Lấy ý kiến phải đi cùng quyền được biết
Cải tạo chung cư cũ là quá trình đánh giá hiện trạng, lập quy hoạch và xây dựng lại nhà ở xuống cấp, đồng thời xử lý quyền lợi, nơi ở và sinh hoạt của cư dân bị ảnh hưởng. Với chung cư Đồng Tâm, đây không thể chỉ là một thủ tục quy hoạch: người dân cần được biết phương án sẽ thay đổi khu ở ra sao và có cơ hội góp ý trước khi phương án được hoàn thiện.
Sáng 23/10, UBND phường Lê Chân tổ chức hội nghị để cộng đồng dân cư góp ý điều chỉnh cục bộ quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 tại ô A-64 và quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 cho dự án cải tạo, xây dựng lại khu chung cư Đồng Tâm. Đây là hình thức lấy ý kiến quy hoạch trực tiếp, tạo điều kiện để đại diện các hộ nêu nguyện vọng và quan tâm của mình. Giá trị của hội nghị sẽ phụ thuộc vào việc ý kiến được ghi nhận, tổng hợp và phản hồi thế nào, chứ không chỉ ở số người tham dự.
Mức độ xuống cấp khiến tiến độ và an toàn cùng cấp thiết
Được xây dựng từ những năm 1980, khu chung cư Đồng Tâm có 12 tòa nhà cũ: 4 tòa cấp độ D, 7 tòa cấp độ C và 1 tòa cấp độ B. Những con số ấy cho thấy nhu cầu cải tạo không chỉ nằm ở diện mạo công trình. Hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội cũng cần được nâng cấp để đáp ứng sinh hoạt, trong khi an toàn của cư dân không thể bị xem nhẹ.
Quy mô vấn đề ở cấp thành phố cũng rất lớn: Hải Phòng rà soát còn 177 chung cư cũ, xuống cấp cần di dời tại 12 phường, ảnh hưởng 9.193 hộ; trong đó 7.686 hộ ở lõi chung cư và 1.507 hộ nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng. Thành phố đang tiếp tục kiểm định các nhà chưa được đánh giá, chuẩn hóa dữ liệu đến từng nhà, từng hộ và xác định danh mục theo giải pháp, dự án, giai đoạn. Vì thế, thông tin chính xác và cập nhật là điều kiện cần trước khi chốt phương án.
Phương án quy hoạch định hình đời sống sau di dời
Phương án đang được lấy ý kiến nghiên cứu trên diện tích khoảng 2,47 ha, dự kiến bố trí tổng cộng 1.906 căn hộ cho quy mô dân số 3.978 người. Trong đó, khối tái định cư cao 27 tầng có 502 căn; ba tòa thương mại cao 29 tầng có 1.404 căn. Quy hoạch còn dự kiến bổ sung cây xanh, không gian sinh hoạt cộng đồng, bãi đỗ xe và giữ lại Trường Mầm non Đồng Tâm.
Những chi tiết này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, khả năng tiếp cận trường học, chỗ đỗ xe và không gian chung của cư dân. Thành phố đặt mục tiêu nơi ở mới có chất lượng bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, an toàn về kết cấu và phòng cháy, chữa cháy, đồng bộ hạ tầng, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. Mục tiêu chỉ có sức thuyết phục khi người dân được xem thông tin cụ thể về căn hộ, quyền lợi và cách bố trí chỗ ở, thay vì phải dựa vào những cam kết chung.
Di dời cư dân cũng cần được giải thích theo từng nhóm quyền lợi. Đề án của thành phố nêu các hình thức có thể gồm tái định cư tại chỗ, mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội, tùy loại hình dự án và quy định áp dụng. Bởi vậy, công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, chỗ ở tạm thời và nơi ở sau dự án phải là một phần thiết yếu của quá trình tham vấn.
Minh bạch là thước đo của sự đồng thuận
Hải Phòng xác định việc di dời, chỉnh trang đô thị và cải tạo chung cư xuống cấp tác động lâu dài đến chỗ ở, sinh kế và đời sống của hàng vạn người. Nghị quyết số 35 yêu cầu bảo đảm công khai, minh bạch, dân chủ khi lập, phê duyệt và thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời tăng cường tuyên truyền, tiếp nhận kiến nghị, phòng ngừa trục lợi chính sách và khiếu kiện. Đây không phải yêu cầu hình thức: thiếu thông tin hoặc giải thích chậm có thể làm suy giảm niềm tin ngay cả khi mục tiêu dự án là bảo đảm an toàn.
Theo kế hoạch dự kiến, việc chọn nhà đầu tư, bồi thường, bố trí chỗ ở tạm thời và giải phóng mặt bằng diễn ra từ quý IV/2026 đến quý II/2028; công trình dự kiến hoàn thành trước ngày 31/12/2030. Mốc thời gian càng rõ càng cần cơ chế theo dõi dễ tiếp cận: công bố nội dung đã tiếp thu, giải trình ý kiến chưa thể đáp ứng và cập nhật thay đổi của phương án. Hội nghị lấy ý kiến chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân nhìn thấy đóng góp của họ được xử lý ra sao.
Kết luận, cải tạo chung cư cũ Đồng Tâm là việc cấp thiết, nhưng tốc độ không thể thay thế sự minh bạch. Người dân cần được tham gia từ quy hoạch đến phương án bồi thường và bố trí nơi ở; chính quyền cần công khai dữ liệu, giải trình rõ ràng và phản hồi kịp thời. Đó mới là nền tảng để dự án vừa cải thiện an toàn, chất lượng sống, vừa tạo được đồng thuận.
