526% tăng trưởng: Việt Nam bước ra khỏi nhóm thu nhập thấp
GDP bình quân đầu người là giá trị kinh tế bình quân tính trên mỗi người trong một quốc gia, thường được điều chỉnh theo sức mua tương đương (PPP) để phản ánh đúng hơn khả năng chi tiêu thực tế và so sánh tương đối giữa các nền kinh tế. Con số này không chỉ cho thấy mức sống trung bình mà còn phản ánh hiệu quả tăng trưởng, chất lượng hội nhập và khả năng chuyển đổi cơ cấu kinh tế của một nước trong dài hạn. Điểm đáng nói ở Việt Nam là mức tăng 526% của GDP thực bình quân đầu người theo PPP trong giai đoạn 1990-2025, một cú nhảy dài hiếm có khi xuất phát từ nền tảng rất thấp. Theo dữ liệu World Bank được trích dẫn, Việt Nam đứng thứ 6 toàn cầu về tốc độ tăng, trong khi Mỹ chỉ đứng thứ 88. Nói cách khác, quốc gia từng thuộc nhóm thu nhập thấp đang bước vào một quỹ đạo tăng trưởng khác, với sự tích lũy rõ rệt về năng lực sản xuất và sức mua xã hội. Điều này không phải là câu chuyện số liệu đơn thuần, mà là sự thay đổi vị thế.
Từ Đổi Mới đến xuất khẩu điện tử: Động lực phía sau những con số
Mức tăng 526% không rơi xuống từ trên trời; nó là kết quả của chuỗi quyết sách kinh tế kéo dài hơn ba thập kỷ. Quá trình Đổi Mới, mở cửa thương mại, đẩy mạnh công nghiệp hóa và thu hút FDI đã lần lượt đưa Việt Nam ra khỏi mô hình kinh tế khép kín, hướng sang sản xuất và xuất khẩu quy mô lớn. Bước ngoặt là việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các ngành điện tử, máy tính, linh kiện, máy móc và thiết bị. Theo Sputnik Việt Nam, năm 2025 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tiến sát ngưỡng nghìn tỷ USD và khu vực FDI chiếm hơn 77% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa. Cấu trúc này cho thấy tăng trưởng kinh tế Việt Nam hiện phụ thuộc mạnh vào sản xuất phục vụ xuất khẩu, đi cùng nhu cầu đầu tư hạ tầng, logistics và công nghiệp hỗ trợ. Điểm cần nhìn nhận thẳng thắn là doanh nghiệp nội còn mỏng trong chuỗi giá trị, nhưng về động lực tăng trưởng, mô hình xuất khẩu – FDI đã tạo ra sức bật rõ ràng cho GDP bình quân đầu người.
Thu hẹp khoảng cách với Thái Lan: Lợi thế tốc độ hơn là mức tuyệt đối
Nếu chỉ nhìn vào mức tuyệt đối, Thái Lan vẫn đi trước Việt Nam về quy mô GDP danh nghĩa và GDP bình quân đầu người. Tuy nhiên, câu chuyện đang đảo chiều ở phương diện tốc độ tăng trưởng. Theo số liệu World Bank được dẫn, năm 2025 kinh tế Việt Nam tăng khoảng 8%, trong khi Thái Lan chỉ tăng 2,4%. Chênh lệch tốc độ này, nếu duy trì đủ lâu, sẽ biến thành thu hẹp khoảng cách về thu nhập và sức mua. Việc tương quan hai nền kinh tế trở thành đề tài gây bàn luận trên mạng xã hội Thái Lan không phải ngẫu nhiên. Nhiều bình luận thừa nhận bức tranh mới: hai mươi năm trước, kinh tế Thái Lan gần gấp bốn lần Việt Nam, còn hiện nay khoảng cách đó “về cơ bản đã không còn”. Không chỉ là câu chuyện tự hào, đây là lời nhắc nhở rằng tăng trưởng kinh tế Việt Nam đang ở giai đoạn nước rút – nếu giữ được nhịp và cải thiện chất lượng, việc tiến sát thậm chí vượt Thái Lan về GDP bình quân đầu người theo PPP không còn là viễn cảnh xa vời.
Việt Nam trong so sánh kinh tế ASEAN: Tăng trưởng nhanh nhưng cần bền vững
Trong bức tranh so sánh kinh tế ASEAN, Việt Nam đang chuyển từ vị thế "người theo sau" sang "người tăng tốc nhanh nhất". Tốc độ tăng GDP thực bình quân đầu người theo PPP vượt trội tại khu vực cho thấy nền kinh tế này tận dụng tốt giai đoạn công nghiệp hóa muộn: lao động còn trẻ, chi phí cạnh tranh, vị thế sản xuất thay thế trong chuỗi cung ứng châu Á. So với nhiều nước láng giềng, quỹ đạo tăng trưởng của Việt Nam dốc hơn, dù nền thu nhập vẫn chưa cao. Tuy vậy, tăng nhanh không đồng nghĩa tăng bền vững. Mô hình dựa quá nhiều vào FDI và xuất khẩu hàng công nghiệp chế biến dễ bị tổn thương trước biến động chuỗi cung ứng, cạnh tranh khu vực và dịch chuyển công nghệ. Câu hỏi không dễ về PPP sức mua tương đương trong tương lai là: Việt Nam có chuyển được từ "công xưởng thuê ngoài" sang nền kinh tế với doanh nghiệp nội mạnh, năng suất cao và hàm lượng giá trị gia tăng trong nước lớn hơn hay không. Nếu trả lời được, khoảng cách với Thái Lan và nhiều nước ASEAN khác sẽ không chỉ thu hẹp mà còn bị đảo chiều.
Kết luận: Tốc độ là lợi thế, chất lượng sẽ quyết định đích đến
Việc GDP bình quân đầu người của Việt Nam tăng 526% trong 35 năm là minh chứng cho một cú chuyển mình kinh tế hiếm thấy trong khu vực. Động lực chính đến từ Đổi Mới, hội nhập thương mại, thu hút FDI và chiến lược sản xuất – xuất khẩu, giúp Việt Nam vươn lên nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng nhất theo thước đo PPP sức mua tương đương. Nhưng câu chuyện không nên dừng ở niềm tự hào. So với Thái Lan và phần còn lại ASEAN, lợi thế hiện tại của Việt Nam là tốc độ, không phải mức thu nhập tuyệt đối. Để khoảng cách kinh tế với Thái Lan thực sự bị thu hẹp rồi đảo chiều, nền kinh tế cần bước sang giai đoạn mới: nâng năng suất lao động, củng cố doanh nghiệp nội, tăng chiều sâu công nghiệp hỗ trợ và cải thiện chất lượng thể chế. Tăng trưởng cao đã có, nhiệm vụ tiếp theo là tăng trưởng khôn ngoan – đó mới là điều quyết định đích đến của Việt Nam trên bản đồ kinh tế ASEAN.
