu ca đến cơ chế bắt buộc
Lạm thu ở trường công từng là nỗi ám ảnh của không ít gia đình: các khoản đóng góp “tự nguyện” nhưng khó từ chối, các quỹ lớp, quỹ trường được vận động khéo đến mức gần như bắt buộc. Chỉ thị 31 lần này đặt câu chuyện chống lạm thu trường học vào khuôn khổ pháp lý chặt chẽ hơn: các địa phương phải công khai, minh bạch khoản thu theo quy định và công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm học thêm trái quy định.
Quan trọng hơn, người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trực tiếp sẽ bị xử lý nghiêm nếu để xảy ra lạm thu, ép buộc hoặc gợi ý học thêm trái quy định, gây áp lực đối với học sinh và cha mẹ. Nói cách khác, lần này quy định đã “điền tên” rõ ràng người chịu trách nhiệm, không còn chỗ núp sau tập thể chung chung. Đây là bước đi then chốt để minh bạch khoản thu học phí và các khoản ngoài học phí, vì chỉ khi có địa chỉ trách nhiệm cụ thể, phụ huynh mới dám phản ánh và hệ thống mới có động lực tự điều chỉnh.
Tác động thực tế nếu thực thi nghiêm là đáng kể: phụ huynh bớt nỗi lo chi phí đầu năm, con trẻ không phải nghe những lời “gợi ý” khéo ngay trong lớp học, còn nhà trường buộc phải vận hành trên nguyên tắc công khai – thay vì dựa vào “sáng kiến thu thêm” như từng thấy ở nhiều nơi.
Trị bệnh thành tích giáo dục: Giảm thi cử, trả học sinh về đúng năng lực
Bệnh thành tích giáo dục không chỉ là chuyện điểm số đẹp, mà là một cơ chế chạy theo tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp bằng mọi giá, khiến đánh giá năng lực học sinh trở nên méo mó. Chỉ thị 31 yêu cầu tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất; có giải pháp cụ thể để khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học và kiểm tra, đánh giá, không chạy theo tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp.
Song song với đó, Thủ tướng yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá để giảm áp lực thi cử, đồng thời chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn địa phương rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết, giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ. Đây là điểm then chốt: nếu bớt những cuộc thi phong trào và những bài kiểm tra thiên về “bắt lỗi”, học sinh sẽ có thời gian học đúng với năng lực, thay vì chỉ học để qua các “cửa ải” thành tích.
Tuy nhiên, muốn trị bệnh thành tích, không thể chỉ trông chờ văn bản. Các trường cần dám chấp nhận thực tế: tỷ lệ lên lớp, tốt nghiệp có thể giảm trong ngắn hạn, nhưng đó là cái giá cần thiết để trả học sinh về đúng chuẩn năng lực. Phụ huynh cũng phải thay đổi kỳ vọng, không còn xem bảng điểm toàn 9–10 là thước đo duy nhất, mà quan tâm hơn đến khả năng tự học, kỹ năng sống và sự tự tin của con.
Giảm áp lực học tập và gánh nặng tài chính: Gia đình được lợi gì?
Điểm đáng chú ý trong Chỉ thị 31 là mục tiêu giảm áp lực học tập học sinh ở cả hai phía: thi cử và tài chính. Về học thuật, Thủ tướng yêu cầu các địa phương rà soát kỹ, đổi mới kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh đầu cấp; giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết để giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ. Đó là sự thừa nhận rằng hệ thống đã “quá tải” với những cuộc thi mang nặng tính phong trào.
Về tài chính, việc bố trí lại mạng lưới trường lớp cũng được yêu cầu thực hiện theo hướng bảo đảm quyền học tập, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho học sinh đến trường, không làm phát sinh rào cản địa lý và chi phí. Nếu triển khai đúng, học sinh ở vùng xa không phải đi học quá xa, phụ huynh không phải gánh thêm chi phí đi lại, ăn ở. Cộng với việc chống lạm thu trường học, đây là cú giảm tải kép cho ngân sách gia đình.
Song, lợi ích ấy chỉ thành hiện thực khi phụ huynh chủ động sử dụng các kênh phản ánh được công khai, theo dõi kỹ các thông báo thu – chi của trường và yêu cầu giải trình khi có khoản thu bất thường. Nếu xã hội thờ ơ, Chỉ thị 31 dễ bị biến thành một lớp giấy mỏng phủ lên những “sáng kiến thu – chi” cũ.
Cơ chế giám sát và những bước tiếp theo: Đủ mạnh để thay đổi?
Một điểm mới quan trọng là Chỉ thị 31 gắn mục tiêu chính sách với cơ chế giám sát cụ thể. Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao xây dựng bộ chỉ số theo dõi, giám sát việc thực hiện các mục tiêu phát triển giáo dục và đào tạo. Người đứng đầu các cấp chính quyền, cơ sở giáo dục, cơ quan chức năng chịu trách nhiệm bảo đảm kiểm tra, đánh giá, thi cử công bằng, trung thực, minh bạch, khách quan, hiệu quả.
Về dài hạn, Thủ tướng chỉ đạo hoàn thành sắp xếp, tái cấu trúc hệ thống cơ sở giáo dục đại học công lập, đồng thời khuyến khích phát triển đại học tư thục và các trường đại học trọng điểm, đại học tinh hoa. Ở cấp cơ sở, Bộ Nội vụ phải khẩn trương tổng hợp, báo cáo thực trạng đội ngũ công chức quản lý giáo dục cấp xã và chấm dứt tình trạng “xã trắng” không có người phụ trách giáo dục trong năm 2026. Các tỉnh, thành có xã biên giới được yêu cầu ưu tiên cao nhất nguồn lực để xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp và hoàn thành đợt công trình khởi công năm 2025 trước ngày 30/8/2026.
Tất cả cho thấy Chỉ thị 31 không chỉ lo phần “ngọn” là lạm thu hay dạy thêm học thêm trái quy định, mà còn sắp xếp lại hệ thống từ gốc. Tuy vậy, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào mức độ kiên quyết của chính quyền địa phương và sự tham gia của phụ huynh, học sinh. Nếu xã hội coi đây là cơ hội để đòi hỏi một môi trường minh bạch hơn, thì Chỉ thị 31 có thể trở thành bước ngoặt; nếu không, nó sẽ chỉ là một văn bản nữa trôi qua bàn làm việc.
