Sách giáo khoa thống nhất là gì và vì sao đợt tập huấn này mang tính bước ngoặt?
Sách giáo khoa thống nhất là một bộ sách duy nhất được dùng cho tất cả học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 trên phạm vi toàn quốc, với nội dung, cấu trúc bài học và định hướng phương pháp dạy học đồng bộ, kèm theo chương trình tập huấn giáo viên để bảo đảm cách sử dụng sách phù hợp với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và đặc điểm từng địa phương. Nòng cốt của chính sách này là bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống”, được lựa chọn làm sách giáo khoa thống nhất cho năm học 2026-2027. Trong bối cảnh đó, việc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hoàn tất tập huấn 152 tên sách cho giáo viên và cán bộ quản lý trên cả nước không chỉ là một thủ tục kỹ thuật, mà là bước khóa chốt để hệ thống giáo dục chuyển sang một “đường ray” mới, nơi mọi lớp học đều dựa trên cùng một nền tảng học liệu.
Tập huấn giáo viên: Từ nghĩa vụ kỹ thuật đến “tấm vé” đứng lớp
Chương trình tập huấn giáo viên cho bộ sách giáo khoa thống nhất được tổ chức thành hai vòng: vòng 1 từ ngày 1/6 đến 26/6 triển khai đủ 152 tên sách từ lớp 1 đến 12, vòng 2 từ 29/6 đến 24/7 quay vòng lại toàn bộ 152 tên sách và đến nay đã hoàn tất. Điều đáng nói là nhiều địa phương, trong đó có Thành phố Hồ Chí Minh, xem tập huấn không chỉ là bồi dưỡng chuyên môn mà là điều kiện bắt buộc để được phân công giảng dạy trong năm học 2026-2027. 100% cán bộ quản lý, giáo viên các cấp tiểu học, THCS, THPT phải tham gia đầy đủ, xây dựng kế hoạch bài dạy và hoàn thành bài kiểm tra trắc nghiệm cho từng môn; chỉ giáo viên được đánh giá “Đạt” mới có thể đứng lớp. Đây là thông điệp rất rõ: năng lực sử dụng sách giáo khoa thống nhất không phải lựa chọn, mà trở thành chuẩn nghề nghiệp tối thiểu.
Từ phòng tập huấn đến lớp học: Hưng Yên và bức tranh chuẩn bị tại cơ sở
Nếu các buổi tập huấn trực tuyến tạo một mặt bằng chung về kiến thức sách, thì cách từng địa phương “dịch” nội dung đó vào thực tiễn mới quyết định chất lượng dạy học. Tại Hưng Yên, cán bộ quản lý và giáo viên đã hoàn tất tập huấn, nghiên cứu bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” và tuyên bố sẵn sàng bước vào năm học 2026-2027. Khoảng 40% số trường phổ thông tại đây trước đó đã dạy 70–80% số môn học theo bộ sách này, nên họ có lợi thế về kinh nghiệm triển khai. Ở nhiều trường, giáo viên không dừng lại ở việc nghe báo cáo viên, mà tiếp tục tổ chức chuyên đề theo từng môn, xây dựng kế hoạch bài dạy, dạy thử, mời đồng nghiệp dự giờ để góp ý và chỉnh sửa bài giảng. Cách làm này cho thấy khi tập huấn được kéo dài đến sinh hoạt chuyên môn thường xuyên, sách giáo khoa thống nhất mới trở thành công cụ, chứ không chỉ là “tài liệu tham khảo có chứng chỉ”.
Một bộ sách – nhiều lớp học: Lợi ích và giới hạn của sự thống nhất
Điểm tích cực dễ thấy nhất của sách giáo khoa thống nhất là sự đồng bộ: nội dung từ lớp 1 đến lớp 12 được liên thông, tạo thuận lợi cho quản lý chuyên môn, sinh hoạt tổ nhóm, xây dựng học liệu dùng chung và bồi dưỡng giáo viên trên diện rộng. Khi học sinh trên khắp cả nước dùng cùng một bộ sách, cơ hội tiếp cận tri thức trở nên bình đẳng hơn, đặc biệt với các địa phương còn hạn chế nguồn học liệu. Một câu trích dẫn đáng chú ý là: “Việc thống nhất SGK trong toàn quốc góp phần bảo đảm tính thống nhất, liên thông trong tổ chức dạy học từ lớp 1 đến lớp 12”. Tuy vậy, sự thống nhất về sách không đồng nghĩa với dạy giống nhau. Các nguồn dẫn đều nhấn mạnh giáo viên vẫn phải chủ động, linh hoạt, sáng tạo để phù hợp với học sinh và điều kiện của từng trường, từng địa phương. Nếu không, sách giáo khoa thống nhất có nguy cơ biến thành khuôn mẫu cứng, triệt tiêu không gian sáng tạo sư phạm trong lớp học.
Năm học 2026-2027 sẽ diễn ra như thế nào cho học sinh?
Với học sinh, năm học 2026-2027 là năm đầu tiên các em, từ lớp 1 đến lớp 12, cùng học bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” trên cả nước. Điều này đồng nghĩa việc chuyển trường, chuyển tỉnh sẽ bớt xáo trộn, vì nội dung, cấu trúc bài học và kỳ vọng đầu ra không thay đổi nhiều giữa các địa phương. Về phía giáo viên, họ đã được tập huấn hai vòng, trao đổi trực tiếp với tổng chủ biên, chủ biên và tác giả sách để hiểu rõ quan điểm biên soạn, cấu trúc chương trình và dụng ý sư phạm. Một phát biểu đáng nhớ là: “Lần tập huấn này không nhằm thay đổi cách tiếp cận dạy học mà chủ yếu giúp giáo viên khai thác hiệu quả bộ SGK sử dụng thống nhất toàn quốc trên nền tảng những yêu cầu của chương trình”. Tuy nhiên, việc Sở giáo dục các địa phương tiếp tục yêu cầu sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ học liệu, phát huy vai trò giáo viên cốt cán cho thấy quá trình thích ứng sẽ còn kéo dài suốt cả năm học. Thành công hay thất bại sẽ được đo không phải ở số lượng chứng chỉ tập huấn, mà ở việc mỗi tiết học có thực sự giúp học sinh hiểu, vận dụng và “kết nối tri thức với cuộc sống” như tên bộ sách đặt ra.
